Chùa Hải-Đức in Jacksonville

[Home] [Up] [Điểm Sách] [Sutras] [Dharma Talks] [GĐPT] [Sinh Hoạt] [Our Activities] [Kinh] [Pháp Thoại audio mp3] [Tin Tức Phật Giáo] [Thuyết Pháp] [Thơ Văn] [Ngoại Điển] [Phật Học] [Tụng Kinh] [Nghi Lễ - Rituals]

Phật Học Phổ Thông KhóaThứ Chín
Thích Thiện Hoa

Tập Hai

 

 

TẬP NH̀

 

LUẬN A ĐÀ NA THỨC

 

Ngài Thái Hư Pháp sư giảng

Sa môn Thích Thiện Hoa dịch nghĩa

 

 

Theo dơi bài giảng Luận A Đà Na Thức, phần 1 ngày 30 tháng 10 năm 2005 do Cư sĩ Minh-Quang Nguyễn Lê Đức tại chùa Hải Đức

 

Nội dung quyển A Đà Na thức này, chia làm 8 phần:

 

1. Nêu cái tên

2. Định giới nghĩa

3. Giải thích và chọn lựa

4. Nêu cái thể

5. Hội lại giải thích

6. Chỉ những chỗ sai lầm

7. Lập Tôn chỉ

8. Chỉ cái dụng

 

 

 

I. NÊU CÁI TÊN

 

Tên A Đà Na thức, xuất xứ từ đâu?

Trong kinh Giải thâm mật có bài tụng rằng:

Nguyên văn chữ Hán:

 

            A Đà Na thức thậm thâm tế

            Tập khí chủng tử như bộc lưu

            Ngă ư phàm ngu bất khai diễn

            Khủng bỉ phân biệt chấp vi ngă.

 

Nghĩa là: Thức A Đà Na rất thậm thâm và tế nhị; các tập khí(1) chủng tử của nó sanh diệt như ḍng nước thác. Ta (Phật) đối với chúng phàm phu và Nhị thừa, không giảng nói thức này; v́ sợ chúng phân biệt chấp làm Ngă.

Trong kinh Đại Phật Đảnh Thủ lăng nghiêm nói:

Nguyên văn chữ Hán:

 

            Đà na vi tế thức

            Tập khí thành bộc lưu

            Chơn, phi chơn khủng mê

            Ngă thường bất khai diễn.

 

Nghĩa là: thức A Đà Na rất là vi tế; các tập khí như ḍng nước thác. V́ sợ chúng phàm phu và nhị thừa chấp thức này là “chơn” hay “phi chơn”, nên Ta (Phật) chẳng hề giảng nói thức này cho chúng nghe.

 

Thức này là “Căn bản” của chơn và vọng; Thánh, Phàm đều nương ở nơi đây. Bởi thế nên trong Duy thức tôn, rất đặc biệt chú trọng đến thức này.

Nay chúng ta căn cứ theo câu văn và nghĩa lư của bài tụng trên mà quan sát - Trong bài tụng nói chữ “Phàm” là chỉ cho loài dị sanh (chúng sanh); nói chữ “Ngu” là chỉ chung cả Phàm phu và Nhị thừa(chữ Ngu là mê lầm).

Đại ư hai bài tụng nói:

A Đà Na rất thâm sâu và tế nhị, tóm chứa các tập khí chủng tử từ vô thỉ đến nay. Nó làm chủ giữ ǵn báo thân của chúng hữu t́nh sống trong một thời kỳ. Xem in tuồng như “chơn”, song nó hư vọng sanh diệt rất là vi tế. Cũng như ḍng nước thác, ở xa thấy như điềm tịnh, mà kỳ thật nó chảy rất mau.

Chẳng những chúng Phàm phu (Dị sanh)(1) không biết mà hàng Tiểu thừa Thinh văn chấp pháp (ngu pháp) cũng mê lầm thức này. Phật đối với hai hạng này chẳng hề giảng nói đến thức A Đà Na, v́ sợ họ mê lầm chấp làm “Ngă”.

Chúng Phàm phu mê lầm chấp ngă th́ thêm khổ sanh tử; c̣n hàng Nhị thừa tuy có thể ĺa được khổ sanh tử, song nếu mê lầm chấp ngă th́ lâu chứng đạo quả; chi bằng chẳng cho họ nghe đến thức này c̣n hơn.

Bài tụng của kinh Lăng Nghiêm và kinh Giải Thâm Mật, hai câu đầu đồng nghĩa nhau. Trong câu thứ hai nói chữ “tập khí” tức là “chủng tử”. Đến câu thứ ba lại chia ra làm hai phương diện: Bên kinh Lăng Nghiêm đại ư nói: “Thức này rất rộng sâu và tế nhị, sanh diệt tương tục không gián đoạn. Bởi nó tương tục không gián đoạn cho nên in như “chơn”; v́ nó sanh diệt nên “không phải chơn”.

Nếu người mê lầm chấp thức này là “chơn” th́ bị cái chấp “tăng ích” (thêm), sẽ đoạ măi trong sanh tử luân hồi. C̣n người mê lầm chấp thức này là “phi chơn”, th́ bị cái chấp “tổn giảm” (bớt); v́ cho thức này là “vọng” rồi rời bỏ thức này để t́m cầu cái “chơn thật” th́ không thể được, nên cũng đoạï măi trong sanh tử luân hồi.

Câu tụng thứ tư trong kinh Giải Thâm Mật, đại ư nói: “Phân biệt chấp thức này làm ngă”, tức đồng bên kinh Lăng Nghiêm nói: “Mê thức này chấp là chơn”. Song mê lầm chấp thức này “phi chơn” cũng là chấp Ngă. V́ sợ cho chúng Phàm phu và hàng Nhị thừa mê lầm chấp thức này là “chơn” hoặc “phi chơn”, cho nên Phật chẳng hề giảng nói.

Trên bài tụng nói “chấp ngă”, tức là cố chấp thức này làm thật ngă, thật pháp. Bởi Phàm phu và Nhị thừa đối với thức này hay khởi tâm phân biệt chấp là “chơn” hoặc “phi chơn”.

Đem hai bài tụng trên đây để đối chiếu mà quan sát; th́ ư nghĩa đầy đủ. Song, bài tụng trong kinh Giải Thâm Mật có một nghĩa đặc biệt và rơ ràng hơn là: “Chúng Phàm phu và Nhị thừa dễ khởi tâm phân biệt chấp làm Ngă”.

Trong Du Dà Sư Địa Luận, hoàn toàn căn cứ vào kinh Giải Thâm Mật mà giải nói về thức này. Ngoài ra c̣n có rất nhiều chỗ nói đến cái tên thức này, không thể kể hết như Nhiếp Đại thừa luận, Hiển dương Thánh giáo luận, Thành Duy thức luận v.v... V́ trong các kinh luận đă có cái tên A Đà Na thức, nên nay y theo đó để làm căn cứ cho bổn Luận này.

