Chùa Hải-Đức in Jacksonville

[Home] [Up] [Điểm Sách] [Sutras] [Dharma Talks] [GĐPT] [Sinh Hoạt] [Our Activities] [Kinh] [Pháp Thoại audio mp3] [Tin Tức Phật Giáo] [Thơ Văn] [Ngoại Điển] [Phật Học] [Tụng Kinh] [Nghi Lễ - Rituals]

Pháp Môn Tu Tắt

Ḥa Thượng  THÍCH-GIÁC-NHIÊN  giảng

ĐH Nguyễn Minh Huấn chép từ băng ghi âm
ĐH Châu-Ngọc Lê Hoa Nhụy đánh máy
ĐH Minh-Quang Nguyễn Lê Đức ngắt câu & tŕnh bày

 

    Kiếp con người sống gởi thác về. Ai cũng vậy.  Gọi là "sinh kư tử quy", Sống gởi thác về. Đời người là như vậỵ Tất cả mọi người đều như vậy.  Đức Phật cũng vậy, phải đọa cái xác thân tứ đại giả hợp này.

"Cuộc đời có hợp không tan.

Th́ đâu có sự bẽ bàng thế ni!

Cuộc đời có hợp không ly,

Th́ đâu có nỗi sầu bi đoạn-trường!"

    Thật như vậy!  Tất cả mọi loài mọi vật đều phải thay đổi theo thời-gian, biến-dịch của vô-thường, là thành trụ hoại không, hay là sinh, trụ, dị, diệt.  C̣n thây con người của chúng ta đây là sanh, lăo, bệnh, tử.  Tử chưa phải là hết, mà chỉ thay đổi kiếp sống của con người thôi.  Rồi sanh trở lại, tử nữa.  Tử rồi sanh nữạ sanh tử trong bánh xe tam-đồ, lục-đạo, kiếp này đời nọ, măi măi hoài hoài.

    Sự sanh tử nào có chi đâu khác lạ, cũng như người tài-xế mà lái chiếc xe, chiếc xe tung hư, mục nát bỏ đi, nhưng người tài-xế vẫn c̣n. Cũng như chiếc xe thầy, thầy lái đó, bữa nay là nó hư rồi, có thể đem bỏ nó thành sắt vụn, nấu thành nước, đổ lại chiếc khác.  Nhưng mà thầy tài-xế vẫn c̣n.  Qua đây thầy lái được tám chiếc xe hơi rồi, ở tại Mỹ. Từ ngày qua Mỹ đến nay thầy lái được tám chiếc, tám lần thay đổi xe hơi, nhưng ông Giác-nhiên vẫn c̣n sống nhăn; mà có thể thầy c̣n lái nhiều chiếc nữa!  Đó là nói ít đó, chớ có người, quư Phật-tử biết, qua đây một ngày họ lái hai, ba chiếc xe hơi, thay đổi như vậy!

    Chiếc xe là vật vô-tri vô-giác; sắc thể con người của ḿnh tứ-đại giả-hợp, vô-thường, cấu tạo rồi tan ră; mà cần cái tâm linh của ḿnh, cho nên tu là như vậy.  Người đời không biết, nghĩ tưởng rằng: "Dại ǵ tu, khổ quá; tu chi cho cực vậy!  Nhứt là qua cái xứ văn-minh vật-chất này, đầy dẫy tự-hưởng, sung sướng vô cùng, là thần tiên tại thế, tu ǵ nữa!  Tu là Việt-nam khổ sở, chiến-tranh giặc-giă, vái trời lạy Phật, cầu khẩn thánh-thần, ráng lo tu!  Chớ c̣n qua bên đây sướng quá, c̣n lo tu ǵ nữa!"  Nhưng thưa quư vị, không có sướng!

    Thiệt, cũng có người thụ hưởng là sướng vậy!  Nhưng mà có sướng với xác thân vật-chất tạm-bợ, nó đâu có vĩnh-viễn? Và cái sướng đó, chỉ là an ủi trong một chốc lát rồi thôi, mà sự đau khổ nhiều hơn.  Bởi v́, cơi Ta-bà mà, dầu xứ nào, quốc-gia nào, đất nước nào, dân-tộc nào may mắn, một xứ nào đầy đủ vật chất, đời sống tiện-nghi, cũng như các xứ văn-minh Á, Âu-châu hay là Mỹ-châu đây chẳng hạn.  May mắn là được nhiều cái vật chất, cơ-giới văn-minh, khoa-học kỹ-nghệ phát-triển mạnh, giúp đỡ cho con người thụ-hưởng vật-chất một phần nào thôi.  Nhưng vẫn là khổ đau chớ, là v́ cơi Ta-bà mà! Nên có câu nói rằng:

"Ta-bà khổ, Ta-bà khổ!

Tịnh-độ vui, Tinh-độ nhàn vui!

Sống trong trần tục lấp vùi

Một cười mười khóc, mà vui nỗi ǵ!"

    Tuy nói vui, nhưng sự thiệt có một phần cười, mười phần khóc. Quư vị không biết có chứng-kiến được trường-hợp đó không?  Chớ thầy có đi cầu-siêu nhiều đám và thầy có chứng-kiến được nhiều trường-hợp như vậy.  Qua bên đây người ta cũng khổ lắm nghen, tự vận chết cũng nhiều lắm đó!

    Quư vị biết có nhiều gia-đ́nh ở Việt-nam đầm ấm hạnh-phúc hết sức mà qua bên đây tan nát đổ vỡ; như hôm thầy đi thuyết-pháp ở tiểu-bang ... ông đó ổng giàu lắm, cơ-sở ổng có thể giàu cả triệu bạc lận, mà ổng buồn ổng khóc, ổng than với người bạn; bởi v́ người bạn gia-đ́nh đầm ấm hạnh-phúc quá, con cái dạy dỗ nên thân nên phận, học hành nên danh thành phận; c̣n ông ta có năm đứa con, ổng giàu có cửa tiệm, hai ba cái, nhà, sự nghiệp ổng trên cả triệu đô-la, nhưng ổng than, ổng nói rằng con ổng chết hết rồi (thiệt ra c̣n sống nhăn, không có chết, nhưng mà chết rồi, là v́ bây giờ con ổng tan nát hết), nó theo bụi đời, hư hỏng hết, không học hành nên danh phận ǵ hết, và không c̣n ở với ổng, nó đi lang thang khắp nơi.  Ổng giàu như vậy, có điều như vậy để làm ǵ?  Nếu ổng biết vậy, th́ hồi đó ổng đâu có đi làm chi tạo ra cơ nghiệp, tiền bạc th́ có, cơ-sở th́ có, tiệm tùng th́ có, nhưng bây giờ con ổng chết hết rồi (chưa có chết, c̣n sống, nhưng bây giờ nó hư hỏng hết rồi).  Cuộc đời nó tan nát, nó ghiền x́-ke ma túy, nó theo bụi đời, nó đi ăn cướp ăn trộm; đứa th́ tù tội, đứa th́ trốn chui trốn nhũi.  Nghĩ vậy, dầu có tiền của nhiều như vậy, có ǵ hạnh-phúc đâu!

    Đó là lấy một thíđụ trong muôn ngàn triệu tỷ tỷ cái sự đau khổ của nhân-loại trên mặt đất này.  V́ vậy nên cơi thế-gian này được gọi là cơi Ta-bà, là bể khổ.  Chứ đừng tưởng rằng giàu có vật chất mà không khổ.  Giàu có th́ khổ theo giàu có; nghèo hèn, tù-tội th́ khổ theo nghèo tội, đê hèn, hạng bậc nào cũng khổ!

