Cha Hải-Đức in Jacksonville

[Home] [Up] [Điểm Sch] [Sutras] [Dharma Talks] [GĐPT] [Sinh Hoạt] [Our Activities] [Kinh] [Php Thoại audio mp3] [Tin Tức Phật Gio] [Thuyết Php] [Thơ Văn] [Phật Học] [Tụng Kinh] [Nghi Lễ - Rituals]

Thang tram cua Phat Giao tai A-Phu-Han
ang Tan Hau

(Bai viet nay c thc hien vao thang 08 nam 2001)



Gan ay d luan the gii chan ong ve tin quan oi Taliban, x A-phu-han, tieu huy cac tng Phat co va di tch Phat giao vo gia trong x ho. Tuy 90% dan A-phu-han theo ao Hoi va khong ti 1% dan chung theo ao Phat, ieu ang ngac nhien la x A-phu-han co nhieu di tch chua chien, tng Phat, bao thap nhat tren the gii. Th du, thanh pho Bamiyan co hai tng Phat ieu khac tuyet ep ben sn oi, cao 55m va 35m; ni ay co hn 20,000 (hai chuc ngan) ngoi chua va tu vien Phat giao Bai viet nay th tm hieu Phat giao a c truyen tha qua x nay nh the nao, va mai mot qua thi gian ra sao.


A-phu-han

A-phu-han phien am t ch Afghanistan; danh t Afghan do ong Alberuni (973-1084) at ra e goi mot trong cac sac dan tai ni a X A-phu-han co tren 13 sac toc nh Afghan, Tazik, Baluchi, Turk, Mongol, Aryan, v.v ... rieng sac toc Afghan cai tr x nay qua nhieu the ky nen at ten cho x la Afghanistan t the ky th 18.

Ngay nay, x A-phu-han co dien tch khoang 650,000 cay so vuong, ln hn VN 2 lan, nhng dan so ch co 15 trieu, bang 1/5 dan so VN. A-phu-han la quoc gia ngheo nhat tren the gii vi tong san lng moi nam tren moi au ngi la $US 200. Quoc ky A-phu-han gom co 2 mau: mau en tng trng cho truyen thong dan toc va mau xanh la cay tng trng cho Hoi giao v Hoi giao hien la quoc giao cua ho.

A-phu-han nam tren ng giao thong gia cac quoc gia An o, Trung Hoa, Nga So va Iran. Pha bac giap vi Nga So, pha tay vi Iran, pha ong-bac vi Trung Hoa, pha nam va ong-nam vi Pakistan (trc nam 1948, Pakistan lam mot trong cac tieu bang cua x An o). A-phu-han co nhieu ngon nui cao; ngon nui Hindu-Kush cao tren 4,000m. Kh hau rat lanh vao ban em, ban ngay rat nong, co khi len en 45 o C. Cac thung lung pha bac co the trong trot nen mot so ngi hanh nghe nong, nuoi tru lay long. Pha nam la vung sa mac chiem tren 1/4 dien tch quoc gia; nhng ngi song mien nam song i du muc, chan nuoi de va nga. a so dan chung A-phu-han lam nghe lai buon (satthavaha), mua hang hoa t ni nay va ban i ni khac. Ho thng trao oi hang hoa gia cac quoc gia nh Trung Hoa, Nga So, Iran va An o Phng tien di chuyen la xe o, nga, lac a v trong x khong co tau hoa.

Cac thanh pho chnh cua A-phu-han la Balkh, Kunduz mien tay-bac; Bamiyan, Kapisa (Begram) mien trung, Kandakar mien nam, Kabul, Jalalabad, Hadda, Udyana mien ong. Cac ni nay a mot
thi la trung tam Phat giao nen co hang chuc ngan ngoi chua, bao thap va tng Phat. Ngay xa, ngi An o goi mien ong A-phu-han la x Udyana (hay Oddiyana), mien trung la x Kapisa va
mien tay la x Balhika (Balkh).

The ky th 7 trc tay lch, A-phu-han theo ao than la (Zoroastrianism). Vua Alexandre ai e xam chiem A-phu-han vao nam 329 trc tay lch. Trieu ai Kusana tr v A-phu-han t the ky th nhat cho en khi giac Hung No xam chiem vao the ky th nam; cuoi cung la ngi A-rap cai tr quoc gia nay t
nam 651. Thanh Cat T Han, vua Mong Co, anh A-phu-han trong khoang thi gian au the ky 13. Marco Polo co i ngang qua A-phu-han vao nam 1273. Vua Aman Allah Khan tuyen bo A-phu-han oc lap va c hai cng quoc Nga So va Anh Quoc cong nhan vao nam 1921. Nha vua b lat o nam 1929. Ong Zacher Chah len ngoi nam 1933, hoang t Daoud len lam thu tng nam 1953 va tao the can bang gia hai lc lng Anh Quoc va Nga So. Sau o, thu tng Daoud ao chanh, lat o che o quan chu va thanh lap che o cong hoa nam 1973; ong chu trng hien ai hoa va m mang x s nhng chang may, ong b nhom than cong san Nga So am sat nam 1978. A-phu-han b at di quyen o ho cua CS Nga So vi v tong thong c ao tao tai Nga la Najibullah.