 

II. ĐỊNH GIỚI NGHĨA

 

Chữ “Giới nghĩa” tức là định giới hạn về danh nghĩa. Thức A Đà Na, cái giới nghĩa như thế nào?

  Tiếng Phạn gọi là A Đà Na, Tàu dịch là “Tŕ” (giữ ǵn). Trong kinh không có giải thích nó như thế nào nhưng trong Nhiếp Đại thừa luận giải thích có hai nghĩa, và ở Thành Duy thức luận lại c̣n phân tích hoàn bị hơn.

Trong Thành Duy thức luận về quyển ba nói:

Nguyên văn chữ Hán

 

            Dĩ năng chấp tŕ chư pháp chủng tử

            Cập năng chấp thọ sắc căn y xứ

            Diệc năng chấp thủ kiết sanh tương tục

            Cố thuyết thử thức danh A Đà Na

 

Dịch nghĩa

 

            Thức này có ba công năng, nên gọi là A Đà Na:

            1. Giữ ǵn (chấp tŕ) chủng tử của các pháp

            2. Giữ chịu (chấp thọ) căn thân và thế giới

            3. Giữ lấy (chấp thủ) việc kết nối đời sau.

Nay muốn cho độc giả dể hiểu, nên bắt từ cạn vào sâu, từ thô đến tế; nghĩa là ngược thứ lớp của ba nghĩa trên để giải thích như sau. 

1. GIỮ LẤY (CHẤP THỦ) VIỆC KẾT NỐI ĐỜI SAU 

Sở dĩ có việc “kết nối đời sau” (kiết sanh tương tục) là do ba pháp: Phiền năo, Nghiệp và Sanh; theo thông thường gọi “Hoặc, Nghiệp và Khổ”. Nghĩa là: do phiền năo nên tạo nghiệp, do tạo nghiệp nên mới tiếp nối đời sau để thọ khổ. Chữ “kiết sanh” (kết nối đời sau), nghĩa là thọ sanh, bắt đầu từ khi kết thai cho đến lúc sanh ra vậy.

Lại nữa, từ một đời này chết rồi sanh đến một đời khác. Nghĩa là: từ  thân “bổn hữu” (1) (thân hiện sống) đến thân “tử hữu” (thân đang chết), từ thân “tử hữu” đến thân “trung hữu”(2) (thân sau khi chết, chưa đầu thai), từ thân “trung hữu” đến thân “hậu hữu”(3)(thân đời sau). Sở dĩ được tương tục không gián đoạn như thế, cố nhiên phải có một cái ǵ thường lưu hành và ǵn giữ (chấp thủ)¬. Cái đó là thức A Đà Na. Nếu không có thức này để nắm giữ việc “kết nối đời sau” (kiết sanh tương tục) th́ người một khi chết rồi phải mất luôn, không c̣n tái sanh được nữa! Như thế thành ra bị rơi vào thuyết Đoạn diệt của ngoại đạo.

Trong kinh Lăng Nghiêm về quyển thứ hai chép, đại ư: “Trước kia vua Ba Tư Nặc theo ngoại đạo, chấp về “đoạn diệt” (người chết rồi mất luôn) nên Vua thường ôm ḷng lo buồn!... Sau khi nghe Phật nói pháp, Vua ngộ được cái lư “sanh tử tương tục”; nghĩa là: Con người khi chết là bỏ thân này để thọ thân khác, từ giă đời này để đến nhận lănh đời kia; cái ǵ có biến đổi th́ phải bị hoại diệt, c̣n cái ǵ không biến đổi th́ thường c̣n không hoại diệt, nên vua rất vui mừng!”

Nói “chấp đoạn diệt” tức là chấp một phen chết rồi mất luôn. Nếu thật vậy, th́ đời sống của con người không có một chút giá trị nào cả! Bởi thế, nên biết có thức A Đà Na này hằng lưu hành không gián đoạn, nó nắm giữ việc “đầu thai tiếp nối” (kiết sanh tương tục).

Tóm lại, nếu người hiểu rơ được: “Có thức A Đà Na nắm giữ việc kiết sanh tương tục” (kết nối đầu thai) th́ đối trị được cái chấp “đoạn diệt” của phàm phu và ngoại đạo. 

2. GIỮ CHỊU (CHẤP THỌ) SẮC CĂN VÀ THẾ GIỚI 

Nguyên văn chữ Hán trên, nói chữ “sắc căn y xứ”. Chữ “sắc căn” là chỉ cho năm căn tinh tế bên trong (năm tịnh sắc căn: Nhăn, Nhĩ, Tỹ, Thiệt và Thân); c̣n chữ “y xứ” là chỉ cho năm căn thô phù bên ngoài (phù trần căn) làm chỗ (xứ) y chỉ cho năm căn bên trong.

Tóm lại là chỉ chung cái Báo thân của chúng hữu t́nh đang sống trong một thời kỳ. Nói “cái Báo thân sống trong một thời kỳ” tức là gồm cả “các pháp hữu vi vô thường sát na sanh diệt”. Cái công năng ǵn giữ Báo thân được tương tục tồn tại trong một thời kỳ không tan hoại đó, tức là thức “A Đà Na” này vậy.

Nguyên văn chữ Hán trên, nói hai chữ “chấp thọ”, nghĩa là chấp thân này nên “tự thể” khiến sanh ra biết cảm giác và lănh thọ.

Lại có một nghĩa thứ hai, trên nguyên văn nói chữ “sắc căn” là chỉ cho thân loài hữu t́nh (chánh báo); c̣n chữ “y xứ” là chỉ cho thế giới (y báo).

Trong thế giới, từ một vật này đối với các vật khác ngại nhau, từ một vi trần này đối với các vi trần khác ngại nhau, mà vẫn tồn tại, đều do thức này giữ ǵn không mất; chỉ khác với loài hữu t́nh là không làm cho biết cảm giác và lănh thọ.

Trong luận Tề vật, Ông Chương Thái Diệm nói: “Loài khoáng vật và thực vật đều có thân thức”. Nhưng xét những lời chứng minh của ông, th́ không phải là thân thức; thật ra do công năng giữ ǵn của thức A Đà Na; chẳng qua ông không hiểu, lầm cho là thân thức. Thân thức chỉ biết cảm giác lănh thọ các xúc trần, như đau, ngứa v.v... mà thôi; c̣n cái công năng nắm giữ các vật ngại nhau làm tự thể, quyết định phải là thức A Đà Na này. 

3. GIŨ G̀N (CHẤP TR̀) CHỦNG TỬ CỦA CÁC PHÁP 

Nói “các pháp” tức là chỉ cho tất cả các pháp hữu vi. Có hai loại: 1. “Hữu lậu hữu vi”, tức là các pháp tạp nhiễm, thuộc về loài Dị sanh (chúng sanh), 2. “Vô lậu hữu vi”, tức là các pháp thanh tịnh, thuộc về Thánh Hiền. 

