Chùa Hải-Đức in Jacksonville

[Home] [Up] [Điểm Sách] [Sutras] [Dharma Talks] [GĐPT] [Sinh Hoạt] [Our Activities] [Kinh] [Pháp Thoại audio mp3] [Tin Tức Phật Giáo] [Thuyết Pháp] [Ngoại Điển] [Phật Học] [Tụng Kinh] [Nghi Lễ - Rituals]

 

XUẤT   GIA

 (He's Leaving Home: My Young Son Becomes A Zen Monk)

 của Kiyohiro Miura

Diệu Liên dịch

 

 

 

He's Leaving Home, quyển tự truyện của tác gỉa Kiyohiro Miura, đă được giải thưởng đặc biệt AKUTAGAMA của Nhật. Quyển sách miêu tả về sự mâu thuẫn trong t́nh cảm của các bậc cha mẹ có con xuất gia: Họ tự hào v́ con đường cao qúi con ḿnh đă chọn, đồng thời đau khổ v́ sự chia ly, v́ quyết định quá sớm, quá đột ngột của con ḿnh.  

Dịch theo bản tiếng Anh của Jeff Shore.

  

TÁC GIẢ:  

Tác giả Kiyohiro Miura, sinh năm 1930 tại Hokkaido. Sau khi ghi danh học Sư phạm tại Đại Học Tokyo, ông sang Mỹ, tốt nghiệp ngành Văn chương Sáng tạo (Creative Writing) ở Đai học Iowa. Hiện là giáo sư ở Đại học Meiji, ngành kỹ sư, ông cũng là tác giả của Bài Ca California (California Song), Trong Sương Mù Anh quốc (Into the English Fog), Nước Mỹ và tôi (Literary Training for The Spirit: America and Me).  

DỊCH GIẢ:  

Jeff Shore, sinh ra và lớn lên ở Philadelphia, đă nghiên cứu và hành Thiền trong hai mươi lăm năm, mười lăm năm cuối là ở Nhật. Hiện ông là Giáo sư Anh văn Phật giáo Thiền ở Đại học Hanazono ở Kyoto. Oâng đă viết nhiều sách và thuyết giảng nhiều về Thiền, các bài dịch ra Anh ngữ của ông xuất hiện trên các tờ bào uy tín về Phật giáo và văn hóa Nhật như tờ Chanoyu Quarterly và tờ The Eastern Buddhist.  

 

 

XUẤT   GIA

 

Lần đầu tiên, khi con trai tôi nói muốn đi tu, tôi rất ngạc nhiên. Đó là một buổi sáng chủ nhật, đầu xuân, khi chúng tôi như lệ thường đang trên đường đến thiền viện. Năm học mới sắp khai giảng, và nó sửa soạn vào lớp Ba. Khi đang đi với nhau, nó ngước lên nh́n tôi và nói: "Cha, làm ơn xin với Thầy dùm con".  

Đó là lần đầu tiên con trai tôi xin xỏ điều ǵ giống như thế. Thường nó chẳng nói ǵ, trừ khi được hỏi đến. Mà h́nh như ư nghĩ muốn xuất gia không phải vừa chợt thóang qua đầu nó. Tôi có cảm tưởng như nó đă nghiền ngẫm về điều đó một thời gian, và bây giờ mới nói ra.  

Tuy nhiên, tôi cũng không coi điều yêu cầu đó là nghiêm chỉnh. Trước hết là v́ tôi bất ngờ. Dầu tôi vẫn dẫn nó theo trong các buổi tọa thiền, nhưng tôi chưa bao giờ bắt nó ngồi thiền. Tôi dẫn nó theo giống như là hai cha con đi chơi công viên nào đó. Hai nữa là v́ nó đang theo dơi chương tŕnh "Ikkyu-san" trên TV, một chương tŕnh hoạt h́nh về một thiền sư Nhật. V́ thế sau đó tôi quên khuấy đi lời yêu cầu của nó.  

Nhưng con trai tôi th́ không. "Cha, cha đă thưa với Thầy về chuyện đó chưa?" 

Đó cũng vào một buổi sáng chủ nhật, hai hay ba tuần sau, cũng vào lúc chúng tôi đang trên đường đến chùa. Tôi chợt nhận ra cũng cái nh́n van xin, lo lắng như lần trước. Mỗi chủ nhật, sau giờ tọa thiền, chúng tôi hay ở lại, thọ trai, tṛ chuyện thân mật với vị trụ tŕ. Những lúc như thế, gương mặt phụng phịu của con tôi như thúc gịuc, "Ḱa cha. Sao cha không hỏi Thầy đi?"  

V́ thế, hôm ấy ở bàn ăn, tôi nói, trong tiếng cười, "H́nh như con trai con muốn xin xuất gia!". Làm được vậy, tôi coi như đă tṛn lời hứa với con.  

"Vậy sao?", Thầy trụ tŕ nói, rồi quay nh́n con tôi, nở nụ cười thân thiện, "Con có là nhà sư tốt không?"  

"Dạ có," con trai tôi trả lời với cái gật đầu sốt sắng.  

Tôi hơi sững lại; không ngờ câu chuyện lại xoay theo chiều hướng đó. Tôi ngỡ là vị trụ tŕ cũng coi đó là chuyện trẻ con, một câu nói đùa thôi. Nhưng đối với thầy trụ tŕ, chuyện đó không phải chuyện đùa. Tôi đă quên là thầy trụ tŕ luôn nghiêm chỉnh trước mọi việc, kể cả những chuyện của trẻ con. Tôi vội vàng nói đỡ: "Nhưng nó c̣n đang học tiểu học, ai mà biết nó sẽ thay đổi lúc nào, thưa thầy? Chắc là v́ nó đang xem chương tŕnh hoạt h́nh ǵ đó mà. Thôi ta hăy bàn đến chuyện đó sau khi nó học xong tiểu học".  

"Có phải v́ con đang coi các phim hoạt h́nh 'Ikkyu-san' không?", vị trụ tŕ hỏi, dịu dàng nh́n vào mắt đứa trẻ. Nó lắc chiếc đầu nhỏ bé của ḿnh, nói Không.  

"Hay! Hay lắm! Nhưng con c̣n nhỏ lắm. Hăy chờ khi con lớn hơn". Rồi thầy trụ tŕ nói về các công việc phải làm trong chùa, nhưng trong cách nói của người, không phải là của một người lớn nói xuống với đứa bé.  

Sau đó, mỗi khi nói về con trai tôi, thầy hay nh́n vào mắt con tôi, rồi trêu chọc, nói những lời như "Nầy Ryota, con chắc chắn sẽ làm nhà sư chứ?" hay, "Nè, chú tiểu nhỏ! Con có siêng học không?" 

Sau đó, tôi bắt đầu nói, "Phải sau khi nó lên trung học".  

Nhưng tôi vẫn lo v́ thấy thầy trụ tŕ có vẻ nghiêm chỉnh quá về chuyện nầy.  

Một ngày kia trên đường từ thiền viện về, tôi nói: "Nếu con trở thành một thiền tăng, con phải làm hết mọi thứ từ quét dọn, lau chùi, cọ rửa -nhiều việc lắm đó. Nếu phải làm những thứ đó, con c̣n muốn đi tu không?"  

Nhưng con trai tôi, thích làm các công việc nặng nhọc, thể thao, hay mỹ thuật hơn là học hành, gật đầu, mặt làm nghiêm, nói: "Dạ muốn".  

Khi nó lên lớp bốn, năm rồi sáu, tôi tiếp tục hỏi nó về việc đó. Nhưng câu trả lời của nó không hề thay đổi. Lúc nào cũng "Dạ muốn". Không nói ǵ hơn.  

Lúc học năm thứ ba trường tiểu học, sau khi bắt đầu nói muốn trở thành một nhà sư, con trai tôi nói muốn bắt đầu ngồi thiền như các người lớn. Chúng tôi thường ngồi thiền ba buổi, mỗi buổi bốn mươi lăm phút, nhưng chỉ sau vài phút là con tôi bắt đầu xoay trở không ngừng, sau nó bỏ đi ra ngoài. Nhưng rồi nó có thể ngồi lâu hơn: đầu tiên là một buổi, sau đó hơn lên, cho đến lớp sáu th́ nó có thể ngồi hết các buổi lâu như người lớn. Nó ngồi trong tư thế kiết già, và có thể xếp chân mà không cần dùng đến tay. Có lẽ các vị thiền sư đầy kinh nghiệm cũng có thể ngồi như thế, nhưng với những người như tôi, bắt đầu tu thiền khi đă trung niên, không thể ngồi kéo chân lên mà không dùng đến tay, mà ngay cả khi dùng tay, chúng tôi cũng phải thường sửa đổi thế ngồi tới lui.  

Tôi nghĩ cơ thể con tôi dẻo dai v́ nó c̣n quá nhỏ. Nhưng ngoài chuyện làm sao nó có thể ngồi xếp chân, chuyện lạ hơn cả là, làm sao đứa trẻ nầy, con trai của tôi, đứa lúc nào cũng nhảy nhót, là đầu đảng của đám học tṛ phá phách ở trường, nhưng lúc ở chùa, lại có thể trở thành một người hoàn toàn khác như thế.  

"Th́ cũng nhờ cha nó," mọi người nói. Một người cô thường chăm lo cho nó từ khi nó mới lọt ḷng, nói với tôi giọng đầy trách móc, "Nó trở thành như thế cũng do em đi chùa hay dẫn nó theo!"  

Điều cô ấy nói cũng đúng, nhưng việc nó luôn vui vẻ đi theo tôi, cũng đúng. Ngay chính việc đó cũng là lạ. Chưa có bao giờ nó nói không muốn đi v́ bận chơi với bạn bè. Mỗi chủ nhật, nó đều cầm cái giỏ xách, trong đó có phần cơm trưa của nó, giống như một ngày đi học, rồi trong khi mẹ và em gái c̣n đang ngủ, nó ra đi với tôi. Tôi nghĩ có lẽ v́ nó thích được ngừng lại giữa đường ăn sáng ở tiệm McDonald (LND- Một loại tiệm fast-food chuyên bán bánh ḿ hamburger nổi tiếng ở Mỹ) hay ở tiệm hủ tíu cạnh nhà ga, nơi chúng tôi 'hút' những cọng bún gạo tṛn, nóng. Dầu vậy, khi đă đến chùa, đối với một đứa trẻ cả ngày phải ở chùa như thế sẽ dài, và nhàm chán biết bao.  

Nó sẽ làm ǵ từ lúc đến chùa cho đến khoảng hai giờ, khi buổi tọa thiền chấm dứt để chúng thọ trai? Lúc đầu, nó ngồi vẽ h́nh trên giấy bằng bút ch́. Có lần, nó bị rầy v́ vẽ lên cửa kéo. Đôi khi bác già phụ việc trong chùa dẫn nó đi chợ hay đi bắt các con ve sầu. Nhưng phần lớn thời gian nó phải ở một ḿnh. Không lẽ nó chỉ chơi với con dế quẩn quanh chỗ ở của vị trụ tŕ, nơi có các ngôi mộ, các cây dại bao quanh mà không cảm thấy buồn, cô đơn sao?  