    Đừng nói chi, ḿnh mang thân tứ-đại này là khổ rồi!  Sanh, già, đau, bệnh, chết đủ thứ.  Mấy cậu, mấy cô c̣n trẻ tuổi từ mười tám, hai mươi, ba mươi tuổi trở lại, nghe thấy mạnh khỏe như voi, ăn uống ngon, làm cái ǵ cũng thấy sung sướng, thụ-hưởng, thấy ḿnh sống vậy là ngon lành há.  Nhưng mà thêm ít tuổi nữa đi, rồi thân h́nh tiều tụy, da nhăn, mặt nám, chân mỏi, gối dùn, bệnh hoạn ốm đau.  Nội hàm răng của ḿnh, mà có người bị hàm răng hành đau mà khổ, nghĩa là ăn uống không được, nhức cái răng chớ đừng nói ǵ!  Nội cái răng ḿnh mà nó thay hai lần; là quư vị thấy nó khổ bực nào không?  Thầy đây nè, cái răng cấm của thầy, hồi đó giờ răng thầy cứng lắm, răng thầy mà dây điện, thầy làm biếng lấy dao, thầy cắn nó đứt, nghiến nó đứt, mạnh lắm; nhưng hồi quăng bốn chục tuổi, thầy mới thay răng, mà gọi là mọc răng cấm - răng khôn đó - mà nó dại chớ khôn à!  Nó hành ḿnh đau muốn chết mà khôn ǵ!  Nó hành thầy đau đến nỗi thầy đi mổ nó ra, mổ nó đi cho rồi!  Nó không mọc lên lẹ; nó nhú lên chút xíu vầy, nhích một chút; lâu lâu nóng trong người, nhích một chút, nó đau, nó sưng lên; nó hành ḿnh đau quá, thôi nhổ quăng quách đi cho rồi, để chi nó hành cho khổ!  Ta gọi là răng khôn đó, mà thầy đặt nó là răng dại, nó khôn th́ nó đừng có đau nhức người ta mới để nó yên thân chớ, đàng này nó đau nhức hoài; nhổ nó quăng, c̣n ǵ nói là khôn!  Thành ra khi nào quư bà con mọc răng dại là khổ lắm, nó hành ḿnh đau lắm.

    Rồi phải có một cái răng đó thôi sao!  Cả hàm răng băm hai cái, quư Phật-tử biết mỗi một cái nó đau nhức nó hành ḿnh đủ thứ; rồi hỏi ông vua ổng có khỏi nhức răng không?  Mặc dù giàu sang phú quư, ông thủ-tướng, ông bộ trưởng, thí dụ ổng có tiền bạc, vật chất đầy đủ, nhà lầu, xe hơi, vợ đẹp, con khôn, rồi đó, nhưng mà hàm răng ổng đau, có thể vợ con, tiền bạc thế chịu được không?  Thành ra đừng nói chi, hạng bậc nào hễ mang xác thân rồi th́ phải khổ.  Bởi thế cho nên đức Lăo-tử, ngài có nói rằng:

"Ngô hữu đại hoạn vi ngô hữu thân

Nhược ngô vô thân hà hữu vi hoạn"

    Nghĩa là "ta mắc cái hoạn lớn trên cơi đời này là v́ có cái thân này, nếu con người không có cái thân này, không có cái nạn khổ chi".  Cho nên thân này là một cái nạn khổ, nhưng mà chẳng những khổ cái thân sống hành hạ đau rồi thôi, c̣n chết nũa là "tử biệt sanh ly" thật đúng như vậy

"Phụ mẫu ân thâm chung hữu biệt

Phu thê nghĩa trọng giả phân ly

Nhơn t́nh tựa thể đồng lâm túc

Đại hạn lai thời đáo tự phi"

    Nghĩa là:

Hỡi ơi, cha mẹ ơn sâu rồi cũng có ngày cách biệt.

Vợ chồng tuy nghĩa nặng rồi cũng có lúc chia ĺa.

Nhơn t́nh tựa thể chim đang ngủ

Mạnh sáng con nào nấy bay đi.

    Đời là thế! Thế-gian là thế, chỉ có thế thôi!

    Chúng ta v́ chưa ư thức giác ngộ, sự vô-thường của cuộc đời tạm bợ giả tạm này, chúng ta nghĩ rằng sống là phải thụ-hưởng, sống để lo tiền bạc vật chất, sống để lo tạo cơ sở, sự-nghiệp cho con, cho cháu, cho chắt chít ḿnh; nhưng chúng ta quên rằng kiếp sống con người chỉ một hơi thở thật dài; ngắn ngủi lắm, nhanh chóng lắm, và mau lẹ lắm!

    Trong kinh Tứ thập nhị chương, có một đoạn Đức Phật hỏi các chú đồ đệ của Ngài:

    "Đời người sống bao lâu, các con có biết không?"

    Có một vị tỳ-kheo bạch rằng:

    "Bạch Đức Thế-tôn, đời người sống sáu mươi tuổi", thường thường nói sáu mươi tuổi, nói vậy chớ một trăm, người ta nói đời người trăm tuổi, kêu là: "nhơn sanh bách tuế duy kỳ" tức là người ta sống trăm tuổi là cùng! Nói một trăm, chớ thầy thấy có người thiệt sống một trăm hai mươi tuổi; mà sống chi khổ quá, lẫn lộn, nhà có nắng rọi vô, tối ngày xách rổ lượm hột vịt, lượm hột vịt bỏ vô rổ. Con cháu cho ăn cơm rồi trở lại hỏi:

    "Ông ăn cơm chưa?" Nói:

    "Thôi, nó không cho tao ăn, nó bỏ đói tao cả ngày vậy đó".

    Con cháu đă cho ăn, mà lẫn mà!  Thành ra nói với bà con, sống nhiều tuổi vậy có thích không?

    Cho nên, thường thường tết, bà con về, nói:

    "Chúc cho Ḥa-thượng sống trăm tuổi, hai trăm tuổi!"

    Thầy nghe nói thầy giận lắm nghe!  Muốn cho thầy khổ hả?  Muốn cho thầy khổ cả trăm năm hả?  Sống chi sống nhiều khổ phải không? "Đa thọ đa nhục" mà!  Nghĩa là tuổi càng sống nhiều chừng nào, càng nhục nhă chừng ấy.

    Quư Phật-tử nói th́ nghe nó kỳ, mà nói th́ bằng sự thật, thầy th́ nói thẳng, nói thiệt cho nghe chớ, nói toạt móng heo, chớ dấu diếm ṿng vo chi nữa!  Già rồi, lẫn lộn.  Ăn uống lều khều, dính tùm lum.  Con cháu nhiều khi nó lấy đồ nó che ở đi nữa, rồi ỉa trây, đái dầm.  Ăn dơ ăn dáy.  Thử hỏi sống làm chi, nói tầm bậy tầm bạ, con cháu nó buồn nó giận.  Thành ra cho nên nói thiệt mà nghe, thầy thường nói từ sáu chục tuổi trở lên mà chết th́ phải rồi, được rồi.  Thầy có biết rồi, nó nhức mỏi, nó ê ẩm, nó uể oải, nó bần thần, nó dă dượi, không có sướng ǵ hết trơn trọi!

    Đó là nói thiệt t́nh, v́ vậy cho nên, chết ḿnh đừng có buồn.  Cha mẹ già tuổi chết rồi, có người bảy, tám chục tuổi chết c̣n tiếc.  Tiếc làm chi?  Chiếc xe cũ rích nó hành hạ ông tài xế thấu trời.  Thầy đây, có lần nó bỏ ở ngoài highway, quư Phật-tử có biết không, ḿnh th́ khổ sở đủ thứ, máy móc không rành, đi đứng không biết làm sao, bỏ ở ngoài highway ở ngoải, nó hư nó "pan" đó thành ra khổ, chiếc xe mà cũ rích th́ nó hành hạ ông tài xế; thân ḿnh mà lớn rồi nó hành hạ tâm-hồn lắm.  Cho nên già th́ phải chết. "Sinh kư tử qui" sống gởi thác về mà. V́ vậy cho nên già lớn tuổi th́ chết, là bỏ cái xác thân không có ǵ đáng tiếc.  Nhưng có điều, sống đời biết tu hành hay không, biết đạo đức hay không, biết tạo phúc đức hay không; v́ con người ai cũng chết, nhưng chết đem theo được có hai điều: tội và phước. Mà hễ tội th́ đọa, phước th́ được siêu, gọi là:

    Thăng thặng trược giáng.  Cũng như quư vị thấy đốt trên bàn Phật những nén hương, khói nhẹ bay lên tro tàn rớt xuống.

    Con người ḿnh sống đời hung ác, ngang tàng, bất hiếu, bất nghĩa, bất lương, vô đạo, vong ân chết rồi bị đọa xuống.  C̣n sống đời ăn hiền, ở lành, tu nhơn, tích đức, hiếu thảo, hiền từ, ân nghĩa th́ chết rồi, nhưng mà tâm hồn vẫn được siêu thoát.

Thể xác vùi sâu ba tất đất

Thanh danh lừng lẫy bốn phương trời

    Mặc dầu, tuy thân chết là thay đổi, không có ǵ đáng tiếc hết, nhưng có tiếc chăng là có biết tu hành hay không?  Có biết đạo-đức hay không?  Con người sống có ích lợi ǵ cho ai không?