“CHỦNG TỬ” cũng có hai loại: 1. “Nghiệp chủng” tức là Dị thục tập khí”, 2. “Pháp chủng”, tức là Đẳng lưu tập khí.

Mỗi mỗi các pháp, khi khởi hiện hành đều từ chủng tử của nó mà khởi hiện. Bởi đồng đẳng lưu xuất ra chủng loại đó, nên gọi là “Đẳng lưu chủng”. 

“NGHIỆP CHỦNG” (Dị thục chủng tử) tức là chủng tử Tư Tâm sở. Bởi v́ Tư Tâm sở, Tâm vương và các Tâm sở thiện ác v.v... có tác dụng hoạt động thành ra “nghiệp chủng”. Nếu lấy hiện hành của nó, th́ cũng đều gọi là “Đẳng lưu chủng”. Song cái “nghiệp chủng” này, đồng thời lại có công dụng đặc biệt là thống lănh các pháp khác. Cũng như ông Thủ tướng, nếu nói về cá nhân th́ ông là một người như bao nhiêu người trong nước, nhưng đồng thời, ông cũng có cái trách nhiệm thống lănh toàn quốc.¬ “Nghiệp chủng” (Dị thục chủng tử) cũng thế, nó khác hơn “Pháp chủng”(Đẳng lưu chủng) ở chỗ đó.

“Nghiệp chủng” cũng có hai loại: 1. Hữu lậu, 2. Vô lậu. Song về “chủng tử” th́ chỉ có công năng tiềm tàng (ẩn núp) mà không khởi hiện. Nếu không có một cái ǵ để chứa giữ, th́ chủng tử các pháp phải bị tản mất. Nếu chủng tử các pháp bị tản mất, th́ các pháp hiện hành ở thế gian và xuất thế gian cũng phải không c̣n.

Bởi thế nên phải có thức A Đà Na để chứa giữ chủng tử (công năng tiềm tàng) của các pháp.

 

Theo dơi bài giảng Luận A Đà Na Thức, phần 2 ngày 6 tháng 11 năm 2005 do Cư sĩ Minh-Quang Nguyễn Lê Đức tại chùa Hải Đức

 

Có người nói: “Sắc pháp có công năng chứa giữ chủng tử”. Nói như thế không hợp lư, v́ “sắc pháp” tánh nó biến đổi và chướng ngại, nên không thể chứa giữ chủng tử được. Lại nữa, khi sanh lên cơi trời Vô sắc, cơi ấy không có “sắc pháp” th́ lấy ǵ chứa giữ chủng tử.

Các “Tâm sở” cũng không thể chứa giữ chủng tử được, v́ nó không tự tại vậy.

Sáu thức trước cũng không thể chứa giữ chủng tử, v́ khi sanh lên cơi trời Vô tưởng và vào Diệt tận định v.v ... không có sáu thức trước vậy.

Thức thứ Bảy, tuy hằng thời lưu hành và không gián đoạn, song cũng không thể chứa giữ chủng tử các pháp được, v́ tánh nó “hữu phú vô kư”. Nếu thức thứ Bảy chứa giữ chủng tử, th́ khi đến địa vị Bồ Tát, đă chuyển thức thành trí thanh tịnh rồi, về sau laại khởi sanh các pháp tập nhiễm nữa, th́ phi lư.

Bởi thế nên, chỉ có thức A Đà Na, tánh vô phú vô kư, nhứt loại sanh diệt tương tục, mới có thể duy tŕ (chứa giữ) chủng tử của các pháp. Cảnh giới này duy có Phật mới biết được hoàn toàn rốt ráo, c̣n các vị Bồ Tát chỉ biết một phần nào thôi.

 

 

***

 

III. GIẢI THÍCH VÀ CHỌN LỰA

 

Trong Thành Duy thức luận, quyển ba chép: “Các hữu t́nh đều có thức thứ Tám, song tuỳ theo mỗi phương diện mà danh nghĩa có khác nhau, nên đặt ra rất nhiều tên:

1. Hoặc gọi là “Tâm”: - V́ thức này là chỗ chứa nhóm (tích tập) để cho các pháp huân tập chủng tử vào.

2. Hoặc gọi là “A đà na”: - V́ thức này giữ ǵn chủng tử và thân thể của chúng hữu t́nh không mất.

3. Hoặc gọi là “Sở tri y”: - V́ thức này là chỗ y chỉ của các pháp bị biết (sở tri) nhiễm và tịnh.

4. Hoặc gọi là “Chủng tử thức”: - V́ thức này có công năng chứa giữ chủng tử của các pháp thế gian (hữu lậu) và xuất thế gian (vô lậu).

Bốn tên trên đây, thông cả các địa vị Phàm, Thánh.

5. Hoặc gọi là “A lại da”: - Tàu dịch là Tàng thức. V́ thức này tóm thâu chứa đựng các pháp tạp nhiễm, giữ ǵn không mất, nên có nghĩa Năng tàng, Sở tàng và Ngă ái chấp tàng. (Thức thứ Bảy chấp thức này làm “Nội ngă”).

Tên A lại da (tàng thức) này, chỉ ở chỗ Phàm phu và Thánh hữu học, c̣n Thánh vô học và bực Bất thối Bồ Tát, th́ không có tên này (tàng thức), v́ không c̣n chứa giữ chủng tử các pháp tạp nhiễm nữa.

6. Hoặc gọi là “Dị thục thức”: - V́ thức này có công năng dẫn dắt đi trong sanh tử để lănh thọ quả Dị thục (báo thân), do thiện nghiệp hoặc ác nghiệp, đă tạo đời trước.

Tên Dị thục này, chỉ có ở hàng Phàm phu, Nhị thừa và các vị Bồ Tát, c̣n đến địa vị Phật th́ không c̣n Dị thục thức.

7. Hoặc gọi là “Vô cấu thức”: - V́ thức này là chỗ chứa giữ các pháp hoàn toàn vô lậu thanh tịnh. Tên “Vô cấu thức”, duy Phật mới có. Từ các vị Bồ Tát Đại thừa trở xuống, cho đến hàng Phàm phu, th́ thức thứ Tám c̣n chứa các chủng tử hữu lậu, chưa đặng hoàn toàn thanh tịnh, nên không có tên “Vô cấu thức”.

 

CHỌN LỰA

 

Ngoài các tên kể trên, thức này lại c̣n có những tên như: Sơ năng biến, Căn bản thức và Như Lai tạng v.v... Nay theo thứ lớp lược nêu các tên, để lựa chọn tên nào hoàn bị.

1. A lại da thức. - Tàu dịch là “Tàng thức”. Các Luận giải chữ “Tàng” có ba nghĩa: Năng tàng, Sở tàng và Ngă ái chấp tàng.