Nó cũng có lấy mấy đồng tiền kẽm trong hộp công quả ra chời, và giấu mấy tượng Phật nhỏ đâu đó, nhưng tôi nghĩ những việc đó xảy ra cũng v́ nó buồn chán. Nhưng dầu nó có buồn chán bao nhiêu, làm cha, tôi cũng chẳng giúp được ǵ. Người cha chỉ có việc dẫn con đi về như một bổn phận. Và mỗi chủ nhật, đứa con lại lẽo đẻo theo, không mảy may nghĩ ngợi ǵ.  

 

Trong một lần đi bách bộ, vợ tôi và tôi đă khám phá ra Thiền viện Zenkaiji. Sau gần mười năm lang thang ở Mỹ, tôi quay trở về Nhật ở lứa tuổi ba mươi, cưới vợ và bắt đầu sống trong khu chung cư mới được xây dựng ở ngoại ô Tokyo. Sau khi dọn về chỗ mới, chúng tôi hay đi bách bộ để biết thêm về các khu vực quanh đó.  

Một lần, khi lang thang đến một vùng đồi đă được san bằng chuẩn bị cho một công tŕnh xây dựng nào đó, chúng tôi chợt nhận thấy ḿnh đang đứng trong khuôn viên một ngôi chùa. Đàng kia những bức tượng Jizo (Địa Tạng) nấp dưới những sườn hoa huệ thoai thoải. Ở đấy, cũng có các bức tượng Địa Tạng mất đầu, găy tay bị chôn lấp dưới đám cỏ dại. Sau chúng tôi được biết là các bức tượng nầy đă bị đem vứt bỏ ở đây từ thời kỳ chống Phật giáo, thời đại Meiji (1868 - 1912).  

Dưới chân đồi có một cây chérie to. Một túp lều nhỏ ở dưới cây chérie, và xa hơn nữa là cổng chính vào chùa, có lớn hơn, nhưng mái vẫn lợp bằng tranh.  

Ngôi chùa cổ dường như đă bị bỏ quên từ khi được xây đụng khoảng bảy trăm năm về trước vào thời Kamakura (1185-1333). May nhờ có các công tŕnh xây dựng đang phát triển, ngôi chùa như được làm mới lại. Đồng thời cũng chính những mảnh đất mênh mông đang được khai phá để xây dựng nhà cửa lại làm cho ngôi chùa có nguy cơ bị "xóa sổ". Thật là một quang cảnh lạ lùng.  

"My goodness! An old temple!" (Trời ơi! Một ngôi chùa cổ!) , tôi buột miệng kêu lên bằng tiếng Anh, v́ những lúc ngạc nhiên hay thú vị bất ngờ h́nh như ngôn ngữ nầy lại dễ dàng bật ra ở cửa miệng tôi, hơn là tiếng Nhật.  

Vợ tôi chỉ một mảnh gỗ mỏng đóng ở cột vào chánh điện, nói: "Một ngôi Thiền viện".  

"Look at it!" (Nh́n ḱa!), tôi nói trong sự ngạc nhiên, vẫn dùng tiếng Anh. Các nét chữ Hán trên mảnh gỗ găy góc bạc màu, gần như lẫn trong các thớ gỗ, khắc chữ: "Thiền đường Zenkaiji".  

"Khó thể tưởng nổi !" Tôi kêu lên, ghé mặt nh́n qua khe hở cửa cánh cửa đóng lỏng lẽo. Sự tăm tối làm người ta nghĩ tới nơi ẩn náu của các giống chồn tinh.  

Lần khác chúng tôi trở lại, đi vào khu hậu đường của chùa, nơi chúng tôi tưởng là bỏ hoang, bỗng một trong những cánh cửa giấy rách bỗng vụt mở, và trước mắt chúng tôi, không phải là một con chồn, mà là h́nh dáng một người trong chiếc kimono cũ rách. Như vợ tôi miêu tả là "Một vị Jizo hiện h́nh" -một sự mô tả rất chính xác cho khuôn mặt tṛn trĩnh, bầu bĩnh như trẻ con, với đôi mắt nhỏ, dài. Ngay chính nước da nâu đen cũng giống như của một vị Điạ Tạng.  

"Các ngướ định làm ǵ đó?", bóng người cḥang chiếc áo cũ nói lớn. Mới gặp lần đầu đă bị la, sau nầy chúng tôi biết đó không phải là chuyện lạ, v́ "vị thần" nầy nổi tiếng hay la.  

Bà (vị Jizo nầy là một vị sư nữ) nghĩ là chúng tôi đến phá cây cối hay ǵ đó. Thầy (đáng lư tôi phải gọi là ni sư, nhưng v́ bà quá năng nổ, mạnh mẽ đến nỗi không có ai gọi bà như thế) rất quí cây kiểng, và đă sưu tầm rất nhiều loại, trồng quanh trong chùa. V́ ai cũng có thể đi vào khuôn viên chùa bằng nhiều lối, nên dầu không phải để trộm cắp thứ ǵ, họ cũng thường dẫm đạp lên cây cỏ. Những gă lang thang trên các xe gắn máy cũng đă đặt chân đến đây, Ni sư kể khi đă mời chúng tôi bước vào khoảng sân đầy bóng nắng, nơi Ni sư pha trà, hút ống điếu khi tiếp chuyện với chúng tôi.  

Mấy phút trước đó, khi Ni sư vừa mở cửa ra, người đă nh́n chúng tôi bằng cặp mắt nẩy lửa. Nhưng giờ, khi nói cười với chúng tôi, khuôn mặt đó biến thành khuôn mặt của một Jizo hiền ḥa, thân thiện. Tôi không khỏi lo ngại cho việc một sư nữ sống ở nơi hẻo lánh như thế nầy một ḿnh.  

Nhưng rồi tôi thấy khó thể tin đó là một vị sư nữ, khi bà kể: "Có một gă thanh niên vào đây trên xe gắn máy, thầy la hắn một trận, đến nỗi hắn chạy ḅ càng, vứt cả xe mà chạy, chắc là hắn tưởng gặp ma quỷ ǵ đó! H́ h́," Ni sư cười thành tiếng, giọng đục, rổn rảng.  

Trước đây một ngôi chùa cổ kính, đă được xây dựng trên mảnh đất nầy từ thời Heian (794-1185) bởi Đại sư Bodhisattva Gyoki. Diện tích chùa trước đây mênh mông bao gồm cả vùng đất nầy, nhưng nông dân cứ lấn đất làm ruộng. Sau thế chiến thứ II, không có giấy đất hay sơ đồ đất chính thức, v́ thế khi có cuộc cải cách ruộng đất, phạm vi đất chùa đă bị thu hẹp lại. Không có người trụ tŕ, ngôi chùa dần đổ nát, v́ thế dân trong vùng đă yêu cầu Ni sư đến trụ tŕ, chăm sóc chùa. Ni sư đă thề quyết phải trùng tu lại chùa trước khi nhắm mắt.  

Trên bức tường nham nhở v́ mưa nắng, treo một tấm biển gỗ với ḍng Hán tự: "Hăy nh́n ngay dưới chân ḿnh!" 

Chậm răi, buông ra từng tiếng, Ni sư nói: "Hăy nh́n ngay dưới chân ḿnh - đó là cốt lơi Thiền". Rồi bà tiếp thêm: "Thời bây giờ, ai cũng chăm chăm nh́n tới phía trước, lúc nào cũng phía trước. Nhưng phải nắm mũi họ lại, bắt họ phải chú tâm ngay dưới chân ḿnh. Đó là Thiền định, chẳng có ǵ hơn". Nói xong, Ni sư gơ gơ ống điếu của ḿnh trên khay thuốc.

 

"Thiền là ǵ?"  

Câu hỏi đó đă luôn ám ảnh trong đầu tôi kể từ khi tôi c̣n ở Mỹ. Ở nước ngoài, người ta dễ thấy hụt hẫng khi không hiểu biết về chính quê hương của ḿnh. Một lần tôi bị một người Mỹ hỏi Thiền là ǵ, và tôi không thể trả lời. Không, c̣n tệ hơn thế nữa, tôi đă chế nhạo ông ta. Bởi thế câu hỏi đó đă đọng lại tâm trí tôi măi măi.  

Lúc đó, tôi đang làm phiên dịch ở thành phố New York. Sống gần Greenwich Village, tôi có thói quen vào các cuối tuần lang thang từ các tiệm cà-phê nhạc jazz, đến các vũ trường, các hộp đêm thoát y, hay những chỗ đại loại như thế. Sống một ḿnh ở Manhattan dễ làm người ta thấy rất cô đơn. Nếu người ta có thể đo lường sự cô đơn như thời tiết, th́ ở Tokyo, nếu mặc áo quần dầy đủ, tôi có thể chịu đựng được nhiệt độ thấp dưới mức đông lạnh một chút. Nhưng ở Manhattan, tôi cảm thấy nhiệt độ âm dưới số không rất nhiều. Đút tay túi quần để t́m chút hơi ấm truyền từ thân thể, tôi cảm thấy sức sống thoi thóp trong tôi. H́nh như người ta đă chôn giấu sự cô đơn ngay trong ḷng thành phố, nên dù quanh tôi có bao nhiêu người, dù tôi đang ở đâu luôn luôn tôi cảm thấy lạnh lẽo từ trong xương tủy. Và nếu tôi không gĩa từ nó, có lẽ những bức tường xám đó sẽ chôn vùi tôi không thương tiếc. Tôi thường lang thang như thể người bị mộng du, đôi khi, cặp bồ với đám đàn bà. Có lẽ tôi thèm hơi ấm của đồng loại.  

Một đêm kia, sau khi đă qua một vài hộp đêm, tôi khá say v́ đă phải kêu rượu mạnh thay v́ trả tiền vào cửa. Bước ra đường, tôi gặp hai thanh niên Mỹ.  

"Thiền là ǵ?", một người hỏi. Có lẽ v́ tôi đang ngất ngưỡng đi với một vẻ cô đơn xa vắng, giống như h́nh ảnh Thiền trong tâm trí họ. Mệt mỏi v́ đă lang thang qua những mê lộ ồn ào các hộp đêm nơi da thịt được phơi bày lộ liễu, giờ tôi bước đi trên đường với cảm giác chán nản ngay cả cuộc đời.  

Đáng lư ra tôi phải nói: "Tôi không biết," nhưng bỗng nhiên cái ư nghĩ muốn trêu đùa với họ nổi lên. Lúc đó là thời kỳ Thiền đang phát triển mạnh trong giới thanh niên trẻ ở Mỹ, tôi biết Thiền rất thịnh hành nhất là đối với các nghệ sĩ tụ họp ở Village, gần trường Đại học. Hai thanh niên trẻ nầy có vẻ như dân quê vừa từ ruộng đồng của họ ở Iowa hay Nebraska ra, và họ sốt sắng muốn hỏi về phong trào Thiền nầy với bất cứ người Á đông nào họ chộp được đầu tiên. Tôi muốn chọc phá họ một chút. V́ ngay chính tôi cũng đang cô đơn, muốn có ai đó để chuyện tṛ.  

Gỉa bộ như vừa từ Nhật bản đến, bập bẹ chút ít tiếng Anh. Tôi làm như đang nặn óc t́m chữ trong mớ từ ngữ giới hạn của ḿnh, và với cách phát âm rất tồi tệ tôi nói với họ về Thiền. Chỉ vào người hỏi, vào chính tôi, vào tất cả mọi thứ tôi nói: "Jis is Zen, Jis is Zen". (Đây là Thiền, đây là Thiền). Người thanh niên thứ hai h́nh như cảm thấy điều ǵ không ổn. Trong khi gă hỏi tôi th́ đang ngóng cổ lên, nh́n tôi trân trối.  