    Ḿnh có biết đền ơn cha mẹ sinh thành dưỡng-dục chín tháng cưu-mang, ba năm bồng ẵm, bú sữa sú cơm, công lao cực khổ hay không? Hay sanh ra những đứa con ngỗ-nghịch, bất hiếu, làm cha mẹ phải khổ đau, th́ ḿnh chỉ tiếc những đứa con không biết bổn phận, không làm tṛn nhiệm vụ!

    Sanh ra làm con người cũng vậy, đâu phải ḿnh chỉ thọ ơn cha mẹ không, mà c̣n ơn vua chúa, của quốc vương thủy-thổ, ơn của tín chủ, bá-tánh, cư-gia, ơn thầy, nghĩa bạn, nói chung là chúng-sanh, ơn đó vô cùng tận; và cái ơn ít có khi nghĩ tưởng - cái ơn lớn hơn ơn của cha mẹ - là cái ơn của các loài thú vật đă hy-sinh thân mạng để nuôi ḿnh.  Ḿnh mà to tát thế này, ăn bao nhiêu chục tấn sinh-mạng, súc vật chết biết bao nhiêu muôn ngàn triệu sinh-mạng mà nuôi ḿnh.  Nó đă hy sinh thân mạng nó nuôi ḿnh, ḿnh nghĩ đến cái ơn đó lớn lắm, chớ không phải nhỏ đâu, mặc dù ḿnh biết hay không, chứ nó vẫn là cái ơn lớn, mà không phải một kiếp một đời.  Ḿnh có đây là ḿnh đă trải qua nhiều kiếp đời lắm lắm.  Cho nên ḿnh thọ ơn chúng-sinh từ vô-thủy đến nay không thể nói cho cùng tận được.  Ḿnh hôm nay mà biết khôn, biết đạo đức, biết thương người mến vật, biết hiếu thảo đạo nghĩa, không phải là mới tiến-hóa một kiếp đâu, mà ḿnh tiến-hóa, đă trải qua nhiều kiếp đời lắm rồi.  Hôm nay ḿnh được thế này là ḿnh thọ ơn chúng-sinh quá sức nhiều; cho nên ḿnh phải nghĩ rằng, tất cả chúng-sinh là cha mẹ của ḿnh.  Nếu nghĩ như vậy, bao giờ ḿnh lại làm đau khổ chúng-sinh?  Ḿnh làm phiền lụy đến một chúng-sinh nào, ḿnh làm khổ nhọc một chúng-sinh nào đó tức là ḿnh làm khổ nhọc ông bà cha mẹ cửu-huyền thất-tổ của ḿnh.

    Th́ bây giờ, ḿnh phải t́m phương hóa độ.  Nhưng ḿnh không đủ tài năng đức độ, không đủ cơ duyên, phương-tiện, bất cứ vị nào có đủ phương-tiện cơ duyên hóa-độ ḿnh trợ duyên giúp sức, dầu ai độ được chúng-sinh nào mà giác ngộ là quư vị nhổ được cái gai trong cơi đời.  Cứu một linh-căn khỏi trầm kha đắm đọa, vớt được một người là chính cửu-huyền thất-tổ, ông bà cha mẹ của ḿnh khỏi trầm trong biển sanh tử luân-hồi.  Như vậy th́ bổn-phận con người phải hiếu thảo, mà muốn đạt hiếu thảo đó, th́ bây giờ phải làm thế nào?  Làm thế nào để đền ơn sanh thành dưỡng dục của ông bà cha mẹ cửu-huyền thất-tổ của ḿnh, th́ trong kinh Phật dạy rằng: "Hiếu hạnh vi Phật hạnh", cái hạnh hiếu thảo là cái hạnh của người con Phật, mà chính Đức Phật trọn đời của Ngài cũng là bậc chí hiếu mà.  Nên có bài thơ nói ràng:

Phật xưa hiếu thảo kể Hằng-sa

Đến kiếp hiện nay cũng đậm đà

Đao-lợi vương cung về viếng mẹ

Ca-tỳ-la-vệ đến t́m cha

Khom lưng đảnh lễ đồi sương trắng

Đưa mặt cho hôn một mẫu già

Đến chết chim hoang c̣n bật mắt

So cùng hiếu tử mấy người qua!

    Thật ra trọn đời Đức Phật là bậc chí hiếu.  Thế thường người ta nghĩ rằng, con đi tu bỏ cha mẹ là bất hiếu.  Rồi có người lại nói rằng: "Thứ nhất là tu tại gia, thứ nh́ tu chợ, thứ ba tu chùa" Vậy là phải tu cha mẹ.  Nếu người nào bỏ cha mẹ đi tu là bất hiếu.  Rồi họ lại nói câu là: "Bất hiếu hữu tam vô hậu vi đại."  Là phải sanh con cháu nối dơi tông-đường, nối ḍng, nối dơi mới là có hiếu, chớ c̣n không sinh con, mấy ông thầy tu, mấy bà ni cô trường chay, cắt ái ly gia, có con có vợ ǵ mà báo hiếu?

    Cho nên họ gài, họ nói là bất hiếu.  Thành ra người ta giải tầm bậy tầm bạ, người ta không biết cái đạo, và không thấu được cái chân-lư. Mấy câu đó người ta đặt ra, người ta nói vậy chớ ḿnh hiểu cái lư của nó, nói vậy cũng trúng nữa nhưng mà trúng trong trường-hợp nào họ giảng sai; họ nói cách này họ giảng cách khác thành ra trật.

    Bây giờ, thầy nói sơ cho quư bà con nghe - có nhiều người biết chớ không phải là không - nhưng khi nào quư bà con nghe người ta nói, ḿnh nói lại cho người ta biết, chớ nhiều khi người ta hiểu lầm.  Nếu nói bỏ cha mẹ đi tu là bất-hiếu th́ Sĩ-đạt-ta làm sao thành-đạt, thành Phật, thành Phật tổ, thành Phật Như-lai?  Rồi nói Phật đă sanh được La-hầu-la rồi Phật mới đi tu, th́ cũng có La-hầu-la nối ḍng; cho nên Phật đi tu bởi vậy không bất-hiếu, chớ ổng c̣n trẻ đi tu là ổng bất-hiếu, th́ sanh La-hầu-la mới chín tuổi, Phật cũng đưa đi tu, cũng thành tổ nữa!  À, như vậy th́ không phải rồi!

    Như vậy, đi tu là bậc đại-hiếu, là bậc toàn-hiếu, chứ không phải đại-hiếu nữa.

    Bây giờ, Thầy phân-tích ra để quư bà con nghe này:

    Cái hiếu nó có nhiều bậc, cũng như học nó có nhiều lớp, từ tiểu-học, trung-học, đại-học, cao học, toàn học. Cái hiếu nó cũng vậy, tiểu-học là sơ sơ, cũng như bây giờ người ta lo cho gia-đ́nh vậy, lo cho cha mẹ anh em phụng-dưỡng thế nào đó suốt cả cuộc đời của ḿnh, dù là lóc thịt mà nuôi cha mẹ. thí dụ ở đó suốt đời mà nuôi cha mẹ th́ đó cũng là tiểu-hiếu mà thôi.  Cái hiếu nhỏ, hiếu của gia-đ́nh bé tí tẻo teo, cỏn con, chật hẹp.  Hiếu đó không gọi là hiếu lớn được.

    Người nào mà lo cho xă-hội, lo cho việc xây-dựng một đất nước được thịnh-vượng, phú cường, một dân-tộc được giàu mạnh, cả mọi người được thụ-hưởng an lành, trong đó có gia-đ́nh của ḿnh; đó là bậc trung-hiếu.  Tại sao vậy?  Người ta thường gọi là trung quân ái quốc, hiếu thảo cha mẹ ḿnh là lo cho việc đất nước, quốc gia xă hội ḿnh, mà cả gia-đ́nh ḿnh cũng thụ-hưởng an lành, hạnh phúc an vui, đó là bậc trung-hiếu.

    Hiếu lớn hơn nữa là lo cho loài người, như các tổ chức Liên-hiệp-quốc chẳng hạn, chẳng những lo cho một đất nước quốc gia của ḿnh, mà làm sao đem lại sự công bằng, sự hạnh-phúc yên vui cho tất cả toàn dân trên thế giới, mọi người trên trái đất này.  Những người nào mà lo cho cả loài người được rộng răi như các bậc Bồ-tát vậy, các bậc đó được gọi là Bồ-tát đó, là lợi tha, không những riêng cho dân-tộc của ḿnh, không bênh vực cho một dân-tộc của ḿnh, không xây-dựng đào tạo an vui cho chỉ một đất nước ḿnh, mà lo cả cho nhân-loại, cả loài người, lo chung cho tất cả mọi người trên thế-gian này, bậc đó gọi là bậc đại-hiếu.  Cũng như Mục-kiền-liên hồi xưa gọi là đại-hiếu Mục-kiền-liên.