Cái tên “Tàng thức” này, chỉ có ở địa vị Phàm phu (Dị sanh) và Thánh hữu học. Khi đến hàng Nhị thừa vô học và bực Niệm bất thối Bồ Tát, th́ thức này không c̣n chứa giữ (chấp tàng) các pháp tạp nhiễm, nên không gọi nó là “Tàng thức” (A lại da thức). Bởi tên “A lai da” này nghĩa rất hẹp, cho nên luận này chẳng dùng.

2. Sơ năng biến thức. - Thức này chứa giữ chủng tử của các pháp, rồi biến hiện ra tướng-phần là căn-thân và thế-giới. Chúng Phàm phu và Nhị thừa không hiểu, nên chấp là thật ngă và thật pháp. V́ phá chấp của Phàm phu và Nhị thừa, nên Luận nói: “Các Ngă và Pháp đều giả, do thức biến hiện”. Các thức chung lại, có ba loại Năng biến, mà thức này là năng biến thứ nhứt, nên gọi là “Sơ năng biến”.

Bởi nghĩa này rất hẹp, không nói hết được cái lượng của thức này, nên cũng không dùng.

3. Dị thục thức. - Dị thục có ba: Dị thời nhi thục (khác thời mà chín), Dị loại nhi thục (khác loại mà chín) và Biến dị nhi thục (biến khác mà chín). So với “A lại da” th́ tên này có phần rộng hơn; song đến khi thành Phật th́ bỏ cái tên Dị thục (Kim Cang đạo hậu Dị thục không)

Bởi tên này không phổ thông: khi đến quả Phật không c̣n và hàng Nhị thừa khi vào Diệt tận định, thân thể như tro nguội, tâm trí bặt dứt, lúc bấy giờ không c̣n thức Dị thục, nên luận này không dùng.

4. Yêm ma la thức. - Tàu dịch là “Vô cấu thức”, nghĩa là thức thanh tịnh không cấu nhiễm. Cái tên này duy địa vị Phật mới có; từ Bồ Tát trở xuống cho đến Nhị thừa và Phàm phu đều không có “Vô cấu thức”; v́ Bồ Tát c̣n vô minh hiện hành và c̣n chủng tử tạp nhiễm.

Bởi cái tên này chỉ có ở quả Phật, không thông cả Thánh, Phàm và tóm thâu hết cái thể nhiễm tịnh của thức này, nên cũng không dùng.

5. Tâm: - Tên này thông cả Phàm phu, Nhị thừa, Bồ Tát và Phật. Trong các kinh luận, có chỗ gọi chung cả tám thức là:Tâm, Ư và Thức; có chỗ gọi riêng thức thứ Tám là “Tâm”, thức thứ Bảy là “Ư” và 6 thức trước là “Thức”; có chỗ gọi Tâm vương, Tâm sở đều là “Tâm” hoặc gọi Sắc pháp (vật chất) cũng là “Tâm”; - như trái tim thịt gọi là “Tâm tạng” ( một tạng trong ngũ tạng: Tâm, Can, Tỳ, Phế, Thận).

Bởi cái tên này quá rộng và lộn lạo, cho nên luận này cũng không dùng.

6. Căn bản thức: - Bảy thức trước và các pháp nhiễm tịnh, đều y chỉ ở thức này, nên gọi là “Căn bản thức”. Cái tên này cũng thông cả Thánh, Phàm.

Nhưng tên “Căn bản”, không phải chỉ để gọi thức thứ Tám, mà “Chơn như trí” cũng gọi là “Căn bản trí”; bởi v́ “Chơn như” là “Căn bản” của tất cả Pháp.

V́ danh từ này có lộn lạo, nên luận này chẳng dùng.

7. Đệ bát thức: - Y theo thứ tự, số mục mà gọi, th́ năm thức trước, thức thứ Sáu, thức thứ Bảy và đến thức này gọi là “Đệ bát thức”.

Cái tên này tuy có thể thông cả Thánh Phàm và cũng không có lỗi lộn lạo với cái khác, song cái tên Đệ bát không thể nói lên được cái tướng và dụng của thức này; chẳng qua chỉ một danh từ có gồm số mục để kêu gọi mà thôi, nên luận này cũng chẳng dùng.

8. Sở tri y: - Cái tên này xuất xứ từ Nhiếp đại thừa luận, nghĩa đă rộng răi và thông cả Thánh, Phàm. - Chữ “Sở tri” (bị biết) tức là chỉ cho các pháp nhiễm và tịnh. Bởi các pháp lấy thức này làm chỗ y chỉ, nên gọi là “Sở tri y”.

Cái tên này tuy đủ sức nói lên tướng và dụng của thức này, nhưng cũng không dùng; v́ y theo trong Nhiếp đại thừa luận, th́ các pháp “Sở tri” chính là chỉ cho ba tánh: Biến kế sở chấp tánh, Y tha sở tánh, và Viên thành thật tánh.

Song kỳ thật các pháp sở tri (bị biết) chẳng những y thức thứ Tám (Y tha khởi) mà cũng y Chơn như (Viên thành thật) hoặc y Ư thức (Biến kế sở chấp). Vậy thời cái nghĩa “Y”cũng thông đồng với pháp khác; chẳng bằng dùng nghĩa “A đà na” rất là tinh xác hơn.

9. Nhứt thế chủng thức: - Danh từ này ở trong Thành duy thức luận, chỉ về cái “Nhơn tướng” của A lại da. Tên này cũng thông tất cả địa vị Thánh, Phàm (ở địa vị Phật có thể nói “Nhứt thế vô lậu chủng thức”).

Danh từ này so với danh từ A đà na không rộng mà cũng không hẹp lắm, có phần đồng nhau. Song “Nhứt thế chủng” là chỉ cho tướng phần bị duyên và vật sở tri của tướng này, chớ không phải cái bản thể hiện hành của thức này; cái thức “Năng tŕ nhứt thế chủng tử” đó, tức là A đà na.

Vả lại, cái nghĩa “Năng tŕ chủng tử” này chỉ là một trong ba nghĩa của thức A đà na. Bởi thế nên đây cũng không dùng.

10. Như Lai tàng: - Danh từ này cùng với Đệ bát thức có liên quan nhau. Trong các kinh luận giải nghĩa rất rộng, nay chỉ nói sơ lược cái ư.

Chữ “Tàng” nghĩa là “che giấu”. Tất cả chúng hữu t́nh đều sẵn có “trí huệ đức tướng, pháp thân thanh tịnh của Như Lai”, song v́ bị che giấu trong vô minh tạp nhiễm. “Như  lai thanh tịnh pháp thân” là bị (sở) che giấu, c̣n “vô minh tạp nhiễm” là (năng) che giấu; hiệp cả Năng và Sở mà gọi là “Như Lai tàng”.