Cuối cùng bạn hắn nói: "Thôi đi, ông ấy đang chọc ghẹo mày đấy", và đẩy hắn đi. Hắn nh́n lại tôi lần nữa, nói: "Ông chọc nghẹo tôi sao?"  

"Đâu có", tôi nói, "Jis is Zen".  

"Được, vậy th́ để tôi cho ông biết Thiền là cái ǵ". Vừa nói, hắn vừa cung tay thủ thế.  

"Bỏ đi", bạn hắn nói, kéo tay hắn lại.  

Tôi lại nói "Jis is Zen".  

Hắn dứ dứ nắm tay làm như sắp đấm vào mũi tôi. Nhưng rồi hắn xuôi tay xuống, nói: "Thôi chào 'Jis is Zen'". Khi họ quay đi, bạn hắn nói: "Cảm ơn đă chọc cười nhé, ông bạn!"  

Hoàn hồn, tôi cũng bỏ đi. Trên đường về, tôi lại vào uống rượu, nhưng tôi cảm thấy hối hận, tôi muốn chạy theo họ để nói vài lời xin lỗi. Hay là xin họ địa chỉ để sau nầy viết thư cho họ biết thật sự Thiền là ǵ. Kể từ lúc đó, tôi cảm thấy như ḿnh nợ hai người bạn ấy một điều ǵ.  

 

Cuối cùng tôi quyết định tham dự khóa tu Thiền vào mùa Đông năm con trai tôi ra đời. Sau nầy nghĩ lại tôi thấy điều đó c̣n hơn là một bước ngoặc của định mệnh. Mùa đông năm đó tuyết rơi nhiều. Tuyết rơi ngày tôi bắt đầu tu Thiền. Và tuyết trắng xóa ngày con trai tôi chào đời. Ngắm những hạt tuyết rơi lả tả, tôi có cảm giác như con tôi đă theo tuyết, rơi xuống cuộc đời. Gương mặt nó tỏa rạng vẻ im lặng thánh thiện ẩn giấu sau đôi mắt nhắm, giống như gương mặt của một vị Jizo.  

Ngắm nh́n nó nằm lặng im trong nôi, đôi mắt nh́n bâng quơ, đôi lúc tôi thấy nó bất chợt mỉm cười. Tôi nghĩ không biết có phải v́ nó nhớ lại ánh mắt thương yêu của ai đó nh́n nó từ trên bầu trời đầy tuyết cái ngày đầu tiên của đời nó.  

Vị trụ tŕ, Ni sư Gukai cho tôi một công án về "Không" (Mu) để suy gẫm. Có lần một nhà sư hỏi thầy ḿnh con chó có Phật tánh không? Dầu trong các kinh tạng của Phật viết rằng tất cả chúng sinh đều có Phật tánh, vị thiền sư Trung Hoa tên Triệu Châu (778 - 897), dưới đời Đường, trả lời ngược lại: đó là, ông chỉ đơn giản nói "Không".  

"Bắt đầu từ bây giờ, con phải suy gẫm về công án Không", Ni sư nói. Ḿnh mặc y vàng, ngồi trên sàn nhà, cây gậy Thiền (kyosaku) để trên đùi, Ni sư có vẻ nghiêm trang hoàn toàn khác với lần đầu tiên chúng tôi gặp.  

"Bất cứ lúc nào, dầu là con đang đi trên đường, ngồi tàu hỏa hay đang chơi đùa với con cái, cũng phải nghĩ đến Không. Chỉ có Không. Người nh́n, người được nh́n, cái nh́n, tất cả đều là Không. Hăy nhớ lấy!" Nói xong, Ni sư dùng gậy Thiền đánh vào vai tôi.  

Vào một dịp khác Ni sư lại nói với tôi: "Con phải biết Thiền không chỉ là suy gẫm về cái Không. Thiền không chú trọng vào những chuyện nhỏ nhặt như thế. KHÔNG chỉ là một phương tiện. Nếu con quá bám víu vào cái Không, đó là Thiền chết. Đi cũng là Thiền, ngồi trên tàu hỏa cũng là Thiền, chơi đùa với con cái cũng là Thiền. Cả vũ trụ nầy không có ǵ ngoài Thiền, không có ǵ ngoài công án. Đó là Genjo-koan, nghĩa là sự Tỉnh thức ngay trong giờ phút hiện tại".  

Vợ tôi không mấy vui ḷng khi tôi bắt đầu học tu Thiền. V́ tôi bắt đầu tu tập mà không mời rủ cô ấy. Một lần khi chuyện nầy được khơi ra, cô ấy nói: "Anh chỉ đi, làm theo ư ḿnh. Chưa bao giờ anh hỏi em có muốn theo không?"  

Lần đầu nghe như thế, tôi hỏang kinh. Cô ấy đă sống ở Mỹ năm năm, và tôi chẳng bao giờ nghĩ người đàn bà thích sống trong các khách sạn, ăn ở các nhà hàng sang trọng, lại muốn thực tập Thiền. Lần khác, cô ấy bảo tôi: "Hăy nh́n lại xem anh là người thế nào. Tám năm ở Mỹ, anh đă làm ǵ? Luôn cặp kè với đàn bà con gái, la cà ở các hộp đêm, quán bar. Nếu người như anh mà c̣n tu Thiền được th́ có ǵ lạ nếu tôi cũng muốn học thiền?" 

"Không giống như học đánh tennis hay học nhảy đầm đâu đấy. Mà đó cũng không phải là chuyện của đàn bà. Đó là việc căn bản dành cho đàn ông".  

"Cái ǵ? Vậy chứ Ni sư không phải là đàn bà sao?"  

Đó là một câu hỏi khó trả lời. Ni sư, ừ, thật ra bà cũng không phải là một người đàn bà b́nh thường. H́nh như xương cốt bà không phải của đàn bà. Mà cũng không phải của loại đàn ông b́nh thường, cuối tuần chỉ lo dắt vợ con đi chơi. Bà đă thụ giáo Judo, và kiếm thuật Nhật Bản, trên trán bà c̣n hằn một vết sẹo kỷ niệm một lần đụng độ với đám du đảng.  

Khi bà sống ở vùng Hokuriku, bà nổi tiếng phá phách trong đám thiền sinh ở thiền đường, được mệnh danh là "Con quỷ ở Dojo", và quá khác thường đến nổi sư phụ bà phải cho bà ra khỏi tu viện. Riêng bà, coi đó là một cơ hội để đi hành hương chiêm bái khắp nơi, thăm viếng các vị cao tăng. V́ quen thuộc với lối sống đó, bà chẳng ngại ngùng ǵ đến trụ tŕ ở ngôi chùa đă xuống cấp nầy. Tôi tưởng tượng ban đêm bà lẻn ra ngoài, đi theo tiếng cười của lủ quỷ lùn, mũi dài trong các câu chuyện dân gian của Nhật bản. (Bà chẳng bảo đă từng thầy chúng đi từng đàn qua thung lũng đó sao?). Có lẽ bà đă tu luyện được các phép thuật, như ngồi thiền dưới thác nước, và tiếp tục thiền định dưới các gốc cây hay trên những mơm đá.  

Có lẽ tất cả những thứ đó đă biến đổi phái của bà. Tôi không thể nghĩ ra điều ǵ khác hơn thế. Nh́n Ni sư, tôi thấy sự khác biệt giữa hai phái nam nữ rất nhỏ.  

"Tôi không phải là đàn bà!", Ni sư tự nói. Rồi bà kể chuyện đă làm náo động cả chúng khi bà đi vào nhà vệ sinh của một tu viện dành chỉ cho tăng.  

Bà thường tuyên bố: "Đàn bà vô tích sự. Tôi hiểu điều đó, tôi hiểu họ không phù hợp cho việc tu hành. Lúc đầu, tôi cũng nghĩ là phụ nữ cần được giải thoát, cứu rỗi, nên tôi rèn luyện cho họ rất nhiều. Nhưng họ luôn luôn bỏ cuộc giữa chừng. Dầu lúc đầu họ có mục đích, ư hướng rơ ràng, nhưng sau đó rồi nhạt đi. Phụ nữ là như thế đó. Phụ nữ có rất nhiều tham vọng. Tu Thiền là phải buông bỏ tất cả. Trong khi bản tính phụ nữ là bám víu, giống như khi họ thấy cái ǵ rơi rớt, họ không thể không lượm lên. Và nỗi đam mê nhất của phụ nữ là con cái họ. Nói tới con họ rồi, là họ hoàn toàn u mê, không biết phải quấy ǵ nữa."  

"Nầy Kimura," Ni sư quay sang tôi, "con là đàn ông mà lo cho con cái nhiều quá". Với cái nh́n chán nản, Ni sư tiếp thêm :"Con cũng hơi khác thường đó".  

Tôi dẫn con trai theo đến chùa không phải v́ tôi lo cho con quá như Ni sư đă nghĩ; ngược lại th́ có. Hay ít nhất đó cũng là điều suy nghĩ của vợ tôi. Các ông chồng khác ở nhà ngày cuối tuần để chơi đùa hay đi câu với con cái. Tôi thường bỏ thằng con trai đang học tiểu học và đứa con gái mới học mẫu giáo của tôi ở nhà, và ra đi trước khi mọi người thức dậy. Tệ hơn nữa, đêm trước đó, tôi c̣n nhờ vợ tôi làm bánh ḿ đủ cho năm người ăn. (Cô ấy phải làm thế v́ chúng tôi, các thiền sinh thọ trai chung với nhau).  

Chẳng bao lâu có sự phản kháng trong gia đ́nh. Nhưng không phải là từ vợ tôi, mà là từ con trai tôi. Nó chun vô nhà hàng xóm, ăn bánh kẹo của người ta hay đi với bạn bè vào các shopping ăn cắp đồ. Con trai tôi là loại người dám đâm đầu xuống núi nếu như có ai bảo nó làm thế.  

"Nó thiệt là một đứa trẻ nghịch ngơm. Ôi, nó phá bằng ba đứa con trai tuổi nó. Một ḿnh em không thể coi nó nổi đâu. Mà em c̣n phải lo cho Rie nữa". Khi vợ tôi báo cho tôi biết về các hành động ngang bướng của nó, tôi rất giận.  

Trong buổi ngồi thiền sau đó, tôi tuyên bố phải vắng mặt một khoảng thời gian để lo cho con trai tôi. Ni sư đề nghị ngay rằng: "Đem nó theo con. Nó muốn phá phách thế nào cũng được ở chùa nầy. Trẻ con thường ngang bướng v́ cứ bị la rầy 'Đừng làm thứ nầy, đừng mó thứ kia'. Con c̣n cấm nó ăn thứ nầy, thứ khác nữa có phải không? Lúc nào cũng bắt nó ăn ba thứ đồ ăn kiêng như thể con đang nuôi thỏ. Nếu con không nuôi con nít đang lớn bằng thứ đồ ăn nó thích th́ nó sẽ qua hàng xóm ăn chực thôi. Nếu nó đến đây, thầy sẽ để nó muốn ăn ǵ th́ ăn. Ở đây nầy, thầy có bao nhiêu kẹo bánh để đến hư luôn. Nếu trẻ con được ăn bao nhiêu tùy thích, chúng sẽ không c̣n thèm thuồng nữa".  