Cac khang chien quan Mujahideen ra i va chong lai che o cong san Nga So. Trc s chong oi manh liet cua khang chien quan A-phu-han, chnh phu CS Nga So bat buoc ky hiep c hoa bnh tai Geneve nam 1987 va rut quan co trat t ra khoi A-phu-han t thang 4 nam 1988 en 15 thang 2 nam 1989.

Khang chien quan Mujahideen anh bai CS Nga So va bau ong Rabbani len lam thu tng e thanh lap quoc gia Hoi giao. Quan oi Hoi giao Taliban c ao tao tai Pakistan va tr thanh ang Hoi giao Taliban vao nam 1994; ho lat o chnh phu Rabbani va giet chet cu thu tng tay sai CS Najibullah. Nam 1998, chnh phu Hoi giao Taliban bat au chien dch tan sat ngi dan vo toi nhat la sac dan Hazara. Nam 1998/99, thien tai ong at xay tai A-phu-han, lam chet tren 4,000 ngi va 30,000 ngi lam vao canh man tri chieu at. Nam 2001, chnh phu Taliban buon ma tuy e mua sung ong nham muc ch tieu diet dan Hazaras va pha huy cac tng Phat, chua chien trong x. Ngay nay, A-phu-han b at di che o oc tai Hoi giao tr.

Phat Giao

Da theo kinh sach Phat giao va tai lieu cua hai v cao tang Trung Hoa la ngai Phap Hien (the ky th 5) va Huyen Trang (the ky th 7) ghi chep tren ng i thnh kinh ben Tay Truc (An o), Phat giao c truyen ba sang A-phu-han qua 4 thi ky va a mot thi la quoc giao cua x nay. Bon thi ky la:

- thi ky c Phat con tai the;
- thi ky ket tap lan th hai;
- thi ky ket tap lan th ba;
- thi ky ket tap lan th t.


Thi Ky c Phat Con Tai The

Hai anh em Tapissu & Bhallika

Tam tuan le sau khi c Phat ac ao tai Bo e ao Trang vao ngay ram nam 588 trc tay lch, hai anh em lai buon Tapissu (anh) va Bhallika (em) tren ng ve x Uttara (mot trong cac tnh cua x A-phu-han ngay nay) a dang cung c Phat banh bot tron vi mat ong (Madhugolaka). Sau khi c Phat tho thc xong, hai ngi xin c Phat lam le quy y nh bao (xin nng ve Phat, Phap v luc o cha co Tang). o la hai ngi c s Phat giao au tien tren the gii. Trc khi t gia, hai ngi xin c Phat tang cho vat g e lam ky niem, c Phat cat tam si toc va mong tay tang cho hai ong. Khi ve en
que nha, hai ngi xay bao thap e ton th tai Asitanjana la thu o cua tnh Kamsa thuoc x Uttara Ngai Huyen Trang ke lai co en ni ay e anh le xa li va thay bao thap phat ra hao quang mau xanh dng vao ngay ram tho gii (Uposatha).

Khong bao lau, hai anh em Tapissu va Bhallika tr lai An o e nghe c Phat thuyet phap tai thanh Vng Xa (Rajagaha); ngi anh Tapissu chng ac Nhat Lai, ngi em Bhallika xuat gia va ac thanh ao qua A-la-han. Ke o, hai ngi tr lai que nha va tao dng ngoi chua phat giao au tien tai thanh pho Ballika (Balkh), x A-phu-han, e truyen ba ao phap. A-phu-han la quoc gia duy nhat c biet en Phat phap do chnh ngi dan ban x mang ve ch khong do ch tang An o truyen sang.

Ngai Huyen Trang co ghi cach thanh pho Balkh khoang 50 dam (50 l) ve hng tay-bac co thanh pho Ti-wei (la ni ngai Tapassu c ngu) va khoang 40 dam ve hng bac co thanh pho Po-li, (la ni ngai Bhallika ). Moi ni eu co bao thap th xa l Ten cua ngai Bhallika lay t ten cua thanh pho Ballika (Balkh).