Danh từ này tuy thông các địa vị, nhưng bản ư lập ra là chuyên chỉ về phần “công đức pháp thân thanh tịnh”bị che giấu trong vô minh tạp nhiễm mà gọi là “Như Lai tàng”, chứ không phải chỉ chung  cả các pháp tạp nhiễm.

Trái lại, gọi A lại da là riêng chỉ về “pháp tạp nhiễm”, c̣n Như lai tàng là riêng chỉ về “pháp thanh tịnh”.

Danh từ này nghĩa rất hẹp, lại thuộc về “Chơn như vô vi”. Và các pháp thanh tịnh của bảy thức trước, cũng chung gọi là Như Lai tàng.

Tóm lại, họp các danh từ trên để so sánh và chọn lựa, th́ chỉ có danh từ “A đà na” là hoàn bị hơn cả.

 

IV. CHỈ CÁI “THỂ” CỦA THỨC A ĐÀ NA

 

Y theo đoạn trên nghiêm khắc lựa chọn, quí vị đă biết đại khái thức này rồi, và thấy chỉ nên chọn lấy danh từ A đà na mà thôi. Đến  đây mới là phần cốt yếu của bổn luận này.

Chúng ta đă thấy có cái danh nghĩa, th́ cái danh nghĩa đó tất nhiên phải y trên một cái thể mà đặt ra. Vậy cái “Thể” của A đà na thức thế nào? - Đáp: Tức là các pháp; không thể rời các pháp mà riêng t́m có thức A đà na được.

Phải biết trời, đất, nhơn, vật toàn là thức A đà na, song chúng ta không thấy được “thức A đà na” mà chỉ thấy trời, đất, nhơn, vật; đó là v́ bị hai món chấp: Ngă, Pháp thường hiện hành. Cũng như người nhặm con mắt, thấy các hoa đốm ở hư không. V́ con mắt bị nhặm, nên chỉ thấy hoa đốm mà không thấy được hư không.

Chúng sanh v́ bị hai chấp (Ngă, Pháp) và hai chướng (phiền năo chướng và sở tri chướng) ám ảnh, nên không thấy được thức A đà na mà chỉ thấy các vật tạp nhiễm. Cổ nhơn nói: “Nhược nhơn thức đắc tâm, tắc đại địa vô thốn thổ”: Nếu người ngộ được chơn tâm rồi, th́ quả đại địa không c̣n một tấc đất (Kinh Lăng nghiêm), tức là cái ư đây vậy. 

1. Trí tự trụ hậu đắc của bực Đại thánh duyên cảnh A đà na thức: - “Tiếng” là cái bị nghe của tai, “Sắc” là cái bị thấy của mắt. Do có cái tên “tiếng” và “sắc”, nên có thể chỉ ra cái thể của tiếng và sắc.

Nay chúng ta đă nghe tên và biết nghĩa của thức A đà na, vậy phải chỉ cái thể (h́nh thể) của nó ra thử xem. - Thức A đà na, mắt không thấy được nó và tai cũng không nghe được nó; như thế làm sao chỉ ra cái thể của nó cho được! Chúng ta chỉ y theo Kinh, Luận của Phật và do lư luận mà biết được thức A đà na.

Như đoạn văn trước, dẫn trong Thành Duy thức luận nói: “Có cái công năng duy tŕ sự kết nối đời sau”, do đó mà suy xét biết có thức A đà na này; hoặc “Có công năng giữ thọ thân thể và thế giới”, do đó mà so sánh biết có thức A đà na này; hoặc “Có cái công năng giữ ǵn chủng tử của các pháp”, do đó mà khảo xét, biết có thức A đà na.

Những sự hiểu biết về thức A đà na đây, là do so lường suy luận mà biết, nên không thể chỉ bày rơ ràng cái thể của thức này. Cũng như các nhà Triết học, chỉ suy luận âm thầm, nghĩ ngợi một cách xa xăm mà thôi, không có chút ǵ cụ thể.

Thí như có người chưa từng đến Lô sơn, chỉ nghe người nói phong cảnh Lô sơn, hoặc thấy các h́nh chụp các cảnh, rồi phân biệt: chỗ kia là núi Đại lâm, chỗ nọ là núi Ngũ lăo, chỗ đó là núi Cô lănh v.v... chỉ do so lường suy tưởng mà biết, chớ chưa từng thân hành đến xem cảnh Lô sơn.

Biết thức A đà na này cũng thế, chẳng qua nghe kinh sách hoặc lư luận rồi so sánh mà biết. Muốn trực tiếp biết thức A đà na, phải là bực Đại thánh dùng cái “Trí tự trụ hậu đắc” mới thấy biết được thức này.

Chữ “Đại thánh” nói chữ “Đại” là lựa riêng Tiểu thừa; nói chữ “Thánh” Là lựa riêng phàm phu, tức là chỉ có bực Bồ Tát từ Sơ địa sắp lên.

“Trí” có hai loại: 1. “Căn bản trí”, tức là Như lư trí (cũng gọi là Vô phân biệt trí). 2. “Hậu đắc trí”, tức là Như lượng trí (cũng gọi là Sai biệt trí).

“Hậu đắc trí” lại có hai phần: 1. Tự trụ hậu đắc trí; 2. Thiệp tha hậu đắc trí. Thức A đà na này, chỉ có trí “Tự trụ hậu đắc” mới biết được. Quả vị Phật, về “Thân tự thọ dụng” th́ dùng “Tự trụ hậu đắc trí” (c̣n Thân tha thọ dụng, th́ dùng Thiệp tha Hậu đắc trí).

Trong bón trí, mà ba trí trước, tức: Đại viên cảnh trí, B́nh đẳng tánh trí và Diệu quan sát trí, mỗi trí đều đủ cả hai trí là: Căn bản và Hậu đắc; duy chỉ có trí thứ tư là “Thành sở tác trí”, th́ chỉ có “Hậu đắc trí” mà không có “Căn bản trí”, v́ không thân chứng được “Chơn như”.

Bồ Tát chỉ dùng cái trí “Tự trụ hậu đắc” của B́nh đẳng tánh trí và Diệu quan sát trí mà chứng biết thức A đà na này.

Thức thứ Bảy, khi chưa chuyển thành trí, th́ chỉ duyên kiến phần của Đệ bát thức; khi chuyển thành trí rồi, cũng có thể biết được tất cả pháp; song chỉ biết các pháp đều là thức A đà na.

Trong Du dà vế phẩm Chơn thật chép: 

Nguyên văn chữ Hán

“Bồ Tát ư tự tánh giả lập; Tầm, Tư duy hữu tự tánh giả lập dĩ. Như thật thông đạt liễu tri sắc đẳng tưởng sự trung, duy tự tánh giả lập; phi bỉ sự tự tánh nhi tợ bỉ sự tự tánh hiển hiện”. 