    Nhưng mà Phật, Bồ-tát là lo hơn nữa, không những lo cho loài người quư vị thấy; như cường-quốc, các đất nước mạnh giàu mặc dù họ lo cho đầu này, đầu nọ, đầu kia, chứ thật ra là họ phải nghĩ đến quyền-lợi đất nước, dân-tộc họ; họ tốt nhưng mà họ cũng có cái lợi, chứ không phải là hy-sinh trọn vẹn, như là Phật hay là Bồ-tát, mà c̣n lo cho cả chúng-sanh (chúng-sanh là gồm cả bốn loại: noăn-sinh, thấp-sanh, hóa-sinh, và thai-sinh).  Noăn-sinh là loài đẻ trứng, thấp-sinh là loài ẩm ướt, hóa-sinh là loài tiến-hóa, thai-sinh là loài sinh con, do bào-thai rồi sinh ra con.

    Cho nên Phật là toàn-hiếu, cao hơn đại-hiếu, gồm chung tất cả.  V́ ḿnh lo cho loài người, đă đành cũng tốt vậy, nhưng mà biết đâu ông bà cha mẹ ḿnh v́ thương con, thương cháu, lắm khi làm điều tội ác, ăn cướp, ăn trộm, gian tham, đĩ-điếm, trà-đàng, tửu điếm v.v... rồi bị oan nghiệt chết đi, tụt xuống làm thú vật không chừng nữa, bây giờ ḿnh thương loài người, ḿnh giúp đỡ loài người, nhưng các loài súc vật kia, nhiều khi làm chúng-sinh trong cơi ta-bà, sanh đi lộn lại nhiều kiếp đời mà nhiều khi bị đoạ xuống làm thú vật nữa.

    Các loài thú vật tiến lên làm loài người cũng có, mà loài người ác quá, tội lỗi quá, đọa xuống cũng có, bởi v́ theo sự tiến-hóa, chúng-sanh nhân-loại trong hoàn-vũ gồm mười ba đẳng cấp, thấp nhất là địa-ngục, ngạ-quỷ, súc-sinh, a-tu-la, tiến lên nhơn, trên người c̣n nữa là bậc Thiên, thực ra trên là thiện dưới là ác, có nghĩa là trời là bậc Thiện lành.  Người giữ có năm giới, không sát sanh, trộn cướp, tà-dâm, rượu chè, nói dối, nhưng bậc trời phải giữ mười điều lành, đó là: không khoe khoang, đâm thọc, rủa chửi, không tham lam, sân giận, si mê, không trộm cướp tà dâm, không sát sanh, không nói dối.

Thân không sát sinh trộm cắp tà-dâm

Miệng không nói dối, đâm thọc, khoe khoang, chửi rủa

Ư không tham lam, sân-giận, si mê

    Bậc trời phải giữ mười điều, gọi là thập-thiện. V́ vậy cho nên bậc trời là :

    Tu đà hườn, tu đà hàm, a-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi-Phật, Bồ-tát, quả diệt Như-lai tức là Phật-tổ.

    Loài người ở hạng thứ năm.  Thứ năm ḿnh c̣n tụt xuống, tụt lên, v́ vậy Thầy có viết bài thơ năm 1960, nhân lễ Phật-đản như thế này:

"Ơn Phật lớn lao chẳng nghĩ lường

Cũng v́ bác ái với t́nh thương

Xả thân tuổi trẻ tầm chân-lư

Cầu đạo chẳng màng bậc đế-vương

Vợ đẹp con yêu đành gác lại

Cha già mẹ yếu đoạn t́nh thương

Nguyện tu đắc quả tṛn ngôi vị

Cứu độ quần sanh khỏi lạc đường"

"Cứu độ quần sanh khỏi lạc đường" là ǵ?  Là bởi v́ sáu đường lục-đạo là : địa-ngục đạo, ngạ-quỷ đạo, súc-sanh đạo, a-tu-la đạo, nhơn-đạo, thiên-đạo.  Sáu đường này cứ luân chuyển hoài.  Kiếp con người

Sanh ra rồi lớn, rồi già,

Rồi đau rồi chết ĺa qua một đời

Rồi theo nghiệp luân hồi trở lại

Cũng sanh lên cũng măi tấn tuồng

Bánh xe cứ măi quay cuồng

Sanh già bệnh chết theo nguồn chuyển xoay

    Sanh lên chết xuống, kiếp này đời nọ, khi làm ông làm cha, làm chồng, làm con, làm cháu, làm vua, làm quan giàu sanh phú quư, nghèo hèn, tù tội ăn mày ... Cứ luân chuyển làm sao cho hết tùy cái nghiệp, kiếp này làm phước, đời sau hưởng phước, kiếp này làm tội đời sau phải đọa xuống nữa.  Thành ra cứ quanh quẩn trong sáu đường này, mà thoát ra không được, gọi là lục-đạo.  Mà lục-đạo ảnh hưởng của tam đồ.  Tam đồ là: Đao đồ, thủy đồ, hỏa đồ

    Đao đồ: là chết v́ gươm dao, đao búa, thịt này đụng vô là chết.

    Thủy đồ là chết v́ nước ngập lụt, trôi, ch́m nổi, ḿnh ngó vậy mà đem nhận nước chết queo.

    Hỏa đồ: là lửa đốt, chiên, kho, xào, nấu, luộc, ḿnh mà đút vô lủa cũng cháy tiêu nữa.

    Thành ra trong lục-đạo phải chịu ảnh hưởng của tam-đồ, nó có sự liên-quan như vậy.  Chúng-sinh ở trong lục-đạo tam đồ khổ hoài.  Đức Phật, Ngài chỉ con đường siêu-thoát hơn là Phật-đạo, nghĩa là ra khỏi lục-đạo, cho nên: Cứu độ quần sanh khỏi lạc đường.

    Ngài hy sinh cuộc đời của Ngài.  Ngài tu thành đạo đắc quả rồi, Ngài đem ánh sáng từ bi rọi khắp chúng sanh, nhân loại để cứu văn chúng sanh thức tỉnh thoát khỏi ṿng lục đạo tam dồ này, cho nên ơn Phật rất là lớn lao vô cùng vô tận.

    Bây giờ chúng ta muốn thoát khỏi lục-đạo, tam-đồ th́ phải làm sao tu lên thiên-đạo.  Cho nên là người, chưa đủ đâu; mà nhiều khi chúng ta là người mà chưa đúng là người nữa.  Đâu phải sanh ra con người là người rồi!  Quư vị có thấy lắm kẻ mang thân con người mà ḷng lang dạ thú, hung dữ, ngang tàng như beo như cọp, chửi cha mắng mẹ, giết chóc người này, người nọ, người kia, làm những điều tàn nhẫn, ác độc, tôi nói xin lỗi chớ mang thân con người chớ làm đâu phải là người; chứ xác thân nào cũng "đất nước lửa gió" cấu tạo thôi.  Dầu thân con người chứ thân con vật, sự thật mà con người kḥm xuống mà ḅ bốn chân, đừng có ăn mặc, c̣n thua con thú nữa!  Con thú c̣n có lông lá che đậy kín đáo, chứ con người tồi tệ hơn nữa.  Nhưng con người khác hơn con thú là đầu trên chân dưới, chứ không phải ḅ như thú vật đi ngang hàng với nhau.  V́ vậy cho nên người là nhơn.

    "Tả phúc vi chơn, hữu vệ vi chánh, thường hành chánh chơn; cốt viết vi nhơn"; người là toàn chơn với thánh với thiện, với mỹ mới gọi là người.  Chứ không phải mang thân con người, xác thân loài người, là người đâu; mà người là phải thiện lành, phải giữ ḷng nhơn đức, nhân ái nhân từ, nhân đạo, nhân nghĩa.  Chữ nhân là vậy đó mà.

    Cơi thiên là thiện lành.  Cao hơn người phải giữ thập thiện lận, lo điều lành, người giữ mới có năm giới là ḷng nhân không sát sanh thôi.  V́ vậy cho nên trên nhân là phải thiên.  Bây giờ chúng ta phải giữ điều lành thêm nữa.  Không phải ḿnh thương cha thương mẹ, thương anh, thương em, là đủ đâu.  Đă đành, người biết thương cha mẹ anh em vợ con là tốt lắm.  Có nhiều người, cha mẹ mà không thương, chính có nhiều bà bị con đuổi đến chùa khóc đây nè, con lănh qua, bây giờ nó không thèm nuôi, nó đuổi!