Tôi không thể làm ǵ khác hơn là cúi đầu, lúng búng nói: "Cảm ơn thầy".  

Khi tôi hỏi ư con trai tôi xem nó có muốn đi chùa với tôi, nó vui lắm. Có lẽ nó đang ṭ ṃ không biết tôi đến chỗ vui thú nào mà mỗi chủ nhật đều đi. Tôi nghĩ là không lâu sau nó sẽ chán thôi, nhưng thay v́ thế, nó bắt đầu đánh thức tôi dậy vào những ngày chủ nhật.  

Chẳng bao lâu lại có chuyện. Một trong các vị thâm niên ở thiền đường phàn nàn: "Đây không phải là nhà trẻ. Thằng bé phá rối việc tham Thiền của chúng tôi".  

Ni sư gọi người cư sĩ đại diện của khóa Thiền, giám đốc của một công ty hải sản bán sĩ. Bà chất vấn: "Ở đây ai là thầy, ai là đệ tử? Thầy đă cho phép mà. Thầy đă có tính toán cho nó rồi. Hành Thiền kiểu ǵ như thế, chỉ có một đứa trẻ cũng bị phân tâm?" Tôi nghe được những lời nầy từ người đàn bà phụ việc trong chùa cho Ni sư.  

Tôi đă có tính toán cho nó rồi. Không biết Ni sư nói vậy với ư ǵ? Tôi hơi thắc mắc, nhưng không hỏi Ni sư. Nếu Ni sư đă nh́n thấy được nó sẽ trở thành một nhà sư, th́ quả bà có đôi mắt tinh đời. Nhưng cũng có thể Ni sư nghĩ điều ǵ khác nữa, v́ bà chẳng bao giờ bảo tôi bắt nó toạ thiền. Nhiều lúc Ni sư làm chúng tôi ngạc nhiên với những ước đoán chính xác của bà, có lẽ đó là do công lao tu Thiền của bà.  

Đôi khi lúc kết thúc các buổi tham vấn giữa Ni sư và tôi, bà thường nói đại khái như: "Gần đây con hay lo ra. Đó là lư do tại sao con không thấy tiến bộ", hay "Khi ngồi, đừng để tâm con đi lang thang". Rồi Ni sư gơ gơ cây gậy thiền xuống mặt chiếu.  

Và Ni sư đă nói đúng. Khi đáng lư ra tôi chỉ ngồi thiền, th́ tôi mơ mộng về việc tậu một dàn máy nghe nhạc mới, hay nghĩ về những nơi chốn tôi sẽ đi chơi với gia đ́nh lúc nghĩ phép. Để bù đắp lại, trong các buổi tham vấn, tôi ráng lạy rất cẩn trọng hay la hét hết ḿnh. Nhưng chẳng ích lợi ǵ.  

 

Lúc đầu khi con trai tôi nói muốn xuất gia, tôi đă suy nghĩ về những diễn biến lạ lùng của mọi việc. Tôi chỉ t́nh cờ khám phá ra ngôi chùa trong một lần đi dạo, sau đó tôi lại học Thiền. Rồi con trai tôi, lúc đầu bị bỏ ở nhà, sau theo tôi đến chùa và dần dần nó đ̣i đến chùa ở luôn. Tất cả mọi việc xảy ra một cách b́nh thường thôi. Nhưng ngẫm lại câu chuyện từ đầu tới cuối, tôi không thể nghĩ được điều ǵ khác hơn để diễn tả là do bàn tay của định mệnh đă xếp đặt trước.

Một điều nữa tôi cần phải nói thêm về Ni sư trụ tŕ Gukai -mà nhiều người dưới phố coi là khác thường- là Ni sư rất yêu thú vật. Nhưng không có nghĩa là Ni sư nuông chiều chúng quá. Đúng ra th́ v́ các loài vật hay quấn quít quanh Ni sư nên Ni sư cũng sinh ḷng quyến luyến chúng. Đó là cách Ni sư thương loài vật. Hay nói đơn giản hơn, Ni sư rất 'hiểu' chúng.  

Đủ loại súc vật lang thang trong chùa, lẩn quẩn bên Ni sư một lát, rồi lại đi: gà vịt, chim chóc, sóc thỏ, dê không kể chó và mèo. Phần đông là do các Phật tử của chùa, hay các gia đ́nh nông dân trong vùng mang đến. Họ nói không thích nuôi chúng nữa hay nhờ Ni sư nuôi hộ dùm một thời gian.  

Ni sư không bao giờ nuông chiều chúng giống như kiểu người đời thương thú vật, coi chúng hơn con người. Đối với Ni sư, thú vật là thú vật. Chúng muốn đến hay đi tùy ư. Ni sư chỉ việc chuyện tṛ với chúng.  

Và h́nh như chúng cũng hiểu được Ni sư. Vài năm trước đây, một đàn vịt xuất hiện, chúng ồn ào ỏm tỏi. Khi có con mèo nào lại gần, chúng càng quạt quạt to hơn để báo hiệu cho nhau và xua đuổi gă mèo đi. Rồi bỗng đàn vịt biến mất, Ni sư trụ tŕ la gă mèo một trận, nghĩ rằng nó đă trả thù đám vịt. Gă mèo h́nh như rất buồn ḷng và sau đó cũng đi mất. Ni sư trụ tŕ bảo chúng tôi có lẽ là gă mèo đi lang thang ra khỏi chùa đă bị con chó hoang nào cắn chết rồi.  

Bỗng một ngày kia, Ni sư trụ tŕ có việc ra khỏi chùa, trên đường đi, Ni sư bỗng nghe tiếng mèo kêu. Ni sư nh́n quanh quất cũng chẳng thấy ǵ. Nhưng khi Ni sư định cất bước, th́ tiếng kêu lại trổi lên. Lúc ấy Ni sư nhận ra đó là tiếng kêu của chú mèo đă thất lạc. T́m kiếm trong các bụi cây gần đó, Ni sư thấy cái xác thối rữa của một chú mèo. Bà đào hố chôn xác mèo và tụng kinh Trái tim cho nó.  

Ni sư là như thế đó. Tôi cảm thấy rằng việc con trai tôi không thấy chán chơi đùa ở chùa, mà c̣n muốn đến sống ở đấy, có lẽ phần nào cũng do cá tính của Ni sư. Điều tôi lo sợ nhất là không biết con tôi có trở thành một vị tu sĩ được không. Theo tôi, thiền sư phải là người có tấm ḷng đại từ bi đối với người khác, không màng đến những tiện nghi vật chất hay của cải, không ngại cúi xuống lau chùi sàn nhà. Và khi rảnh rỗi, họ phải đọc bao nhiêu kinh sách của Đức Phật. Về ḷng từ bi, có thể con trai tôi sẽ phát từ tâm khi nó lớn lên. Nhưng tôi cũng không thể nói là nó thờ ơ với việc ham muốn của cải vật chất; nó muốn có tất cả những thứ bạn bè nó có: xe đạp, giày lăn, radio Walkman, vân vân. Gần đây, nó c̣n để mắt đến các chiếc xe máy kiểu cọ. Khi tôi lái xe, nó ngồi kế bên và bắt chước tôi lái. Nó nói: "Con muốn học lái xe quá cha".  

Tôi không lo ngại mấy việc một vị tu sĩ phải lau chùi, quét dọn v́ con tôi cũng thích hoạt động. Tôi mà biểu nó đi quét dọn ǵ đó th́ nó c̣n làm chứ biểu cầm quyển sách lên học th́ đừng ḥng. Tôi lo sợ rằng nó sẽ chẳng bao giờ với tới các kinh sách của Đức Phật. Chứ đừng nghĩ tới việc nó sẽ là một nhà sư uyên thâm qua tận Ấn độ để nghiên cứu các kinh điển hay thuyết giảng về Thiền.  

Nh́n nó ngồi kế bên tôi làm điệu bộ như đang lái xe, tai th́ gắn chặt vào cái Walkman, tôi nghĩ không biết cái quỷ ǵ đă xui khiến nó nói muốn xuất gia. Tôi chỉ biết nh́n nó sợ hăi. Chắc nó tưởng khi làm nhà sư rồi nó c̣n có thể vừa lái xe vừa nghe nhạc như thế à? Ni sư trụ tŕ sẽ không bao giờ cho phép nó làm như vậy, v́ thế tôi thấy thương cho nó quá.  

"Trẻ con đ̣i hỏi thứ nầy, thứ kia, cũng là tự nhiên thôi", Ni sư trụ tŕ nói. "Nhưng đầu tiên cũng là do cha mẹ mà ra. Một đứa trẻ lớn lên ham muốn được có mọi thứ. C̣n bổn phận của cha mẹ là phải dạy cho con cái biết cái ǵ là cần thiết và cái ǵ không".  

Một người bạn nói với tôi: "Bộ các nhà tu không có ḷng tham sao? C̣n việc chẳng kể đến tánh mạng vẫn đi đến tận Aán độ thỉnh kinh - th́ chắc chỉ có một nhà sư trong mười ngàn nhà sư và chỉ có một trong cả trăm năm. Anh bạn thật quá lư tưởng. Thêm nữa, có ham muốn cũng tốt chứ. V́ có ḷng ham muốn, con người mới đạt được Giác Ngộ . Nếu không có ḷng ham muốn, khó mà thành thầy tu giỏi được".  

Vợ tôi nói: "Anh muốn thứ ǵ là thằng Ryota muốn thứ đó".  

Tôi nói: "Anh đă suy nghĩ nhiều về việc thằng Ryota sẽ làm ǵ khi nó lớn lên. Lúc đầu anh nghĩ nó sẽ là một kịch sĩ hay một tay trống jazz. Nó hay diển tả mọi thứ bằng cử chỉ, thích nhún nhảy theo điệu nhạc. Lần nhà trường tổ chức lễ hội, nó đă chơi trống thật xuất sắc, dầu đó chỉ là một sinh hoạt phụ. Nhưng anh cũng đă nghĩ là nó sẽ làm việc trong một ngân hàng hay công ty kinh doanh, làm chủ một cửa hàng hay làm công nhân viên, nhưng h́nh như không có ǵ hợp với nó cả. Anh có một người bạn, một nhà kinh doanh rất thành công với các cửa tiệm sang trọng ở Tokyo và New York, vợ ông ta là Á hậu kỳ thi Hoa Hậu Nhật bản.  

Vậy đó, mà rồi giữa khi cuộc đời đang phất lên như thế, một ngày kia anh ấy bỗng bỏ hết mọi thứ, đi t́m cái chết".  

"Anh lúc nào cũng bi quan quá. Làm cho các công ty thương mại hay ngân hàng không phải là việc tầm thường đâu. Tất cả các bà vợ trong khu chung cư đang được xây cất đều rất tự hào về các ông chồng của họ. Anh lúc nào cũng bóp méo sự thật hết".  

"Anh c̣n nh́n sự việc qua ống kính lịch sử nữa. Có bao nhiêu triệu, bao nhiêu tỉ người đă có mặt trên quả địa cầu, rồi cũng biến mất. Mọi người đều có thời là đứa trẻ con như Ryota, suy nghĩ, lo lắng không biết ḿnh sẽ làm ǵ khi cha mẹ họ cũng lo lắng. Cuối cùng rất ít người có thể sống cuộc đời họ đă chọn, trong khi phần lớn không có sự lựa chọn nào. Và trong con số ít, rất ít đó, có mấy ai c̣n để lại dấu vết ǵ trong lịch sử. Nhưng có phải họ mới là những người đáng kể không? Nếu Ryota có chọn lựa sai lầm đi nữa, th́ cũng chỉ có nó hay chúng ta là kẻ phải lănh hậu quả thôi".  