Co ni ghi ao Phat a en Mien ien trong thi c Phat con tai the, do hai thng nhan (Tapissu va Bhallika) t An o mang t Nhng v nay mang theo ca toc Phat, ngay nay c gi trong en Shwe-Dagon tai Rangun T (Chan Nguyen Nguyen Tng Bach, T ien Phat Hoc, Nha Xuat Ban Thuan Hoa, Hue, 1999, tr. 327). ieu nay cho thay co the hai v nay a tang mot vai si toc Phat cho x Mien ien tren ng i buon va cung co the hoang gia Mien ien a cung thnh cac si toc e th
sau nay.

Thi Ky Dong Ho Thch Ca Lanh Nan

Vua Ba-t-nac (Prasenajit) cua x Kosala co mot hoang t ten Ty-lu-ly (Viruddhaka), ve sau noi loan chong lai ong. Me cua v hoang t la con gai cua Mahanama dong Thch Ca va ba ngoai cua hoang t la mot no ty. Khi ci ba me cua Viruddhaka, vua Ba-t-nac khong biet ba la con cua mot no ty. en luc ln len, nghe ngi trong than toc Thch Ca noi lai th lay lam tc gian, hoang t Viruddaka mi quyet nh tra thu bang cach em quan tieu diet hoang than quoc thch dong ho Thch Ca. Mot so ngi chay len x A-phu-han e lanh nan. Mot trong nhng ngi nay len lam vua tai Udyana (Jalalabad), con cua v nay la hoang t Uttarasena co mang theo xa li Phat (xng so), nen nha vua mi cho xay bao thap
e ton th ni a Vao the ky th 7, ngai Huyen Trang co en ni ay e anh le. Ngai Huyen Trang co gap mot v vua tai Bamiyan, mot trong cac con chau cua dong ho Thch Ca, tiep on ngai rat trong the. (Kinh o co the a di t Udyana en Bamiyan trong khoang au the ky tay lch). Cac nha khao co a tm thay nhieu bnh ng xa li Phat tai Hadda, gan Jalalabad. Nh vay, Ballika la ni au tien a tiep nhan Phat giao; ke o la Udyana (hay Jalalabad).


Thi Ky Ket Tap Lan Th Hai

Ba thang sau khi c Phat nhap diet tai Cau-thi-na (Kusinara) An o, v s giao phap b mai mot qua thi gian nen 500 v trng lao (thanh tang) tap hop tai thanh Vng Xa (Rajagaha) e trung tung li Phat day. ay la ky ket tap lan th nhat di s chu toa cua ngai Ma-ha Ca-diep. Ngai Ananda lap lai li Phat day ve tuc e, ngai Upali ve gii luat, ngai Ma-ha Ca-diep ve chan e. Mot tram nam sau, ch tang tap hop tai thanh Ty-xa-l (Vesali) An o e to chc ky ket tap lan th hai. Lan nay, s tranh chap ve 10 iem gia ai a so ch tang tre va ch v trng lao bat au manh nha nhng cha tram trong nh tai kheo leo dan xep cua thanh tang Sambhuta Sanavasi. Ngai la v s rat ln tuoi cung la e t cua ngai Ananda. (Sana la day gai, ngai co ten nay v y cua ngai may bang day gai). Ngai Huyen Trang co thay ao ca sa 9 manh cua ngai Sambhuta Sanavasi c ton th tai Bamiyan).

Mi iem tranh chap ve gii luat gom co:

1 - khong c tr thc an t ngay nay qua ngay khac;
2 - phai an ung ngo ;
3 - an roi, a ng day khong c ngoi lai an na;
4 - khi i qua cac lang mac, co ngi dang cung cac th vat dung, neu an roi khong c nhan, ma co nhan th phai em cho ke kho;
5 - qua tra, th khong dung g ca du la sa hay mat ong cung vay;
6 - khong c uong ru;
7 - chan, man phai co kch thc nhat nh, khong c hep qua hay rong qua;
8 - a xuat gia, khong c am thoai en nhng viec the tuc;
9 - khi ban bo ieu g, phai co s thoa thuan cua toan the Tang gia mi c thi hanh;
10 - khong c tch tr tien bac.

Ch v trng lao gn gi 10 gii tren a c ngh quyet trong ky ket tap lan th nhat va lap thanh trng lao bo. ai a so ch tang tre chu trng cai tien, khong y theo 10 gii a nh va lap thanh ai chung bo (co ten ai chung v ch tang tre ong hn cac v trng lao).

Mac du co s phan phai trong Phat giao nhng ch tang gia cac tong phai song rat hoa hp; moi nhom t chon va tu hoc theo giao ly thch hp vi can c cua mnh. Ch tang ai chung bo bat au i len mien bac (A-phu-han) e truyen ba Phat phap va song hoa hp cung vi mot vai tong phai trng lao bo a
en ni ay t thi c Phat con tai the.