    Quư vị nghĩ coi - mặc dù nói nó đụng chạm nặng nề thiệt - nhưng nó c̣n thua loài súc vật vậy! Nhiều con thú, mà quư vị biết không, nó có hiếu lắm đó, chẳng hạn như con quạ, quư vị thấy không con quạ con tại sao nó gắp mồi nuôi con quạ lớn; nuôi quạ nhỏ thôi chớ sao con nuôi quạ lớn, kỳ vậỷ mặc dù tuy con quạ nó đen thui đen thủi, mà nó c̣n có hiếu, khi con quạ đẻ ra nuôi lớn, gắp mồi nuôi quạ con lớn rồi, chừng đó quạ con kiếm mồi nuôi quạ mẹ, đền ơn lại sáu tháng.  Từ đó mạnh con nào kiếm t́m ăn sống.  Tại sao loài người chúng ta không thương mến mẹ; người ta muốn cầu có cha mẹ hết sức mà cầu không ra, bây giờ cha mẹ c̣n sống lại hất hủi, đuổi xô.  C̣n có người cha mẹ muốn tu cũng không cho, đi chùa c̣n cản đản nữa. 

    Rồi có người được thầy nói pháp, bả nghe, bả nói:

    "Trời ơi, thầy nói vậy chết con rồi! Từ khi má con qua đây mấy tháng đỡ hết sức thầy ơi, con mướn hai ba người cũng không bằng nữa!  Sao?  Ở giữ con, nấu cơm, giặt đồ, lau nhà, lo đủ thứ hết!"

    Thành ra bả mừng quá bả nói "thiệt mướn hai, ba người không bằng nữa!"  Nghe thiệt tội nghiệp.  Tưởng đâu rước mẹ qua đây để nuôi nấng, đền ơn, báo hiếu nghĩa sinh thành; ngờ đâu rước mẹ qua đây để giữ nhà, chăm sóc mấy đứa nhỏ, để khỏi mướn người trông trẻ.  Vậy hỏi bà ấy mừng là mừng làm sao?

    Thầy mới nói với bà ấy như vầy:

    "Bổn phận cha mẹ sinh con ra là phải nuôi, bởi v́ ḿnh tạo ra ḿnh không nuôi ḿnh có tội với nó; ai biểu ḿnh tạo ra nó làm chi?  Tạo ra là phải nuôi, phải dạy dỗ cho nên người, làm sao nó được ích nước lợi dân, làm sao cho con người của nó được lợi cho xă-hội, có lợi cho nhân loài, dầu không lợi cho ai th́ nó đừng làm hại cho ai!"  Không lợi cho ai cũng được, nhưng đừng làm hại cho ai cũng tốt; chứ để nó làm hại cho ai th́ cha mẹ cũng đắc tội, là bởi v́:

"Giáo bất nghiêm sư chi đọa

Tử bất giáo phụ chi hóa"

    Con không dạy, lỗi tại cha mẹ. T ṛ không dạy là lỗi tại ông thầy.  Bổn-phận thầy là phải dạy tṛ.  Bổn-phận cha mẹ phải dạy con cháu.  Nhưng mà dạy nó không nghe, chừng đó mới là bổn-phận nó, gọi là:  Giáo bất thính tội ư nhơn.

    Dạy không nghe đó là ḿnh hết bổn phận rồi; chớ ḿnh sanh ra là phải dạy nó, chớ không phải sanh ra là nuôi nó mà thôi.  Nhưng mà bây giờ sanh ra nuôi nó, bây giờ phải nuôi con nó nữa.  Phải là một chuyện đáng tội không?

    Cho nên thầy nói ra th́ nó đụng chạm, phiền hà người ta thật.  Thầy khuyên tất cả quư bà con có gặp ai như vậy nói dùm thầy, một ḿnh thầy nói không ra đặng mênh mông bao la đâu.  "Đừng bao giờ bắt cha mẹ nuôi con ḿnh, đừng bao giờ làm những chuyện đó!" Cha mẹ nuôi ḿnh ơn như trời như biển mà ḿnh không nuôi lại được, bây giờ lại bắt nuôi con ḿnh nữa, bậy quá chừng quá đổi rồi!  Thầy nói, quư bà con nghĩ thầy nói có đúng không?

    Ḿnh chưa mang cái thai nghén, mang chín tháng đi ột ệt muốn chết vậy đó.  Thầy hôm trước cổ thầy nó đau, có ông bác sĩ đưa thầy cái niệt mang về chút xíu vậy thôi, cái băng thôi mà thầy c̣n thấy khó chịu vô cùng vô tận, mà quư vị Phật-tử mang thai như vầy chín tháng đi ột ệt, đi không dám đi, chạy không dám chạy nữa, nhảy không dám nhảy, leo trèo không dám leo trèo, hỏi như vậy có là khổ hay không?

    Tới chừng sanh ra nó nghen, thấy đau đớn lắm, không thể tưởng tượng.  Sanh ra đó người ta nói "bấm cây cột mềm như chuối!"  Cột mềm sao được mà mềm?  Nhưng v́ đau quá, đau không thể tưởng tượng, cho nên lúc đó bấm cây cột người ta có cảm tưởng mềm như cây chuối! Nhưng mà nó đau quá sức đau.  Lúc mà sanh tưởng như rồi sao?  Có nhiều khi đứa con ngỗ nghịch không chịu chun ra, c̣n nằm ngang, nằm dọc phải mổ bụng nữa chớ; quư bà con thấy có nguy hiểm không?

    Rồi bây giờ ḿnh lớn tuổi, sanh con ra nuôi lớn lên, có nhiều đứa bệnh hoạn hoài, nó lớn đến đâu tiền tới đó, rồi đêm đến nó đau phải vác trên vai ù ơ ú ợ... đi cả đêm, khổ vậy!  Nhiều khi nó sổ mũi, hỉ không được, có người kê cái miệng nút cái chụt phun ra ngoài.  Bây giờ ḿnh lớn rồi, có ai dám nút mũi của ba má ḿnh không?  Ớn quá há!  Ớn quá số kể!  Nói thiệt cho nghe chớ thầy cũng chưa làm được nữa!  Thầy biết nói nhưng sự thực thầy làm chưa được.  Bà cụ, thân mẫu thầy đó, mặc áo vàng chắp tay đứng đó, bà ăn chay bà tu, cho nên thầy có phước nhờ bả tu cho nên thầy mới tu; con nhờ đức cha mẹ.  Nhưng mà sự thật thầy nghĩ ràng bả c̣n sống thực sự mà bả nghẹt mũi thầy cũng cam chịu, nhờ tín đồ kêu bác sĩ, chớ thầy không dám nút mũi nữa.  Thầy nói chính thầy hiếu dữ lắm nghe, mà thầy thấy thầy làm chắc cũng chưa được.  Quư bà con chắc cũng chưa ai làm được việc đó.

    Nhưng mà cha mẹ, bất cứ cha mẹ nào, cũng làm điều đó được hết!  Thí dụ thầy không tu, thầy ở ngoài đời, thầy có vợ con, chác con thầy thầy cũng làm được nữa, thầy mút ra cũng được nữa, không gớm; tại sao kỳ vậy, không biết nữa!  Cho nên người ta nói "nước chảy xuôi" là vậy đó, nó không chảy ngược.  Con ḿnh làm sao ḿnh thương quá, ai cũng vậy, quư vị thấy không?

    Đến đổi hồi xưa ông Hứa Trang Quân lúc ổng c̣n làm thừa tướng, một hôm ổng đi săn, ổng cầm cây tên bắn mục đích bắn con khỉ mẹ chết để bắt khỉ con, khi ổng giương tên bắn con khỉ mẹ, bị tên độc, khỉ mẹ hét lên rồi, th́ con khỉ đực là cha nó chạy lại, nó rứt con nó, nó giao cho chồng nó, rồi nó giẫy xuống chết.  Quư vị có thấy không, con thú mà nó thương con nó như vậy, nó có ḷng thương con nó như vậy, th́ tại sao con người lại bỏ con giữa chợ, hay là hành hạ con, giết chóc con.  Nói xin lỗi, thua con khỉ rồi!