Dầu vẻ mặt vợ tôi tỏ vẻ khó chịu, tôi vẫn tiếp tục nói: "Tóm lại làm sao ai có thể thật sự biết con đường nào đúng để chọn lựa? Chừng nào họ đă đi qua con đường rồi, họ mới biết. Và cũng chỉ có họ phải đi con đường đó thôi.  

Dựa vào lịch sử, anh chắc rằng sự cường thịnh của nước Nhật rồi cũng đi đến đường cùng. Hăy nh́n nước Mỹ đó; nước Nhật rồi cũng giống như thế. Trong lúc các tệ nạn về t́nh dục, hút sách tăng lên, ở các vùng núi California vẫn có những thiền viện được tạo lập và rất nhiều người trẻ tuổi đă t́m đến đó.. Mà cũng không chỉ những người trẻ tuổi. Em có biết là cựu thống đốc tiểu bang California bỏ làm thống đốc, đi đến một ngôi chùa ở Kyoto để tu Thiền không?"  

"Th́ ra v́ các người Mỹ hành Thiền rồi con trai em cũng phải trở thành Thiền sư, có phải vậy không?", vợ tôi cắt ngang.  

"Không, điều anh muốn nói là chúng ta đang ở thời đại của tôn giáo. Khoa học, kinh tế, chính trị không thể tiếp tục bỏ qua tôn giáo. Oâng Fritzof Capra, một nhà vật lư ở Mỹ đă nói những ǵ bây giờ các nhà vật lư đang nghiên cứu, những điều đó đă có trong các tôn giáo ở Á châu. Khi anh trao đổi với Ni sư trụ tŕ về vấn đề nầy, Ni sư nói đă biết điều đó từ lâu".  

Vợ tôi trả lời: "Em không biết ǵ về Thiền, vật lư hay những thứ rắc rối khác. Chúng không ảnh hưởng ǵ tới em cả. Không thành vấn đề với em nếu con trai ḿnh sẽ trở thành một nhà kinh doanh hay một vị tăng sĩ. Nhưng nếu nó có thể sống theo ư nó muốn mà không làm hại ǵ ai, em đủ thấy hạnh phúc rồi. Trước sau ǵ nó cũng phải rời bỏ gia đ́nh để sống tự lập. Nếu mỗi tuần nó ghé thăm ḿnh cũng được rồi. Ở chùa, nó vẫn làm được chuyện đó, có phải không? Hoặc là dịp năm mới, nó có thể về thăm. Rồi hè nữa. Em sẽ giữ pḥng nó nguyên như vậy, ghế bàn ǵ cũng giữ y nguyên, để những khi nó về thăm nhà có mà xử dụng. Nó sẽ buồn nếu đồ vật của nó bị mất mát, hay nó không c̣n có pḥng riêng".  

 

Tôi tưởng tượng ra con trai tôi trở về nhà trong mùa hè ngắn ngủi hay dịp lễ đầu năm, đi dọc hàng lang nhà, mặc áo tu sĩ với cái đầu đă cạo. Điều đó gợi tôi nhớ đến yabu-iri, một từ ngữ tôi thường nghe lúc c̣n trẻ để chỉ thời gian nghĩ phép của người đi học nghề ở xa về. Tôi không biết từ ngữ đó có áp dụng cho các chú tiểu tập sự không. Nếu có bà nội trợ nào trong chung cư gặp nó, chắc là bà sẽ xoe tṛn mắt v́ kinh ngạc. Rồi người ta sẽ x́ xào: "Tại sao đứa con trai phải bỏ nhà đi tu, trong khi cha nó không phải là trụ tŕ. Cha mẹ nó c̣n bắt nó phải đi ṿng quanh phố, mặc chiếc quần đen cổ lổ ấy. Trước đây nó đâu có ǵ khác lạ trong chiếc áo thể thao màu tươi rói, quần trắng và giày thể thao. Có lẽ do ác nghiệp ǵ đó, mà cha mẹ nó bắt nó phải xuất gia".  

Nó sẽ đứng ở cửa pḥng, cúi chào như một người khách, nó sẽ kêu lớn lên, giống như thầy trụ tŕ đă dạy: "Cha mẹ, xin thứ lỗi cho sự phiền rộn nầy".  

Và nếu chúng tôi có hỏi han về sức khỏe nó hay về tu viện, tôi biết cũng chỉ được nó trả lời một cách bài bản như "Dạ", và "Dạ, đúng".  

Tôi cũng h́nh dung ra cảnh gia đ́nh bốn người -Mẹ, cha, con trai và đứa con gái nhỏ Rie- ngồi trước bàn thờ Phật ở nhà, và nó sẽ dẫn chúng tôi tụng kinh. (Thật ra, 'chánh điện' ở nhà chúng tôi gồm một tượng nhỏ của ngài Jizo -quà của Ni sư trụ tŕ- để trên kệ cao nhất, một chén trà nhỏ dùng làm bát hương và một b́nh hoa không đẹp lắm với đủ loại hoa). H́nh ảnh chúng tôi quần tụ như thế vừa có vẻ buồn bă, vừa có vẻ hấp dẫn lạ kỳ.  

C̣n về đời sống khắc khổ với những luật lệ khắc khe th́ sao? Tôi đă có lần xem một chương tŕnh truyền h́nh về sinh hoạt ở tu viện Eiheiji: Trước khi mặt trời lên, một chú tiểu chạy qua những dăy hành lang dài, và tối, tay rung một cái chuông nhỏ để đánh thức mọi người dậy. Rồi mọi người cùng ngồi thiền trong buổi b́nh minh giá lạnh, với hơi sương như tỏa ra từ các đỉnh đầu trọc. Những đôi chân trần, lau nhà với các mảnh giẻ ướt. Một thế giới hoàn toàn biệt lập với thế giới bên ngoài, và khổ hạnh không tưởng được. Nhưng Ni sư trụ tŕ bảo một khi con là người ở trong chúng rồi, con sẽ không thấy giống như thế. Bao nhiêu việc tưởng chừng như khó khăn đều có thể thực hiện được với chúng tu đông đảo. Không biết đó có phải là nơi con tôi nên sống không, v́ nó dễ kết bạn, nhưng cũng hay bị bạn bè ảnh hưởng dễ dàng?  

Một khi người ta đă bước vào thế giới đó, có dùng cây thước đo của thế giới bên ngoài để đo lường cũng chỉ là vô ích. Có lẽ rồi nó cũng thôi đ̣i phải có dàn máy stereo hay xe gắn máy.  

Trên chương tŕnh TV, một trong các tu sĩ ở tu viện Eiheiji được hỏi: "Thầy thích ǵ về đời sống ở đây?" Người phỏng vấn hỏi với giọng đầy nghi ngờ như thể muốn hỏi tại sao mà người ta có thể từ bỏ thế giời đầy lạc thú để chui vào đây, sống khổ như thế nầy. Tôi vẫn c̣n nhớ câu trả lời của vị sư trẻ, lúc đó đang đảm nhiệm công việc ở nhà bếp từ sáng tới tối, chuẩn bị bữa ăn cho các huynh đệ khác. Hơi nghiêng chiềc đầu không tóc một tí, vị sư trả lời: "Có lẽ là niềm vui được làm tốt hơn những điều hôm qua chưa làm tốt".  

Như không để ư đến câu trả lời đó, chưong tŕnh quay qua một cảnh khác. Nhưng câu trả lời đó gây ấn tượng mạnh mẽ trong tôi. Con người có thể t́m thấy niềm vui trong mọi hoàn cảnh. Và chính những niềm vui nhỏ bé đó truyền sức để ta tiếp tục vươn lên. Có lẽ, hơn cả là 'niềm vui', chúng ta nên gọi đó là 'sự cảm nhận' -ḷng biết ơn. So sánh với những niềm vui nầy, ta thấy niềm vui của dục lạc hay được trúng số trở nên phù du, thoảng chốc biết bao. Niềm vui càng lớn, càng chóng qua. Tóm lại, mọi niềm vui đều thoáng qua, v́ thế chúng ta không nên bám víu vào chúng. Một ngày kia, có lẽ con trai tôi sẽ hiểu ra điều đó.  

Niềm vui được làm tốt hơn những điều hôm qua chưa làm tốt.  

Khi con trai tôi hiểu được như thế, có lẽ nó sẽ thực sự trở nên một người tu. Khi tôi suy gẫm về tất cả những chuyện như thế nầy, tôi bắt đầu thấy việc con trai tôi muốn xuất gia trở nên có căn cớ hơn.  

 

Tuy nhiên khi lên trung học, con trai tôi bắt đầu có những hành động khác thường. Tôi t́m thấy các điếu thuốc hút dở trong hộp viết ch́, các quyển tạp chí nhảm nhí trong cặp sách của nó. Nó bắt đầu đến trường áo th́ dựng cổ lên, không cài nút, đầu dây nịt để vắt vẻo, thay v́ cài vào lưng. Nó mang giày bít như thể giày sandals -nghĩa là phần gót không xỏ vào mà đi đạp lên- và thay v́ mang cặp sách, nó vác cái túi đi chợ màu sắc ḷe loẹt đến trường.  

Tôi tưởng đó chỉ là những thay đổi tạm thời để thích ứng với trường mới hay ǵ đó, nhưng rồi thầy giáo chủ nhiệm đến thăm để báo cho chúng tôi biết là nó la cà với đám học tṛ phá phách nổi tiếng ở trường. Khi tôi vừa hiểu ra sự nghiêm trọng của vấn đề th́ có cuộc ấu đă giữa học sinh của hai trường. Vợ tôi được mời đến và nhà trường thông báo kẻ cầm đầu của cuộc ấu đă: đó là con trai tôi.  

Suốt thời gian đó, nó vẫn tiếp tục đi theo tôi đến chùa để tọa thiền mỗi chủ nhật, mang theo hộp đồ ăn trưa khá to trong một cái túi, và đi theo tôi với cái vẻ bất cần b́nh thường như thể chẳng có ǵ đă xảy ra. Nó ít khi chuyện tṛ với tôi trong suốt thời gian chúng tôi ở chùa làm cỏ, hành thiền, thọ trai rồi trở về nhà. Nhưng theo luật lệ ở Thiền viện th́ trong suốt thời gian nầy dù là người trong gia đ́nh cũng không được nói những chuyện không cần thiết, nên tôi cũng chẳng quan tâm lắm.  

Chỉ có một điều thay đổi là bây giờ nó muốn về nhà sớm hơn để đi chơi với bạn bè. Thỉnh thoảng nó thọ trai sớm, rồi lấy tàu hỏa về trước một ḿnh. Suốt những năm tiểu học, chưa có chủ nhật nào nó bỏ đi chơi banh, đi câu hay cặp kè chúng bạn dù bị rủ rê. Khi nó bắt đầu vào trung học đệ nhất cấp, tôi nghĩ là nó cũng cần đi chơi với chúng bạn, nên tôi vui vẻ tiển nó ra khỏi chùa, c̣n bảo nó đi chơi vui vẻ. Vậy mà rồi nó đi đánh lộn.  