Dịch nghĩa

“Bồ Tát ở nơi tự tánh giả lập; Tầm, Tư chỉ có tự tánh giả lập mà thôi. Như thật thông suốt rơ biết sắc ... trong sự tưởng tượng, duy tự tánh giả lập, không phải cái sự tự tánh kia, mà in như cái sự tự tánh kia hiển hiện”. 

Nếu ĺa được cái sự tự tánh giả lập, tức là Bồ Tát an trụ nơiNhư huyễn Tam ma địa; lúc bấy giờ các pháp sở duyên (bị biết) đều như cảnh huyễn, Duy thức biến hiện. Bởi thế nên kinh chép: “Biển Tàng thức thường trụ” (Tàng thức hải thường trụ).

Đến quả vị Phật, được viên măn thành tựu bốn trí, mới hay hiểu biết rốt ráo cùng tận thức A đà na này; do an trụ nơi Hải ấn tam muội, mới hay rơ biết khắp giáp các pháp “Như huyễn bất không”.

Ở đây tôi chỉ lược nói Bồ Tát dùng trí Tự trụ hậu đắc, chứng biết được thức A đà na; nếu quư vị muốn hiểu biết rơ ràng, xin chờ dịp khác. 

2. Trí căn bản duyên cảnh “Chơn như”: - Đoạn trên chỉ cái thể của A đà na thức, tức là chỉ cái “thể” ở nơi sự tướng, không phải cái “thể” của thể tánh (chơn như); nên trong Luận chép: “Hiện ra tương tợ như cái thể kia, mà không phải là cái thể kia”. Rơ biết được thể tánh chơn như, th́ chỉ có căn bản trí.

Chỉ căn bản trí mới chứng biết được vô tướng chơn như; cũng như nhà Vật chất học nói: Toàn cả vũ trụ chỉ là vật chất (nguyên chất); c̣n nhà Sanh vật học nói là Sanh cơ v.v... Bởi thế nên sách chép: Người nhân th́ thấy là nhân; kẻ trí lại thấy là trí”. - Trí Tự trụ hậu đắc biết thức A đà na, th́ tất cả pháp đều thức A đà na; Trí Căn bản biết Chơn như th́ tất cả pháp đều là Chơn như. 

3. Trí Thiệp tha hậu đắc, duyên cảnh các pháp nhiễm và tịnh. - Phật, Bồ Tát này đối với Phật, Bồ Tát kia, hay đối với các chúng sanh cùng nhau giao thiệp, cho đến lập ra Tứ nhiếp pháp, Lục độ v.v... tất cả các pháp thiện xảo, đều dùng trí “Thiệp tha hậu đắc” này mà lập ra. Nhờ trí này mà rơ biết được các pháp Thánh, Phàm; nào ḿnh nào người, nào nhiễm tịnh và biết được tánh ham muốn của mỗi chúng sanh không đồng, rồi cùng với chúng giao thiệp và tùy theo căn cơ giáo hóa. Cũng do trí này, nên có Bồ Tát thượng cầu Phật đạo, hạ hóa hữu t́nh và Như Lai hiện thân nói pháp. Tuy phân biệt các pháp tự, tha, nhiễm, tịnh, song cũng tức khi đó rơ biết các pháp đều như huyễn như hóa, Duy thức biến hiện. 

4. Trí của tiểu thừa, duyên cảnh Tứ đế, các pháp nhiễm và tịnh. - Thinh văn tu pháp Tứ đế, Duyên giác quán 12 Nhơn duyên, chứng được Sanh không chơn như (Ngă không). Hai vị này tuy đều chứng vô ngă, nhưng c̣n pháp chấp: chấp thật có bốn đế, pháp Nhiễm (khổ, tập) để trừ, pháp Tịnh (Diệt, Đạo) để chứng; không bằng Bồ Tát rơ biết các pháp đều Duy tâm biến hiện.

Cảnh giới Nhơn không của Nhị thừa, chư Phật và Bồ Tát cũng đă chứng biết. 

5. Trí của chúng sanh (Dị sanh), tuỳ theo mỗi loài mà tự duyên cảnh vũ trụ, vật ngă của ḿnh.

Trí (thức) của chúng sanh (Dị sanh) trong ba cơi sáu đường, tức là các hữu lậu hư vọng phân biệt thuộc về hai chấp (ngă chấp, pháp chấp) và tương ưng với hai chướng (phiền năo chướng và sở tri chướng); tùy theo nghiệp báo sanh làm loài nào, th́ hiện ra vũ trụ vật ngă của loài đó. Vũ trụ vật ngă của loài này, không phải của loài kia; vũ trụ vật ngă của loài kia, không phải của loài này. Như đồng một sông Hằng, mà người thấy là nước, ngạ quỉ thấy là lửa, c̣n trời lại thấy ngọc Lưu ly. Bởi thế nên trong kinh Lăng nghiêm chép: “Tùy theo nghiệp báo của chúng sanh như thế nào, th́ tâm nó hiện ra cảnh vật như thế ấy, y theo sự hiểu biết của chúng” (Tùy Dị sanh tâm, ứng sở tri lượng, tuần nghiệp phát hiện).

Chúng sanh không biết các cảnh thế gian đều duy tâm biến hiện, nên tùy theo mỗi loài, khởi ra tánh “Biến kế”, chấp cái “tướng” rồi đặt ra cái “tên”; gọi thế này là “Ngă”, chấp thế kia là “Pháp”. Bởi thế nên tùy theo mỗi loại, đều có mỗi vũ trụ, vật ngă khác nhau; song đều là cảnh bị biết do trí hư vọng phân biệt của chúng sanh (Dị sanh).

Từ trước đến nay, chỉ căn cứ theo 5 cái trí hiểu biết của Thánh, phàm mà phân biệt có 5 lớp. Nếu rời các trí phân biệt này, th́ không c̣n danh từ ǵ có thể gọi được, không thể an lập và cũng không thể đặt bày ra như thế nào được cả; chỉ gắng gượng gọi là “Nhứt chơn pháp giới” mà thôi. Đến cảnh giới này không c̣n nói năng và suy nghĩ được nữa (Ngôn ngữ đạo đoạn, tâm hành xứ diệt).

 

V. HỘI CÁC TÊN ĐỂ GIẢI THÍCH

 

Thức A đà na là cảnh bị duyên của trí “Tự trụ hậu đắc”. Bởi theo mỗi khía cạnh của thức này, nên đặt ra có rất nhiều tên. Nay hội các tên lại để giải thích.