    Rồi con khỉ con nó cũng đáp lại t́nh mẹ nó cũng xứng đáng, khi đó ông Quân mới muốn bắt khỉ con, ổng làm sao?  Ổng lấy cây roi.  Con khỉ đực tha con nó một đổi xa, nó ngó chừng coi vợ nó làm sao - con thú mà nó khôn vậy - th́ khi nó nh́n thấy vợ nó ngă xuống chết rồi, ông Quân bèn cầm cây roi đánh vô khỉ mẹ thật đau, trót trót vậy.  Con khỉ đực thấy thương quá, bồng con chạy lại gần coi, con khỉ con thấy mẹ bị đánh như vậy, nó tội nghiệp, nó thương mẹ quá đi, nó buông cha nó ra nó nhào lại ôm xác mẹ nó; ông chụp vô kịp th́ nó giẫy nó chết.

    Ông thấy chuyện quái lạ vậy, sẵn gươm cầm tay, ông bèn mổ bụng khỉ con coi thế nào và tại sao nó chết như vậy, th́ than ôi ruột con khỉ con đứt ra từng đoạn mà chết!

    Thương mẹ mà đứt ruột như vậy, thật là đáng một đứa con hiếu thảo!  Con khỉ mẹ thương con, rứt con ra giao cho chồng rồi giẫy chết, thật là bà mẹ đáng là mẹ hiền!  Con khỉ con ôm mẹ đứt ruột mà chết, thật là đáng một đứa con hiếu thảo!  Tuy nó là khỉ nhưng nó đáng cho ḿnh kính trọng nó, noi gương nó; h́nh tướng nó là khỉ, tâm-hồn nó rất cao-thượng, là tâm-hồn người hiếu thảo, chớ không phải tầm thường!

    Con quạ đen thui, thú vật, mà sao thương cha mẹ, hiếu thảo vô cùng!  Con khỉ là thú vật mà tại sao thương mẹ, thương con như vậy?  Loài người chúng ta lại thua nó ư?  Loài người chúng ta là thông minh, là sáng suốt, là trời Phật.  Trời Phật có khác ǵ chúng ta đâu?  Chúng ta c̣n là phàm nhân tục tử, là chúng-sanh, nhưng khi chúng ta ĺa xa cái phàm nhân tục tử, giác-ngộ là Phật chứ ǵ?  Bởi v́ Phật với ma, với chúng-sinh có khác ǵ, chỉ là chỗ mê giác thôi.  Cho nên có thơ như thế này:

"Ma ma, Phật Phật chính do ta

Ma Phật khác nhau chỗ chánh tà

Giác Phật, mê là ma đó vậy

Chân như là Phật, vọng là ma!"

    Vậy, Phật ma là do chính ḿnh chứ có ai đâu?  Ḿnh cũng Phật, ḿnh cũng là ma.  Hễ:

"Tâm thanh tịnh đó là tâm Phật,

Tâm buông lung vọng niệm là ma!

Chơn tâm là Phật đó mà,

Vọng tâm là quỷ hiện ra tại ḷng!"

    Th́ bây giờ ḿnh giữ tâm ḿnh trong sạch, thanh-tịnh là Phật, tiên, thánh, hiền chớ ǵ đâu.  C̣n tâm ḿnh đảo điên phiền năo, tội lỗi th́ ma chứ ǵ đâu! Vậy th́ ma quỷ, Phật, tiên, thánh hiền cũng chính ḿnh chớ có ai đâu.  Hổng phải thành Phật là có ai ra giúp hoặc ǵ nữa đâu.  Ông Phật, ḿnh thấy tướng mạo quang-minh hiền từ đạo đức ôn ḥa nhă nhặn, bác ái từ bi, thương người mến vật, cho nên từ cái tâm tốt nó hiện ra tướng tốt. Gọi là:

Hữu ư tâm xuất tŕnh đối diện

Hữu tâm vô tướng, tướng tự tâm sanh

Hữu tướng vô tâm tướng tùng tâm diệt

    Bởi v́ tâm Phật tốt cho nên tướng hiện ra lúc nào cũng tốt.  C̣n ma, ḿnh nghe nói ma là ḿnh đă sợ rồi là bởi v́ tâm xấu cho nên hiện ra tướng xấu.  Quư bà con lâu nay nghe nói đẹp như tiên không?  Người nào tướng tốt lịch sự quá, nói là "Trời ơi, bà đẹp như là tiên hà! Cô đẹp như tiên, chú đẹp như tiên hà!"  Tại sao lại tiên đẹp?  Có ai nói xấu như tiên không?  Tiên đâu có xấu được, mà sao tiên đẹp?  Tu thành tiên cũng khó lắm nghen.  Cũng giữ giới đức đạo hạnh nhiều.  Hồi trước thầy cũng có tu tiên, thầy có luyện giữ lắm mà ở trên núi, thầy luyện nhiều, và tu tiên cũng khó lắm.  Tu tiên phải:  Thất bá nhật thất linh cơ. Rồi phải đi bá nhật, thất nhật.  Rồi đi tam nương.  Đi cửu niên vĩnh đức, khổ lắm, tu tiên khó lắm. 

Thầy có viết bài thơ hồi thầy tu trên núi:

"Sự thế mặc người, ta cứ tu

Lục căn đóng lại bản êm ru

Âm thầm tịnh tọa công phu măi

Lủi thủi trong am tựa ở tù!"

    Lúc đó tịnh thất như ở tù vậy, nhưng mà khác nhau:

"Tù thế, tù tu cũng gọi tù

Tù tu tu tịnh măi công phu

Tù vô tư lự nên thường trú

Tù chẳng tham cầu: đấng trượng phu!"

    Tù đó là tù thiệt, tự ḿnh nhốt ḿnh.  Cũng như ở tù chớ ǵ.  Nhưng tù đó nó thong dong lắm.

"Phu chồng, phụ vợ mối oan khiên

Tù ở thế-gian tội nhăn-tiền

Tù nghiệp dấy ra, ta khó gỡ

Tù này muôn thuở chẳng ngồi yên!"

    Đó là vợ chồng keo kết nhau như là ở tù vậy!

"Yên tâm, tịnh thánh bởi tu thiền

Tam bửu điền ḥa giữa hạo nhiên

Khí phách thần hồn dồn một mối

Trọn ngày chí tối giữ căn nguyên

 

Nguyên lai bổn thể tại có thiền

Tam bửu điền ḥa hoán nghiệp duyên

Bất chấp bất tri vô lư sự

Phi lai phi cứu chưởng thành tiên

 

Tiên Phật giai do tự tánh ḿnh

Thánh phàm danh vọng bởi tham sinh

Tâm ma dạ dạ ma ma thịnh

Tâm Phật như như huệ huệ minh

 

Minh quang lại tốn vĩnh trường tồn

Khai chiếu kê hoàn cửa đại môn

Thong thả ra vào nào có huệ

Về chầu thượng giái, bái thiên tôn

 

Tôn Phật thánh tiên đến trọn lành

Đạo vàng khai hóa độ nhơn sanh

Thoát ṿng lục đạo, tam đồ khổ

Chưởng phước tăng duyên đạo chóng thành

 

Thành pháp tác tiên bởi chỗ tu

Muốn tu ra khỏi thế-gian tù

Cần nên đóng cửa trong ngoài kín

Sự thế mặc người ta cứ tu!"

    Thầy đă viết chín bài "cửu liên hoàn" như trên đó.  Thầy nói để Phật-tử nghe, bây giờ nói xin lỗi, người ta nói tu là xuất hồn này hồn nọ, cái đó thầy biết rành lắm, thầy hồi đó thầy có quyền xuất sư mà.  Thầy dạy một lần tu ba mươi mấy bốn chục vị nhập thất lận mà.  Nhưng mà tu chừng nào tu phải luyện có tấm thai, thiệt khó chớ không phải không, rồi công phu trời ơi mà xuất hồn ta đó, năm mười năm hai ba chục năm chớ không phải tu năm, ba ngày, năm, mười ngày mà "xuất" đâu.  Cái đó là ước vọng của người tu, chớ "xuất" ǵ nổi!  Bây giờ vô tu năm ba tháng chỉ cách xuất hồn th́ coi chừng ma nhập vô đó.  Đi đó là đạo chết, nguy hiểm vô cùng.