"Sao mà con có thể đi đánh lộn sau khi ngồi Thiền?", tôi rầy nó. Thiệt là vô tâm. Tôi đoán có lẽ sau buổi tọa thiền, nó trở về đi hút thuốc, coi sách báo nhảm nhí với chúng bạn.  

Thứ hạng của nó tụt xuống hẳn, bây giờ nó đứng thứ hai hay thứ ba cuối sổ. Thầy chủ nhiệm bảo là trong lớp nó hay làm tṛ để chọc cả lớp cười. Tôi tra vấn nó: "Tại sao con không ngồi yên được trong lớp? Nếu tụi bạn có cười, cũng chỉ v́ họ nghĩ con là đứa ngốc nghếch".  

Nó có thể ngồi thiền cả hai giờ không động đậy, tại sao không thể ngồi yên ở lớp học. "Con không thể", nó trả lời.  

Bữa nọ, tôi răn đe nó về việc lười học "Làm nhà sư, không phải chỉ có lau chùi, dọn dẹp không thôi, con có biết không? Con c̣n phải học kinh nữa".  

Cuối cùng nó bắt đầu nói: "Con không thành nhà sư đâu".  

"Vậy con sẽ trở thành ǵ?", tôi hỏi.  

Nó có vẻ không t́m ra câu trả lời. "Con sẽ t́m cái ǵ đó thích hợp với con".  

Tôi hét lên, "Đồ ngốc! Con c̣n dám nói sẽ t́m 'cái ǵ thích hợp' khi con không muốn học hành".  

Đêm đó tôi trăn trở trong giường, lo lắng về việc bây giờ nó không muốn đi tu nữa. Không thể ngờ là tôi đă đặt quá nhiều hy vọng vào việc đó, đă trông mong việc đóù xảy ra đến thế nào. Giờ nhận ra rằng có thể nó sẽ không xuất gia, làm tôi thấy được làm một nhà sư thật là tuyệt vời. Đó là một việc chỉ số ít người phát nguyện, và chỉ số ít người có thể thực hiện được. Một kẻ tầm thường như con trai tôi c̣n ước mong ǵ hơn thế nữa. H́nh như có ai đó đă đưa lối cho nó đi vào con đường đó. Có lẽ nó đă có căn tu từ lúc sinh ra, có lẽ vị Jizo trên bàn thờ nhà tôi đă dẫn dắt nó. Không biết có phải vị thần Jizo đó đă hết linh nghiệm, hay v́ các ảnh hưởng xấu quanh nó quá mạnh? Tôi nghĩ là bằng mọi cách, tôi phải đưa nó ra khỏi ṿng vây của lủ quỷ. Điều đó phải làm trước tiên, rồi mới tính tới việc nó có thành một nhà sư hay không? Nếu cuối cùng nó có bỏ ư định đi tu, để theo con đường của người thế gian, th́ cũng đành thôi. Nhưng nếu nó cứ tiếp tục sống như hiện giờ, th́ nó sẽ chiến bại trước các ảnh hưởng xấu xa.  

Tôi bàn với vợ chuyển con trai tôi qua trường khác học. Chúng tôi định đổi nó sang một trường tư với luật lệ nghiêm khắc hơn trường công nó đang học. Là học sinh chuyển trường, nó phải qua một kỳ thi tuyển, nhưng gay go nhất là bảng xếp hạng của nó. Trường tư loại nào lại nhận học sinh đứng thứ hai, thứ ba cuối lớp? Nếu có trường nào nhận nó, trường đó chắc phải vào loại thứ ba, thứ tư, nên không có đủ học sinh. Trường hợp đó có thể nó c̣n trở nên tệ hơn nữa. Dầu sao cũng c̣n hy vọng, nó có thể theo học ở các trường tôn giáo. Nó có thể có hy vọng được vào học trường Phật giáo.

Vợ tôi và tôi đến gặp Ni sư trụ tŕ. "Chao ôi. Cả hai người! Hẳn phải có việc ǵ hệ trọng lắm", Ni sư nói vẻ chế nhạo khi chúng tôi cúi chào Ni sư .  

Tôi kể cho Ni sư nghe mọi chuyện, kể cả chuyện con trai tôi nói bây giờ nó không muốn xuất gia nữa.  

"Nó đă sống trong một thế giới quá trong sạch. Giờ th́ đủ loại vi trùng muốn bám vào nó, nhưng thầy không lo ǵ những chuyện đó. Nó sẽ thay đổi ngay thôi", Ni sư trụ tŕ thản nhiên nói, một nụ cười chợt nở trên khuôn mặt đầy nét trẻ thơ của bà.  

Tôi nói ư định chuyển trường học cho nó. Ni sư trụ tŕ tán đồng: "Ư kiến hay lắm. Con phải tách nó ra xa các ảnh hưởng xấu càng nhiều càng tốt".  

Rồi tôi hỏi về trường Sendan, Ni sư nói "Đó là trường Phật học, dầu có nhiều con cái của các cư sĩ cũng theo học. Con cái của các vị trụ tŕ chùa có thể được nhập học không phải thi, nhưng thầy nghe h́nh như bây giờ điều đó cũng thay đổi".

Tôi nói tôi nghĩ là nếu nó có trở thành tu sĩ cũng được. Đó là điều nó muốn thực hiện ngay khi vừa lên trung học. Nhưng v́ cha mẹ nó chần chừ, nên giờ nó cũng đổi ư. Tôi nhấn mạnh rằng nếu nó được đổi đến trường nầy học, và trở lại muốn đi tu th́ cũng được.  

"Thế à," Ni sư nói, đôi mắt sáng lên nh́n tôi. Rồi quay sang vợ tôi: "Con có đồng ư như thế không?"  

"Dạ", vợ tôi cúi đầu xuống nói.  

"Quyết định thế nhé!", Ni sư trụ tŕ nói lớn, bằng giọng nói tôi chưa bao giờ nghe Ni sư dùng. "Giờ, để mọi chuyện cho thầy lo".  

Tôi nghĩ mọi việc xảy ra nhanh chóng quá. Cách Ni sư gỉai quyết vấn đề thật bất ngờ. Tôi quen nh́n Ni sư ngồi uống trà tiếp khách hằng giờ, tưởng chừng như Ni sư đă mọc rễ trên chiếc tatami.  

Tôi nghe kể là chủ nhật sau đó, khi con trai tôi vào pḥng tham vấn, Ni sư đă hỏi nó: "Con có c̣n muốn xuất gia không?"  

Con trai tôi trả lời: "Dạ con...nhưng...", nó ngập ngừng.  

"Chuyện ǵ vậy", Ni sư hỏi.  

"Con không có tự tin".  

"Tại sao?"  

"V́ cha con nói là người như con không bao giờ có thể trở thành tu sĩ". (Tôi thật đau ḷng nghe con tôi nói thế, v́ tôi biết rất rơ lư do ngại ngùng của nó).  

Rồi Ni sư trụ tŕ nói với nó: "Thầy sẽ giúp con trở thành một vị tu sĩ đức hạnh".  

Giờ thọ trai, Ni sư nói: "Thầy có một việc quan trọng cần tuyên bố", rồi Ni sư tuyên bố thẳng luôn với mọi người đang có mặt ở thiền viện việc Ryota sẽ trở thành một tu sĩ. Ni sư trụ tŕ nhấn mạnh: "Đó là quyết định riêng của nó".  

"Ồ", mọi người kêu lên thán phục.  

"Và nó phải chịu trách nhiệm về việc đó", Ni sư nói, hướng về con trai tôi đang nhấp nhỏm trên ghế ngồi, nó rụt rè gật đầu.  

 

Ni sư trụ tŕ gọi điện cho trường Sendan, xin cái hẹn gặp thầy hiệu trưởng, rồi cùng đến với tôi. Học sinh mặc đồng phục túa ra cổng trường, đi dọc theo con đường đầy bóng cây ginkgo. Khi chúng thấy Ni sư trụ tŕ mặc y vàng, chúng dở nón chào. Trường con tôi đang học đâu có thế, tôi vui mừng nhận ra sự khác biệt đó.  

Thầy hiệu trưởng bước vào pḥng tiếp khách mặc đồ vest. nhưng có áo tràng choàng ngoài. Oâng chấp tay lại và cúi đầu chào Ni sư trụ tŕ. Ni sư trụ tŕ giới thiệu tôi: "Đây là cha của Kimura Ryota, đứa học tṛ phải thi chuyển trường". Rồi Ni sư tiếp: "Tôi đă quyết định nhận nó vào chùa, và sau nầy sẽ để nó thay tôi trụ tŕ chùa Zenkaiji. Đó là lư do chúng tôi có mặt ở đây hôm nay".  

Thầy hiệu trưởng có vẻ thích thú với việc một đứa trẻ từ gia đ́nh cư sĩ lại muốn trở thành tu sĩ. Ông hỏi Ni sư trụ tŕ: "Thưa, nó có liên hệ với thầy không?"  

"Không, chúng tôi không làm như thế để giữ chùa cho gia tộc ḿnh. Đó là ư nguyện của đứa trẻ. Nó đă đến chùa tôi từ ngày mới vào lớp một, đến khi lên lớp ba, nó nói muốn trở thành tu sĩ. Chúng tôi đă bảo nó c̣n quá nhỏ, phải chờ đến lên trung học. Trong thời gian đó, chúng tôi chờ xem thằng bé có đổi ư không, nhưng nó không thay đổi. Cuối cùng chúng tôi đồng ư", Ni sư nói, nụ cười Thiền không kiềm hăm nở rộng trên khuôn mặt người.  

"Vậy à, vậy à", thầy hiệu trưởng nói vẻ thích thú. "Nó cóù ngồi thiền không?"

"Y như người lớn. Tâm nguyện của nó rất thành khẩn. Không giống như người lớn. Nó quá trong trắng, nó hành thiền với tất cả tấm ḷng. Thiệt là đặc biệt".  

"Vậy sao? Ngày nay khó mà t́m được ai ngồi thiền với tấm ḷng thành như thế, kể cả các vị tu sĩ", thầy hiệu trưởng than thở. Rồi ông đổi đề tài "Nhưng nó đă làm lễ xuất gia chưa? Nếu nó được nhận, nó phải tham gia vào các sinh hoạt tăng đoàn, mà muốn thế nó phải làm lễ thọ giới", ông nói nh́n Ni sư trụ tŕ, rồi nh́n tôi. "Quí vị có thể không tin, nhưng gần đây càng ngày càng nhiều các gia đ́nh Phật tử nhờ các chùa giới thiệu đến trường chúng tôi, hầu tách con cái họ ra khỏi các trường trung học công lập đầy dẫy các tội phạm thanh thiếu niên. Tuy nhiên việc nầy tôi chỉ nói riêng với quí vị thôi đấy... "  

"Nó sẽ thọ giới xuất gia ngay", Ni sư trụ tŕ b́nh tỉnh trả lời.  

Ni sư quay qua tôi mỉm cười nói: "Thầy định làm chuyện đó sau, nhưng giờ th́ càng sớm càng tốt". Ni sư chưa nói ǵ với tôi về chuyện đó, thành thử tôi chỉ có thể ậm ừ theo bà.  

"Vậy th́, sau lễ xuân phân của chùa được không?"  

"Không cần phải vội vă thế", thầy hiệu trưởng đỡ lời. Rồi thầy tiếp thêm: "Nếu nó đă quyết định thọ giới xuất gia th́ lúc nào cũng được, miển là trước kỳ nghĩ hè. Trong khóa hè, các học sinh sẽ được huấn luyện cùng lúc với nhau, miễn là tới lúc đó nó đă xuống tóc...."  