Thức này v́ chứa đựng chủng tử của các pháp tạp nhiễm, nên gọi là “A lại da”. - V́ bị nghiệp thiện và ác đời trước kéo dẫn đi lănh thọ báo thân Dị thục đời sau, nên gọi là “Dị thục thức”. - V́ làm nhơn duyên sanh các pháp như huyễn; và Ngă, Pháp của chúng sanh chấp, đều do thức này biến hiện, nên gọi “Sơ năng biến”. - Khi chứng đặng Bồ đề Niết bàn thành Như Lai, th́ thức này chuyển phần tạp nhiễm đổi lại thành vô cấu thanh tịnh, nên gọi là “Yêm ma la thức”. - V́ có công năng chứa nhóm (tích tập) chủng tử các pháp và phân biệt, nên gọi là “Tâm”. - V́ làm căn bản của các pháp nhiễm tịnh, nên gọi là “Căn bản thức”. - Trong các thức, thức này đứng về thứ Tám, nên gọi là “Đệ bát thức”. V́ chứa chủng tử của tất cả pháp nên gọi “Nhứt thế chủng thức”. - Khi chưa ĺa được các pháp tạp nhiễm th́ “Như Lai vô cấu thức” bị vô minh tạp nhiễm che giấu, nên gọi là “Như Lai tàng”.

Tóm lại, v́ thức này có nhiều nhiệm vụ, nên có nhiều danh nghĩa khác nhau.

 

VI. CHỈ NHỮNG CHỖ SAI LẦM

 

Các nhà phiên dịch và chú giải, v́ không rơ thức A đà na này, nên trong những kinh luận đă dịch có nhiều chỗ sai lầm, không thể kể xiết. Trong Nhiếp đại thừa luận, có cái thí dụ “người mù rờ voi” tức là nói bởi không rơ thức này, nên sanh ra các món vọng chấp.

Nay chỉ căn cứ trong những kinh luận Đại thừa, nói về thức A đà na này, để biện minh một vài đoạn: 

1. Đời Bắc Nguỵ, Ngài Bồ Đề Lưu Chi dịch bộ luận Hoa nghiêm Thập địa kinh, rồi y theo luận này lập ra Tôn Địa luận. Trong Tôn này, nhơn thấy thức A đà na có nghĩa “chấp tŕ” (nắm giữ) rồi lầm với thức thứ Bảy là thức chấp ngă; không biết nghĩa “chấp tŕ” của thức A đà na là chấp tŕ (giữ ǵn) chủng tử, căn thân và thế giới, không cho mất; cái “chấp” này so với cái “chấp ngă” của thức thứ Bảy khác nhau.

Lầm thức A đà na với thức thứ Bảy là cái lầm rất to! Cái lầm này lưu truyền lâu đời cho đến thành sách, nên trong sách vở của Thiên Thai tôn thường thấy dẫn ra.

Bởi trải qua thời gian lâu đời, cho đến các bực Đại đức tiền bối cũng thừa kế nhau dùng, nên những nhà học giả đời sau không biết lấy đâu ra để quyết định phải quấy! Hôm nay biết được sự sai lầm ấy do phiên dịch, th́ học giả hết nghi ngờ.

2. Trong Tôn Địa luận, c̣n cái lầm thứ hai, là nói “thức thứ Tám là thuần tịnh, thức thứ Bảy là nhiễm ô; khi chuyển thức thành trí, là diệt 7 thức nhiễm ô trước thành thức thứ Tám thuần tịnh”.

Cái sai lầm này c̣n thừa kế đến ngày nay, cứ lưu truyền cho rằng diệt 7 thức trước hoặc 6 thức trước v.v... Như khẩu đầu thiền. Chỗ này rất nên đem ra để phá trừ.

Chư Phật và Bồ Tát dùng Căn bản trí, thân chứng chơn như. Cảnh giới này rất thâm thúy và tế nhị, không thể nói năng và suy nghĩ được. Như bên Thiền tôn gọi: “Đầu non thứ nhứt không cho nói năng và hiểu biết” (Đệ nhứt phong đầu, bất dung hoại hội).

Về các pháp duyên khởi, như Pháp giới duyên khởi, A lại da duyên khởi v.v... đều từ trí Hậu đắc mà đặt để lập ra. Như bên Thiền tôn nói:”Đầu non thứ hai mới khá thương lượng” (Đệ nhị phong đầu, lược khả thương lượng).

Duy có Phật, thức thứ Tám mới được thuần tịnh; c̣n từ Bồ Tát sắp xuống th́ thức thứ Tám chưa rời nhiễm. Nếu thức thứ Tám thuần tịnh, th́ các pháp duyên khởi tạp nhiễm không thành (v́ không có cái ǵ để chứa giữ các chủng tử tạp nhiễm).

Nếu nói “do 7 thức trước tạp nhiễm chứa giữ chủng tử, nên các pháp tạp nhiễm hiện hành được thành tựu”. - Nói như vậy cũng không hợp lư; v́ 7 thức trước không thể giữ ǵn chủng tử của các pháp được. Các pháp không chủng tử, th́ không thể sanh được. Nếu chấp “vô nhơn sanh” (không có nguyên nhơn mà được sanh) là theo ngoại đạo, chớ không phải Phật tử.

Lại nữa, nếu chấp như thế th́ chư Phật không đủ bốn trí, v́ diệt 7 thức tạp nhiễm trước, mà thành thức thứ Tám thanh tịnh, th́ không có Diệu quan sát trí hoặc B́nh đẳng tánh trí v.v...

Bởi những lẽ trên, nên ngoài Phật ra, từ Bồ Tát sắp xuống, th́ thức thứ Tám chẳng được thuần tịnh, chỉ là “vô phú vô kư”; phải như thế mới hợp lư. 

3. Ngài Chơn đế Tam tạng Pháp sư nói: “Yêm ma la (Bạch tịnh thức) là thức thứ Chín, thức thứ Tám là thức nhiễm tịnh ḥa hiệp; 7 thức trước là thức nhiễm ô, khi chuyển nhiễm thành tịnh, là diệt hết 7 thức nhiễm ô trước và diệt luôn một phần nhiễm ô của thức thứ Tám; lúc bấy giờ chỉ c̣n phần thanh tịnh của thức thứ Tám, thành ra thức thứ Chín”. - Thật ra, chẳng qua chỉ bỏ phần tạp nhiễm của thức thứ Tám, để chứng toàn phần thanh tịnh của nó mà thôi. Và cũng không phải diệt toàn thể thức thứ Tám mà có một cái thức khác gọi là thức thứ Chín.

Cái sai lầm này do người dịch văn chữ Phạn không rơ nghĩa mà ra.

Như ngày nay có người, gọi là bực “Học giả”, dịch sách vở Duy thức ở đời Minh và Thanh ra chữ ngoại quốc, sai lầm rất nhiều. Song người đời nghe nói “nhà Học giả”, th́ tôn trọng và đặt hết sự tin tưởng vào họ, rồi cứ thừa truyền dùng theo, không dám nghĩ đến sai lầm.

Gần đây có người dung  ḥa cái sai lầm này, lại chia làm Cổ học và Kim học. Thật ra Cổ học là lối dịch sai lầm, chứ Duy thức học chỉ là một, không có Cổ và Kim.