    Muốn tu Phật cũng tốt vậy.  Tu Phật gọi là "giới, định, huệ".  Tu tiên là làm sao giữ ǵn tam-bảo "tinh, khí, thần", đúng theo tiên là tiên, đúng theo Phật là Phật.  Mà tiên Phật nói vậy, tuy hai phương pháp nhưng nó giống tợ như nhau.  Về cái chỗ tu rốt ráo nó cũng giống nhau, chớ không có ǵ khác.  Nhưng mà tiên th́ theo Lảo-tử, Phật th́ theo Đức Thích-ca.  Rồi nho th́ theo Khổng-tử.  Cho nên người ta thường nói rằng lấy ba điểm "Tam giáo đồng qui, ngũ chi hiệp nhất". Đạo tam kỳ phổ độ người ta nói vậy đó; nhưng muốn tu tiên th́ cực lắm, công phu khổ lắm, gian lao lắm, ngồi suốt đêm, chớ không phải tu tiên thành tiên là dễ đâu, mà thành tiên là tâm tốt rồi đó, tâm toàn chơn, toàn thiện rồi đó, th́ hiện ra h́nh tướng tốt.  Bây giờ, con người mặc dù tuy tốt bên ngoài, ḷe loẹt h́nh thức nhưng con người trong tâm hung ác, ngang tàng, táo bạo, gian giảo, xảo trá, lường gạt đủ thứ gian manh, quư vị thấy có tốt được không?  Cho nên "hữu tâm vô tướng" th́ "tướng tự tâm sanh", c̣n "hữu tướng vô tâm", có tướng tốt thiệt mà tâm xấu là "tướng tùng tâm diệt", tùy theo đó mà trở thành xấu.

    Vậy th́, tóm lại chúng ta ở trên cơi đời này, ai cũng có cha có mẹ, có thân bàng quyến thuộc, bổn phận người con lúc nào cũng nghĩ tưởng công ơn cha mẹ mà báo hiếu, đáp nghĩa đền bồi, cha mạ c̣n sống phải phụng sự cha mẹ hết ḷng, cha mẹ muốn tu hiền, muốn làm ǵ đó, đă nuôi ḿnh lớn rồi th́ ḿnh phải trả quyền tự do cho cha mẹ, đừng bắt cha mẹ nuôi con, nuôi cháu, nuôi chắt, nuôi chít ḿnh nữa.  Có bà tám mươi mấy tuổi, thầy khuyên bả nên đến chùa về chùa tu đi, bả nói là "con c̣n bị thầy ơi, con c̣n mắc thầy ơi, con c̣n phải thầy ơi ..." Tại, bị, c̣n cháu chắt của con con phải giữ!  Thầy nói:

    "C̣n mớ cháu chắt à, vậy bà c̣n cái cháu nữa!"

    "Cháu ǵ?" Thầy nói:

    "Cháu vên-vên!"

    Ở Việt-nam, ḿnh chết thường đóng cái ḥm bằng vên-vên đó; cây vên-vên đóng ḥm để nước lâu mục đó mà, là "cháu vên-vên" đó, chớ cháu ǵ!  Đă lo tới cháu ngoại, cháu nội là quá sức rồi c̣n ǵ, c̣n phải lo tới cháu chắt nữa!  Quư bà con thử nghĩ coi, họ lợi dụng tới mức tối đa đó!

    Cho nên nói thiệt nghe, ai mà có con cháu ráng mà giữ đi, không th́ mướn người ta giữ, đừng có bắt cha mẹ giữ, tội lắm nghe!  Ḿnh chưa đền ơn cha mẹ, lại bắt cha mẹ ḿnh nuôi con ḿnh, đó là bậy vô cùng!  Rồi bây giờ, cha mẹ c̣n sống ḿnh phải nuôi cha mẹ, giúp đỡ cha mẹ, đền ơn, báo hiếu, đáp nghĩa cha mẹ sinh thành, nhưng cha mẹ đă trở nên người thiên-cổ rồi th́ làm sao?  Ḿnh phải ráng làm sao để đền ơn cha mẹ, báo hiếu, th́ bây giờ ḿnh phải ăn chay niệm Phật, giữ giới tu hiền, in kinh ấn tống, làm các phước duyên, kết ḅn công đức, để ḿnh hồi hướng cầu cho cha mẹ ḿnh siêu thoát, bởi v́ trong kinh có nói rằng:

"Nhứt nhơn hành đạo, thiên nhơn lợi,

Độc mộc hoa khai vạn thọ hương".

    Nghĩa là một người tu-hành, muôn người đều được lợi; đám rừng mênh mông, một cây trổ hoa thơm th́ đám rừng đều ảnh hưởng.  Hay là: "Nhứt nhơn hành đạo cửu huyền thăng" th́ bây giờ ḿnh biết tu hành thành đạo th́ ông bà cửu huyền thất tổ được ảnh hưởng.  Bây giờ cha mẹ đă chết rồi, bổn phận làm con phải ráng tu nhơn tích đức, ăn hiền ở lành, làm phước làm gia hồi hướng phước báu mà cầu cho ông bà cha mẹ ḿnh.  Nhưng điều quan trọng là ḿnh phải tu, và dạy con cháu ḿnh tu, là ông bà ḿnh siêu thoát.  Tại sao vậy?  Bởi v́ cha mẹ ông bà chết luân-hồi thành con cháu; chắc chắn là ông nội ông ngoại bà cố chết rồi chun vô bụng nàng dâu, cháu dâu chớ không đâu hết trơn hết trọi!  Bởi v́ sao?  Là bởi v́ nguyên do thương con, mến cháu, tiếc của, tham tài, chết đâu có đi xa! Bởi thế cho nên có câu rằng:

T́nh thương luyến ái là sợi dây oan trái buộc ràng,

muôn ngàn đời kiếp chẳng tháo gỡ ra

Khi làm cha, lúc làm cháu,

hết làm bà, trở lại làm con,

    Cho nên nhiều khi có những người con cháu cứng đầu cứng cổ ... "Thôi, mẹ ơi, con lạy mẹ! Mày là mẹ tao! Mày là bà nội tao, bà cố nội tao! Mày là cha tao đó, mày là ông nội tao đó nghe!" Mà thiệt, ổng bả trở lại đó.!

    Bây giờ quư bà con thử nghĩ, có nhiều người khuyên đi lại thọ bát quan trai có một ngày một đêm mà đi không được, bỏ nhà đi hai, ba ngày không được, hỏi chết đi đâu?  Về Niết-bàn Tây-phương à?  Nói xin lỗi, chưa chắc mấy ông thầy đă đi về Tây-phương được!  Mấy ổng mấy bả tu trối chết không biết có về được không; nói chi mới tụng một, hai thời kinh đ̣i về!  V́ vậy cho nên bây giờ muốn cho ông bà cha mẹ ḿnh được siêu thoát, th́ ḿnh cần phải dạy dỗ con cháu ḿnh tốt, và chính ḿnh phải tu, bởi v́ ḿnh tu th́ ḿnh mới độ người ta tu được, chứ "chân ḿnh đă lấm mê mê, lại cầm bó đuốc mà rê chân người", th́ rê làm sao đây?  Ḿnh phải tu rồi mới độ người.

    Cho nên Đạo Phật nói đâu đó đúng đắn, tự độ rồi mới độ tha, chớ không phải tha độ mới độ tha!  Tự-giác rồi mới giác tha.  Tự lợi rồi mới lợi tha.  Th́ giác hạnh mới viên măn.  Chớ bây giờ ḿnh không tự lợi, tự độ, tự-giác, th́ ḿnh muốn giác người ta là giác làm sao?  Như vác củi vô rừng chạy rồi bỏ vô ḷ đốt hay làm sao?  Thành ra ḿnh phải tu rồi mới khuyên người được.  Cũng như nói xin lỗi, có nhiều ông nói hay hơn thầy nữa, người ta học kinh thánh hiền c̣n thông suốt lắm, nhưng mà tại sao khuyên nói người ta không nghe?  C̣n thầy có duyên, thầy nói người ta nghe, là bởi v́ người ta thấy ổng tu, ổng hy-sinh cuộc đời từ nhỏ tới lớn, không vợ, không con, không tiền, không bạc, không danh, không lợi, không cá-nhân ổng, dù có chăng là có phương-tiện giúp ích cho đời chớ không cá-nhân riêng.  Thành ra có người chưa ăn chay ngày nào, lại gặp thầy, thầy nói chuyện một hồi rồi mến thương, cảm t́nh thầy, rồi khuyên ăn chay, cái ăn chay trường!  Nhiều người cứng đầu, cứng cổ quá, nhiều khi chồng hay vợ của họ, hay con cái họ nói "Chắc ông Giác-nhiên có bùa ngải làm sao, ổng nói người ta nghe!"  Bùa ngải làm cái ǵ?  Tà sư ngoại-đạo, tôi tuyệt đối không có dùng cái đó, nếu tu mà dùng bùa ngải, thư, tôm, trù ếm, xăm, quẻ, tướng số, bói khoa, đó là không phải chánh-pháp rồi.  Nhưng mà nếu người ta nghe là tại cái duyên.