"Trước sau ǵ cũng phải làm, thôi làm sớm tốt hơn. Kimura, con nghĩ sao?"  

"Dạ, sao cũng được", tôi chỉ có thể trả lời như thế, v́ tôi chẳng biết ǵ về các thủ tục xuất gia.  

Thầy hiệu trưởng dẫn chúng tôi đi dọc hành lang ra cửa. Không giống như ở các trường công lập, ở đây các mặt sàn bằng gỗ được đánh bóng loáng đển nổi tôi sợ ḿnh sẽ trượt ngă. Thầy hiệu trưởng tán thán việc Ryota xuất thân từ gia đ́nh cư sĩ nhưng lại xin vào học trường nầy và lại có ư muốn xuất gia.  

Tôi cảm thấy lo lắng quá, nên bày tỏ sự lo lắng không biết con trai tôi có thể hoà hợp được với con cái của các gia đ́nh tu sĩ không, nhưng thầy hiệu trưởng lại bảo thầy sợ ngược lại th́ có. Tôi hỏi ư thầy nghĩa là sao, với vẻ mặt đầy âu lo thầy nói có vài đứa trẻ của gia đ́nh tu sĩ rất hư, thầy sợ chúng sẽ làm cản trở chí nguyện cao cả của con trai tôi. Tôi định nói thầy không cần phải lo âu nhu thế, nhưng kiềm lại kịp.  

"Thôi, thầy nghĩ mọi chuyện đă dàn xếp xong," Ni sư trụ tŕ nói khi tôi quay xe trở về.  

Tôi trả lời: "Nhưng vẫn c̣n kỳ thi nhập học, sợ rằng kết quả kỳ thi sẽ làm thầy hiệu trưởng vỡ mộng về h́nh ảnh của Ryota trong ông".  

Ni sư trụ tŕ có vẻ không để ư ǵ đến chuyện đó. H́nh như Ni sư c̣n đang lo nghĩ đến chuyện bỗng nhiên được có kẻ thừa kế ḿnh. Bỏ giày ra, Ni sư xếp chân ngồi, nói không ngừng trong khi hút thuốc cũng không dứt, luôn gạt tàn thuốc vào cái gạt Ni sư cầm để trên đùi. Cứ như thế suốt đoạn đường trở về chùa, một đoạn đường dài chín mươi phút. Ni sư quả thật là người lưu loát. Thỉnh thoảng tôi mới nói chen được vài câu, ngoăi việc lo quay cửa xe lên xuống để cho khói thuốc bay ra ngoài.  

"Thầy định buông bỏ hết mọi việc, nhưng giờ th́ đă có việc cho thầy phải lo đây, phải không Kimura? Có lẽ Đức Phật đă sắp bày mọi thứ. Thầy có ít tiền dành để dưỡng già, với số tiền đó có thể để lo cho nó đến xong đại học. Đó có lẽ cũng là sự sắp bày của Đức Phật nữa. Chuyện ǵ sẽ xảy ra sau nầy, sau nầy hăy lo".  

Tôi nói với Ni sư tôi sẽ lo chi phí ăn học của nó.  

"Không, không, con không được làm như thế. Bổn phận của người tu là phải tự lo cho ḿnh. Một người tu mà nhận tiền của Phật tử để lo cho riêng ḿnh th́ thật không tốt. Nhận đồ cúng dường hay công lễ - th́ lại là việc khác, đó là cho việc làm lễ ở các đám tang hay các thứ khác. Nghĩ đến chuyện đưa tiền cho một nhà sư là ngă mạn. hăy lập tức bỏ lối suy nghĩ đó đi".  

"Nếu thầy đă dạy như thế", tôi đáp.  

"Nầy Kimura, ta muốn đứa trẻ đó trở thành một nhà sư giống như Dogen Zenji, người đă tạo lập nên ḍng thiền Soto trong Phật giáo Thiền. Con có thể cười, nhưng ta mong nó có thể lănh hội được cái tối thượng của Ngài Dogen càng nhiều càng tốt. Đó là ư nguyện của mỗi vị thiền sư Soto. Thầy nghĩ là có hai loại thầy tu: loại chạy đuổi theo các cấp bậc trong giáo hội, và loại thầy chuyên tu. Các vị thầy ở các chức vị cao trong giáo hội thường phải lo nhiều việc đời; các vị thầy chuyên tu chỉ chú tâm vào việc tu tập, để được giác ngộ sâu xa. Con chọn loại thầy tu nào?"  

"Dĩ nhiên là các vị thầy chuyên tu".  

"Đúng vậy. Nhưng các vị nầy thường nghèo!", Ni sư cười to. "Thầy quyết phải rèn luyện nó. Không có chuyện nữa người nữa ngợm. Trên thế giới ngày nay, con có thấy toàn là nữa người nữa ngợm. Ngày nay, ngay các thầy, cũng không ít người là như thế. Các thầy thường được chứng nhận giác ngộ dễ dàng. Không thể tin vào các việc như thế. Gần đây, h́nh như người ta cứ chịu khó ngồi thiền, rồi sẽ được giấy chứng nhận là đă giác ngộ. Đó cũng là lỗi của các bậc sư phụ. Riêng thầy, thầy sẽ rất nghiêm đó. Nầy Kimura, hăy nghe đây, con phải giữ b́nh tĩnh và không được can thiệp ngay cả khi sự việc có vẻ như tàn nhẫn quá. Con có làm thế được không?"  

"Dạ được".  

"Điều ta lo sợ nhất là sức khỏe của ḿnh. Nó hăy c̣n trẻ. Mà đâu chỉ có bảo nó làm là được, ta phải theo nó từng bước từ sáng sớm, bằng không, ta khó thể rèn luyện nó được. Thầy đă ǵa yếu và bịnh tật. Không biết khi nào đến lượt ḿnh ra đi. Nhưng cũng không sao. Thầy coi đây như là Phật sự cuối cùng của ḿnh".  

Ni sư bập thuốc, rồi nói tiếp: "Cuộc đời c̣n lại của thầy sẽ dành trọn vào việc rèn luyện nó. Nó sẽ không giúp ǵ được cho thầy, nhưng nó sẽ phục vụ nhà chùa. Số tử vi của thầy nói thế. Nhưng không sao.

"Thầy đang chọn Pháp danh cho nó, thầy c̣n nhờ đến một ông thầy hay chữ để tên sao cho hợp với người. Con nghĩ thế nào về tên Ryokai? Hán tự Kai là từ tên thầy, Gukai, và Ryo th́ từ tên Ryota của nó".  

"Dạ nghe cũng được".  

"Ryokai là một cái tên rất thanh nhă. Rất hợp với cá tính của nó. À, mà tên với họ Kimura Ryokai nghe không hay. Bản chất của nó là ngỗ nghịch, đặt tên như thế có khác ǵ châm dầu vào lửa. Tâm tánh nó th́ tốt, nhưng hoang đàng quá. Tử vi c̣n bảo là nó c̣n có thể trở nên một gă rù quyến đàn bà nữa đấy".  

Tôi không khỏi ph́ cười. "Dạ, cũng có thể lắm chứ!"  

"Ừ. Vị thầy bói số tử vi rất giỏi, đă hay đoán cho ta điều nầy, điều nọ. Thầy đă hỏi có nên lấy họ thầy là Gyokusen để đặt cho nó không, th́ ông bảo rất tốt, rất nên -điều đó sẽ giúp hăm dây cương nó lại. Là con trai nó cần có nhiều bạn bè, nhưng cũng không nên bừa bải quá. Con thấy sao: Gyokusen Ryokai?"  

"Dạ cũng được".  

'Nếu con không bằng ḷng, cứ nói ra, th́ không thay đổi họ nó nữa. Nhưng thầy thấy nó không đi với cái tên mới kia".  

Tôi nghĩ là dầu ǵ nó sẽ ở chùa thôi. Tôi đâu thấy vị tăng sĩ nào sống ở nhà với cha mẹ. Và nếu nó sẽ sống ở đó suốt đời, th́ cũng nên chọn cho nó một Pháp danh. Điều đó giúp nó dễ ḥa nhập vào cuộc sống mới hơn. Việc đổi tên đâu thể biến nó thành một con người khác. Sao cũng được miễn là v́ lợi ích của con tôi.  

Tay cầm lái, tôi cúi đầu nói: "Nhờ thầy chăm sóc cho nó".  

"Dầu có đổi tên, cha mẹ vẫn là cha mẹ. Sự thật con là cha nó, có bao giờ thay đổi được. Cái tên chỉ là tiếng gọi thôi. Con có biết cái họ ta đang dùng, Gyokusen, đă được người khác đặt cho không? Ta vốn là con gái của một người chủ trọ ở Hokurikudo, họ là Ichinoseki".  

Cuộc đời của Ni sư h́nh như đầy sóng gió. Thỉnh thoảng Ni sư cũng nói về chúng, nhưng sóng gió trong đời Ni sư có lẽ quá nhiều đến nỗi tôi không thể h́nh dung ra hết. H́nh như Ni sư được đặt tên Gyokusen bởi những người có tranh chấp về việc ai sẽ làm chủ một gia đ́nh tiếng tăm ở vùng Chugoku. Khi Ni sư hành hương qua đó, bà đă giúp họ ḥa gỉai ổn thỏa. Và họ đă yêu cầu Ni sư mang ḍng họ đó để ban phước lành cho họ, và Ni sư đă nhận lời. Ngay như nếu con tôi cũng mang họ đó, không có nghĩa là gia đ́nh đó đă nhận nuôi nó. Đó chỉ là tên gọi thôi mà.  

Có tám thí sinh dự kỳ thi chuyển trường đến trường trung học đệ nhất cấp Sendan, nhưng chỉ có hai được vào. Con trai tôi là một trong hai tṛ đó. Chúng tôi đợi trong một văn pḥng ở trường khi các thí sinh lần lượt từ người một được gọi vào. Tôi lo lắng tự hỏi, kế đến là chúng tôi chứ, hay kế đến là ai? Cuồi cùng chỉ c̣n lại hai thí sinh, nên tôi nghĩ thôi chắc chẳng c̣n hy vọng ǵ. Không ngờ hai em c̣n chót lại là thí sinh trúng tuyển. Khi tôi đưa cho con trai tôi xem tấm giấy báo trúng tuyển, nó nh́n trân trối.  

"Con đă đậu", tôi nói.  

"Con đă đậu!" nó la lớn.  

Nh́n mặt nó, tôi nhận ra rằng dù nó đă học lết bết ở trường trung học trước, nó vẫn vui mừng được nhận vào trường học mới. C̣n tôi vui mừng v́ sự thành công của nó c̣n hơn khi lần đầu tiên tôi nh́n thấy tấm giấy được nhận vào đại học của chính tôi.  

Em học sinh trúng tuyển thứ hai mang kiếng dày cộm, có vẻ là loại học sinh chăm chỉ, đón nhận tin mừng với vẻ b́nh thản. Nhưng cha nó, người mập mạp, là nhân viên bưu điện trong tỉnh, thật sung sướng khi ông trao đổi danh thiếp với tôi. Tôi có cảm tưởng là trong hai thí sinh trúng tuyển hôm nay, một người có điểm cao nhất, và người kia điểm thấp nhất.  

Sau đó đến lễ thọ giới xuất gia.  