Một ông kia y theo Đại thừa trang nghiêm luận, rồi khôn khéo lập ra Duy thức cổ học. Ông nói rằng:  “Cái tên thức thứ Chín của Ngài Chơn đế nói đó là y theo Chơn như mà lập ra”.

Song “Chơn như” là thật tánh của thức; v́ thật tánh của thức nên giả gọi (tạm gọi) là thức, cũng tạm thông ; nhưng không được gọi “Chơn như” là Yêm ma la thức (Bạch tịnh thức).

Khảo sát theo văn bài tụng của kinh Như Lai xuất hiện công đức, th́ thức Yêm ma la là chỉ cho phần thanh tịnh của thức thứ Tám, chớ không phải chơn như và cũng không thể riêng gọi là thức thứ Chín. Bởi thế nên không bằng y theo kinh Lăng già lập cái “Chơn tướng thức” là thức thứ Chín. Bởi v́ cái “Chơn tướng thức” trong kinh Lăng già nói đó, tức là “Chơn như” vậy.

Ngài Chơn Đế cho “Yêm ma la” là thức thứ Chín, không phải Ngài chỉ “tánh Chơn như b́nh đẳng khắp tất cả pháp” làm thức thứ Chín; mà Ngài chỉ bảo riêng phần thanh tịnh của thức thứ Tám, là thức thứ Chín, nên không đúng.

Trong Ma ha diễn thích luận, nói có mười món thức, mà Yêm ma la là thức thứ Chín và Kiên thật tâm là thức thứ Mười. Trong đó cũng y theo phần thanh tịnh của thức thứ Tám rồi giả đặt ra thức thứ Chín và y theo “chơn như” rồi giả đặt ra thức thứ Mười đó thôi.

Một ông khác dẫn trong Phật địa kinh luận, để giải nghĩa bài tụng trong Công đực kinh, lại nói “Đại viên cảnh trí là phần thanh tịnh của thức thứ Tám, cùng với thức Yêm ma la là thức thứ Chín, hiệp nhau”. Song xét theo văn bài tụng, th́ không phải như vậy.

 

Nguyên văn chữ Hán:

            Như Lai vô cấu thức

            Thị tịnh vô lậu giới

Giải thoát nhứt thế chướng

            Viên cảnh trí tương ưng

 

Nghĩa là:  Thức vô cấu của Như Lai là cảnh giới vô lậu thanh tịnh; giải thoát tất cả chướng, hiệp với trí Đại viên cảnh.

Bài tụng này nói “Thức vô cấu của Như Lai”, tức là chỉ cho phần thanh tịnh Tâm vương, Tâm sở của thức thứ Tám; c̣n nói “Viên cảnh trí”, tức là chỉ cho các “Trí” tương ưng với thức này. Do phần thanh tịnh của thức thứ Tám đă giải thoát tất cả chướng, nên cùng với “Trí” hiệp nhau.

Tuy nói rằng: “Cùng với trí hiệp nhau”, mà thật ra th́ phần thanh tịnh của thức thứ Tám với Thiện tâm sở v.v... mà thôi; song v́ cái “Trí” thù thắng, nên nói “cùng trí hiệp nhau” vậy.

Trong Phật Địa kinh luận, hiệp chung thanh tịnh Tâm vương, Tâm sở của thức thứ Tám, gọi là “Đại viên cảnh tâm”, chẳng phải nói “cùng với chơn như hay thức thứ Tám hiệp nhau” vậy.

 

VII. LẬP TÔN

 

Điểm đặc biệt thù thắng của Duy Thức Tôn là ở nơi tức thứ Tám. Nếu rơ được thức A đà na này, tức là rơ biết được “Tất cả pháp Duy thức”. Bởi thế nên luận này lấy việc “nói rơ tất cả pháp Duy thức” làm tôn.

Lại nữa, có thể nhơn đây mà thành lập tôn “Nhứt thế pháp như huyễn” v́ tất cả pháp đều Duy thức hiện ra vậy. Căn cứ theo thức thứ Tám, để thành lập “tôn Duy tức”, đă nói nhiều trong Nhiếp Đại thừa luận và Thành Duy thức luận.

 

VIII. CÔNG DỤNG CỦA LUẬN NÀY

 

Nếu y theo Ngă, Pháp của tánh “Biến kế sở chấp” mà nói, th́ chỉ có ngăn ngừa phá chấp mà thôi; khi ngă chấp và pháp chấp hết rồi th́ chứng được quả Bồ Đề; như trong Bát Nhă và Tam luận tôn (không tôn) không thành lập một pháp ǵ cả.

Song, nếu đối với kẻ trí kém, th́ mắc về “chấp không”, nên cũng không thể thấu suốt được “thật tướng” của các pháp. Như các Tổ ở Thiền tôn, chỉ đề xướng “chứng căn bản trí”, nếu ai ngộ được th́ ngộ, bằng không ngộ được th́ thôi, chớ không có quyền biến khai thị phương tiện. Như thế cũng mất một phần nào trong công việc độ sanh của Bồ Tát.

C̣n Hiền thủ tôn v.v... (Hoa nghiêm tôn) th́ nói cảnh, trí của Như Lai rất là viên dung mầu nhiệm; như thế cũng mắc về chỗ hư vô huyền diệu.

Công dụng thù thắng của Luận này, là chỉ thẳng vào tâm con người, để nói rơ thức A đà na. Thức này thông cả Thánh, Phàm; ở nơi người và cũng tức là người. Luận này chỉ tất cả pháp do thức này biến hiện, nên khiến cho người không chấp tổn giảm (bớt). Bởi tất cả pháp Duy thức biến hiện, như huyễn như hóa, nên cũng khiến cho người không chấp tăng ích (thêm).

Tóm lại, đại dụng của bổn luận này là ngăn ngừa và phá trừ hai cái chấp: Tăng ích (thêm: có) và tổn giảm (bớt: không) khiến cho người ngộ nhập tánh Duy thức: phi hữu phi vô.

  

Dịch xong tại chùa Phật-Quang Trà-Ôn

Tiết Trung-thu năm Canh-Tư (1960)

 

            Minh Quang posted October 2, 2005

[Home] [Up] [PHPT 9 tập 1 bài 1] [PHPT 9 tập 1 bài 2] [PHPT 9 tập 1 bài 3] [PHPT 9 tập 1 bài 4] [PHPT 9 tập 1 bài 5] [PHPT 9 tập 1 bài 6] [PHPT 9 tập 1 bài 7] [PHPT 9 tập 1 bài 8] [PHPT 9 tập 1 bài 9] [PHPT 9 tập 1 bài 10] [PHPT 9 tập 2 A Đà Na Thức] [PHPT 9 tập 3 bài 1 và 2] [PHPT 9 tập 3 bài 3 và 4] [PHPT 9 tập 3 bài 5 và 6] [PHPT 9 tập 3 bài 7] [PHPT 9 tập 4 Nhơn Minh Luận]