    Thầy chưa có dịp gặp, nhưng mà sư cô nói mà người ta nghe người ta ăn chay th́ cổ cũng có phước lắm.  Có đức mới nói người ta nghe đó.  Quư vị biết là hồi trước đại-đức Narada qua bên Việt-nam, ổng cũng có duyên đó; nhiều ông thượng-tọa, đại-đức ở Việt-nam có giới-hạnh cao mà nhiều người không chịu quy-y.  Rồi ổng tu theo bên Nam-tông, nhưng mà ổng ăn chay, rồi lại là nhiều người quy-y ổng, cũng ăn chay nữa, cũng giữ giới.  Thành ra nói tóm lại, những vị khuyên lơn người ta tu đó, mà d́u dắt hướng dẫn người ta được, hay là đừng nói chi các chúng tăng, tôn túc, nhiều người Phật-tử, nhưng mà quư vị biết có nhiều người nói người ta nghe, nhiều người nói mà người ta không nghe, mà người nói người ta nghe người đó phải có ít nhất giới đức, đạo hạnh, đàng hoàng, ăn nói đứng đắn th́ nói người ta mới nghe, người ta mới nể t́nh, chứ người đó như người khác th́ nói ai nghe?

    Tóm lại, làm người sống trên mặt đất này, mỗi người ai cũng có bổn-phận và trách nhiệm; trách nhiệm của ḿnh, bổn-phận của ḿnh, ḿnh làm tṛn, đó là người hiếu thảo, đó xứng đáng là một người công dân của đất nước.  Bổn-phận là con đối với cha mẹ ḿnh, c̣n sinh tiền ḿnh phải nuôi nấng giúp đở, nếu chết đi, ḿnh phải nhớ lời cha mẹ dạy bảo khuyên lơn, những ǵ để thực hành để khỏi phụ ḷng cha mẹ, nhứt là dạy dỗ con cháu ḿnh nên danh nên phận th́ được danh thơm tiếng tốt gịng họ tổ tiên, chớ nếu con cháu ḿnh hoang đàng làm điều bất phải, th́ cũng mang tiếng là con của ḿnh, cháu của ḿnh, v́ vậy ḿnh phải ráng dạy khuyên con cháu ḿnh nên ngươi.ị

    Đó là tinh thần xây dựng mà cũng là thực tế cầu siêu cho ông bà cha mẹ ḿnh nữa, chớ tụng kinh nói là để cầu siêu; siêu là ǵ?  Siêu là vượt qua!  Không phải chết rồi mới siêu, mà lúc sống cũng phải cầu siêu nữa, con ḿnh nó cờ bạc hút xách, trụy lạc, phong-lưu, trà đàng tửuđiếm; phải lạy nó!  Nói vậy là quá nặng hả?  Nhưng không lạy nó th́ năn nỉ nó, không năn nỉ nó th́ khuyên lơn nó, để nó đừng tật xấu thói hư, đó là cầu siêu cho nó phải không?  C̣n cha mẹ ḿnh c̣n sanh tiền cũng vậy, cha mẹ già rồi mà không biết tu hiền, có nhiều bà già lại chùa tụng kinh niệm Phật không chịu, ngồi đánh bài cụp xương sống th́ lại chịu - thí dụ vậy - th́ ḿnh phải lạy mẹ đừng có đánh bài nữa, ba ḿnh uống rượu say sưa hoài, ḿnh lạy ba để ba đừng uống rượu nữa.  Con cũng cầu siêu cho cha mẹ nữa chớ không phải không, cầu siêu nếp sống hiện tại đương thời, chớ sống mà hung hăng như cọp như beo, chết cầu siêu, cầu siêu sao nổi!  Làm sao siêu nổi chớ?  Bởi thế cho nên có câu rằng:

"Sanh tiền bất tri thiên đường lộ

Tử hậu nan ly địa ngục môn"

    Sống mà không biết tu hành đạo đức, th́ chết rồi cửa địa-ngục khó xa ĺa.  Cho nên chết mà cầu siêu là để cho an ḷng ḿnh, mà sự thật là độ người sống đó!  Cũng như hồi đó ở Việt-Nam, nói thiệt quư vị nghe, thầy nhiều khi đi cầu siêu cho cha mẹ mấy ông tướng, trung-tướng, thiếu-tướng chẳng hạn, mấy ông tỉnh trưởng, bộ-trưởng chẳng hạn; mấy ông đó nói thiệt lo làm ăn, chạy theo việc làm, đâu có ăn chay ǵ, đâu có quy y, đâu có giữ giới nên đâu có ăn chay ǵ, nhưng khi thầy đến tụng cho một hồi kinh rồi, cầu siêu cho cha mẹ mấy ổng, hay nội ngoại ǵ đó, xong rồi, thầy mới nói chuyện cho nghe một hồi, thầy khuyên:

    "Bây giờ muốn cho ông bà cha mẹ được siêu, quư vị nên phát tâm ráng quy-y, xin pháp-danh đi, niệm Phật đi, bố thí làm phước đi!"

    Tất nhiên lúc đó nói mấy ổng nghe liền hà, là bởi v́ cái chữ hiếu mà; th́ không biết cha mẹ có siêu hay không, nhưng mà thực tế những người sống hiện tại giác-ngộ, thức-tỉnh, biết ăn chay, niệm Phật, quy-y tu-hành, làm lành, làm phước này, quư vị có thấy không?  Không phải tụng kinh không mà được siêu độ, mà cần phải thuyết pháp, giảng đạo, để người sống hiện tại ư-thức giác-ngộ, mà nương về đạo đức tu hành.  Đó chính là tứ sự lư tánh.

    Tứ sự vô vi, lư tánh đồng đẳng

    Th́ giờ ít ỏi, thầy chỉ tóm tắt đôi lời, thầy cũng thành tâm cầu nguyện cho mười phương chư Phật và đại Bồ-tát chứng minh tấm ḷng hiếu-kính của ṭan thể chư vị hôm nay thiết lễ kỳ siêu cho cửu-huyền thất tổ ông bà cha mẹ của ḿnh, cầu nguyện hồi hướng phước báo này, ngưỡng mong tam-bảo ban phước lành cho tất cả chư hương-linh ấy được chân minh chánh pháp, siêu thoát nhẹ nhàng văng-sinh tịnh-độ, thân bằng quyến thuộc quư vị, người sống hiện tại đương đời tăng long phước thọ, vạn sự an khang phúc lạc đủ đầy, sở cầu như nguyện.  Ngưỡng mong ơn trên Tam-bảo chứng minh thầy cũng tất cả quư vị để hồi hướng phước báo cầu chung

Nguyện đem công đức nầy

Hồi hướng khắp tất cả

Đệ-tử và chúng sanh

Đều trọn thành Phật quả

Nam mô A-di-đà-Phật!

Nam mô Bổn-sư Thích-ca-mâu-ni Phật!

 

    Thời pháp đến đây là viên-măn, song c̣n khoảng băng trống nên tôi tiếp tục đọc lại những bài thơ tuyệt tác ở trong cuốn lịch bỏ túi, nan Canh-ngọ 1990 hầu cống hiến cho quư vị:

Tân xuân kính chúc:

Xuân năm mới trở về trên đất khách

Tôi bùi ngùi nhớ lại chốn quê hương

Ḷng xót xa thương nhớ khó phân tường

Xin tạm gởi đôi lời về thăm viếng

Chúc tăng ni tu hành càng tăng tiến

Chúc thiện nam tín nữ được b́nh yên

Chúc mọi người phúc lộc được vẹn tuyền

Đồng hưởng thọ đạo trường tu bất diệt

 

 

Minh Quang uploaded August 15, 2001

Up Vọng Kiến Mười Điều Biện Ma Đại Lễ Rằm Tháng Giêng Bát Nhă Tâm Kinh - SC Như Thủy Lược Sử Phật Thích Ca Pháp Môn Tu Tắt Khuyến Thế Ca 1 Tánh Không Luận So Sánh Kinh Pháp Cú 1 Trí Huệ Là Ǵ Chỉ Nguyệt Lục Cúng Cháo - Nguyên Tạng Bài Giảng Phật-Đản - Thích Như Tấn Người T́m Leo Núi Chỉ Có Bản Đồ - Thích Thanh Từ