Ni sư trụ tŕ muốn dành cho con tôi mọi thứ tốt nhất, nên khi không thể mua được áo tràng và các thứ vật dụng khác ở Tokyo, Ni sư liền gửi mua tận Kyoto. Ni sư nhờ một huynh đệ ở chùa khác đến giúp lễ, mời ḥa thượng chánh đại diện của giáo hội, tất cả thiền sinh trong khóa tu Thiền hằng tuần đến dự, và cố hết sức ḿnh để buổi lễ được diễn ra theo truyền thống cổ truyền tốt đẹp nhất. Con tôi ngủ lại chùa đêm trước buổi lễ. Vị thầy phó chuẩn bị một lễ tắm gội để rửa sạch hết các bụi bậm của cuộc đời trần tục, cũng như mọi thứ phiền năo đă tích tụ trong con tôi từ bấy lâu. Ngày hôm đó, đă có một việc hệ trọng xảy ra, ít nhât là đối với chúng tôi, cha mẹ của nó. Ông bà nội ngoại và chúng tôi sẽ tham dự buổi lễ, nhưng vợ tôi c̣n muốn mời cả người cô đă chăm sóc, nuôi nấng nó từ thuở nhỏ. Vợ tôi đă gọi hỏi, và cô nó hứa chắc chắn sẽ đến. Khi tôi hay tin nầy, tôi nói tốt hơn hết là chúng tôi phải gọi xin phép trên chùa trước.  

Ni sư trụ tŕ gạt ngang: "Đừng có đi mời đủ loại người như thế! Thầy c̣n có bao nhiêu người khác nữa thầy muốn mời. Con phải biết, đây đâu phải đám hát tuồng. Đây là buổi lễ để đứa trẻ chính thức cắt đứt dây liên hệ với cha mẹ nó. Nói đúng ra, ta c̣n không muốn con mời các ông bà của nó nữa, nhưng thôi lần nầy ta cũng ngó lơ cho. Nhưng đâu có thể như thế với tất cả mọi thân bằng quyến thuộc" .  

Khi vợ tôi nghe tin, cô ấy nói cô không thể nào báo lại cho người cô thân yêu tin ấy được, tôi đành phải tự gọi để cắt nghĩa đây là buổi lễ để cắt đứt mọi ràng buộc.  

"Có phải em muốn nói là sợi dây ràng buộc với tôi nữa, đúng không?", người cô nói với giọng mai mỉa.  

Đúng vậy, buổi lễ bắt đầu với con tôi nói lời từ biệt với chúng tôi, cha mẹ nó. Con trai tôi, mặc đồ đồng phục, bước vào chánh điện, hai tay chắp lại, đi bên cạnh vị thầy phó. Vợ tôi và tôi ngồi bên nhau, ở tuốt đằng sau.  

Nó một ḿnh tiến đến gần, ngồi trước mặt tôi. Rồi đặt ngữa hai bàn tay ra trên tấm chiếu, nó nói: "Cha, người đă chăm sóc con từ thuở bé. Con xin cảm tạ".  

Rồi nó đứng lên, đến ngồi trước mặt vợ tôi: "Mẹ, người đă chăm sóc cho con từ thuở bé. Xin cảm tạ".  

Nó cúi đầu lạy.  

Đoạn, nó tiến đến Ni sư trụ tŕ, quỳ gối xuống, hai tay chắp lại. Ni sư trụ tŕ xướng từng giới một, và mỗi lần đều hỏi nó có giữ được không. Bằng một giọng sang sảng, nó trả lời mỗi lần được hỏi: "Dạ, con xin giữ".  

Sau đó, Ni sư trụ tŕ đọc kinh, khi nó được phát từng thứ một: áo, mủ và các thứ vật dụng. Nó đi ra khỏi pḥng khi mọi thứ đă xong xuôi.  

Khoảng mưới lăm phút sau, nó trở lại, mặc áo trắng và đầu đă cạo. Sự chuyển đổi từ tóc, áo quần đồng phục, đến đầu cạo láng, và y áo trắng thật khá bất ngờ, giống như trong xiếc 'úm ba la' đổi.  

Giờ th́ mắt vợ tôi đỏ lên. Nh́n nó trong quần áo trắng, tôi thật sự có cảm tưởng như nó đă bước vào một thế giới khác vượt khỏi tầm với của chúng tôi. Nhưng tất cả dường như quá đột ngột, h́nh như không phải là sự thật. Có thật sự là sợi dây ràng buộc cha mẹ và con cái đă bị cắt đứt? Sự liên hệ ấy giờ chỉ là trổng không?  

"Cảm ơn cha, cảm ơn mẹ" -chỉ nói vậy là đủ phủ nhận mọi thứ từ bấy lâu nay? Sự liên hệ giữa cha mẹ, con cái là ǵ? Hay sợi dây ràng buộc giữa cha mẹ và con cái chỉ là ảo tưởng? Chỉ là một ư nghĩ sản sinh do thói quen? Có phải cha mẹ và con cái chỉ là những vai tṛ gỉa tạo?  

Ngồi lắng nghe tiếng tụng kinh, tôi có cảm tưởng như ḿnh vừa được trao cho một công án để suy gẫm. Nh́n Ni sư trụ tŕ bước vào chánh điện, vừa tụng kinh, trên gương mặt Jizo nầy, h́nh như chỉ có đôi môi chuyển động như những sinh vật nhỏ bé.  

Đôi môi đó h́nh như đang nói: "Mu, M...u".  

Lễ thọ giới xuất gia đă qua, nhưng con trai tôi vẫn sống ở nhà. Chúng tôi đă thỏa thuận với Ni sư trụ tŕ là nó sẽ sống ở nhà cho đến khi xong trung học đệ I cấp. Điều đó cũng tốt cho nhà chùa nữa, v́ thật sự phải trông coi một đứa trẻ ở tuổi đó tại chùa thật phiền toái. V́ thế tất cả chúng tôi đều quyết định cho nó ở lại nhà trong lúc nầy.  

Lễ thọ giới đă qua. Giờ nó trở lại ngôi nhà nó vừa rời bỏ hôm qua nhưng nó đứng đợi ở trước cổng nhà. Trước khi bỏ giày vào nhà, nó đứng thẳng lưng, chiếc đầu cạo hơi cúi xuống, "Con phải nhờ sự chăm lo của cha mẹ trong thời gian nầy".  

Chúng tôi không thể gọi nó là Ryota nữa. "Phải gọi là Ryokai", Ni sư Gukai nhắc nhở. Nếu chúng tôi lỡ quên gọi nó là Ryota, nó sẽ phản đối: "Xin gọi con là Ryokai".  

Nó có vẻ rất nghiêm túc về việc đó. Và nó rất nghiêm túc về buổi lễ thọ giới xuất gia nữa. Đối với chúng tôi, cha mẹ của nó, chúng tôi vẫn chưa hoàn toàn tin đó là sự thật. V́ thế chúng tôi thường quên và cứ gọi nó là Ryota.  

Cách nó tự xưng là 'Ryokai' thật buồn cười đến nổi đôi khi tôi cố ư gọi nó bằng tên cũ để chọc phá nó. Nhưng dần dần khi tôi đă quen với tên gọi mới của nó, tôi cảm thấy có một sự thay đổi kỳ diệu. Giống như khi tôi gọi nó là Ryokai thay v́ Ryota th́ trong nó có một con người khác hiện ra: Ryokai chẳng bao giờ nói với em nó những câu như: "Mày muốn ǵ?" hay "Đồ ngu, hăy để tao yên".  

Nó chẳng c̣n vứt giày ra nhà, thải cặp học lung tung, hay bỏ quần áo dơ trên sàn. Khi đi học về đến nhà, Ryokai nói: "Thưa, con đă về đến".  

Lúc dùng bữa, nó chấp hai tay lại và nói: "Xin cảm tạ v́ thức ăn nầy".  

Trước khi đi ngủ, nó tự giặt đồ lót nó bận trong ngày và phơi khô. Tuy nhiên nó vẫn c̣n nằm trước TV, chống cằm lên tay, coi phim hoạt h́nh "Doraemon", hay lắng nghe băng cassette của Off Course và Arabesque. Theo Rie, em gái nó, th́ nó c̣n nhảy theo điệu nhạc disco khi không có mặt chúng tôi ở đó. Khi ngồi học bài, nó luôn gắn ống nghe của máy Walkman lên cái đầu đă cạo tóc của nó.  

Những lúc nh́n thấy nó như thế, tôi thường tự hỏi không biết rằng nó có làm lễ thệ nguyện quá sớm chăng. Nhưng mà rồi, nếu nó không làm như thế, biết đâu nó đă trở thành tệ hại hơn cả bây giờ.  

Lúc mà tôi cảm thấy rơ ràng rằng nó đă "bỏ nhà đi tu" là khi chúng tôi đi ra ngoài với nhau. Cái đầu cạo tóc của nó nổi bật ở khắp mọi nơi. Nghĩ rằng nó sẽ không c̣n ở nhà với chúng tôi bao lâu nữa, nên thỉnh thoảng chúng tôi lái xe đưa nó đi dạo chơi hay đi ăn nhà hàng -những thứ nó thích làm. Nhưng thằng bé da trắng xanh với chiếc đầu cạo luôn làm mọi người chú ư. Đôi khi những lời x́ xào của bọn trẻ tiểu học đến tai chúng tôi: "Chắc là anh đó đang tập thi một môn thể thao nào đó".

Vào những ngày chủ nhật, khi chúng tôi lên chùa hành Thiền, nó mặc áo tu màu đen, đội mủ. C̣n tôi vận y phục b́nh thường, nên khi tôi đi với nó, h́nh như nhiều người c̣n trố mắt nh́n hơn. Tôi có cảm tưởng như tôi th́ đi theo con đường dễ dải, sung sướng, c̣n con tôi th́ phải chọn sự khổ cực. Tại sao những bộ đồ màu đen đó lại tạo cho người ta cảm giác khổ chứ? Trong những trường hợp như thế, tôi cảm thấy thương cho nó quá, nhưng lạ thay, nó chẳng để ư ǵ. Hăy nhớ rằng trước đây nó thường thích mặc áo pull hiệu và quần Jeans trắng. Không biết có phải đây cũng là do sự đổi tên mà ra?  

Những đứa trẻ con các gia đ́nh tu sĩ (LND - Ở Nhật, một số hệ phái cho phép người tu sĩ được quyền lập gia đ́nh, ăn mặn) không thích bị cạo tóc, nên chúng đi học để tóc dài. Có đứa c̣n không ưa Pháp danh của ḿnh, nên đổi thành các tên Nhật b́nh thường. Nghe rằng con tôi đă bỏ trường học ngoài đời để học trở thành tu sĩ, chúng chọc nghẹo: "Thật là ngu! Nếu mầy muốn có cái chùa đến vậy, mày có thể lấy chùa của tao".  

Ryokai về nhà, kể lại với chúng tôi chuyện nầy với vẻ thú vị.  

Một lần, tôi đến dự lễ ǵ đó ở trường. Các học sinh đang diển hành, và ḱa, giữa một biển đầu đen, có duy nhất một cái đầu trông giống như một quả trứng trồi lên, hụp xuống. Có cái ǵ đó thôi thúc tôi kêu lên: "Ryokai!"

 

 Minh Quang posted September 29, 2005

[Trang Chủ]   [Trang Thơ Văn]   [Xuất Gia 2]   [Xuất Gia 3]