Thi Ky Ket Tap Lan Th Ba

Hai tram nam sau khi c Phat nhap diet (nam 274 trc tay lch), vua A Duc (269-232 trc tay lch) to chc ky ket tap lan th ba tai Pataliputta (Patna ngay nay) di s chu toa cua thanh tang Muc-kien-lien-tude (Moggaliputta). Lan nay, li trung tung c ghi chep bang tieng nam Phan (Pali) gom co ba tang kinh: tang kinh (tuc e), tang luat (gii), tang luan (chan e).

Vua A Duc ung ho trng lao bo, ngai a cho quan oi bao ve ch tang trng lao bo i len mien bac e truyen ba ao phap. Ngay nay, cach thanh pho Kandahar (A-phu-han) 20 km, co ni goi la Danda tc la quan oi, hay Skandhavara tc la ni ong quan cua vua A Duc.

Kinh sach ke lai hai v thanh tang Majjhantika va Maharakkshita thuoc trng lao bo a len tan mien ong (Udyana) va mien trung (Yona) A-phu-han e truyen ba giao phap. Vua Aravala a xin quy y
Tam Bao sau khi nghe ngai Majjhantika thuyet phap. Hn 170,000 ngi xin quy y Tam Bao va 10,000 ngi xin xuat gia cung vi thanh tang Maharakkshita. Ngai Yona Dhammarakkhita, ngi A-phu-han, a lam le xuat gia cho tren 37,000 ngi dan ban x. Lch s cho biet trng lao bo phat trien tai cac ni nh Balkh, Kandahar va Kapisa (thu o cua vua Ca-uy-sac-ca).

Thi Ky Ket Tap Lan Th T

Sau tram nam sau khi c Phat nhap diet (the ky th nhat tay lch), vua Ca-uy-sac-ca (Kaniska) cua x A-phu-han noi theo vua A Duc to chc ky kep tap lan th t V s bat ong tram trong gia ch tang trng lao bo va ai chung bo, nhat la vua Ca-uy-sac-ca chu anh hng cua ai chung bo nen ngai cho
phep ch tang ai chung bo c phep to chc rieng tai Kundalavana Kasmir. V tong phai Nhat thiet hu bo (Sarvastivada) a co mat ni ay t trc nen lan nay kinh ien cua Nhat thiet hu bo va ai chung bo cung c ghi chep bang tieng bac Phan (Sanskrit). V kinh ien Nhat thiet hu bo la nen tang cua kinh ien ai chung bo nen s dien dch kinh ien nam Phan (Pali) va bac Phan (Sanskrit) co phan hi khac.

Th du, tang Luan Bac Phan thuoc Nhat thiet hu bo gom co 7 bo kinh eu do ch v thanh tang thuyet:


- D mon tuc luan do ngai Xa-li-phat thuyet;
- Phap uan tuc luan do ngai Muc-kien-lien thuyet;
- Thi thiet tuc luan do ngai ai-caien-na thuyet;
- Thc than tuc luan do ngai e-ba-thiet-ma thuyet khoang 100 nam sau khi Phat nhap diet;
- Gii than tuc luan do ngai The-hu thuyet khoang 500 nam sau khi Phat nhap diet;
- Pham loai tuc luan do ngai The-hu thuyet khoang 500 nam sau Phat nhap diet;
- Tr phat luan do ngai Ca-a-dien-ni-t sang tac sau khi Phat diet o 400 nam va ai ty ba sa luan do 500 thanh chung thao luan sau khi Phat diet o khoang 600 nam.

Vao the ky th 4 tay lch, bo tat The Than (Vasubandhu) nghien cu ngha ly Tang Luan Sankrit lap thanh bo kinh A-ty-at-ma Cau Xa Luan (Abhidharmakosa Sastra). Bo kinh nay tr thanh he thong
can ban cua Duy Thc Hoc, con c goi la Phap Tng Tong hay Duy Thc Tong (Cittamatra).

Tang Luan Nam Phan thuoc trng lao bo gom co 6 bo kinh ghi chep li Phat day va bo Kathavatthu (iem tranh luan) do ngai Muc-kien-lien-tu-e thuyet trong ky ket tap lan th ba tai Pataliputta.

Phap tu;
Phan biet cac phap;
Gii luan;
Ch danh ca tnh;
iem tranh luan;
Song luan;
Duyen he

Tam tang kinh ai chung bo con c biet di danh t ai tang kinh va c phan chia theo 12 e tai (thap nh bo phan giao):

Tu-a-la (Sustram): Khe kinh;
Ky-a (Geyam) : ng tung;
Hoa-gia-la-na (Vyakaranam) : Tho ky;
Gia-a (Gatham) : Loi ke ;
u-a-la (Udanam) : T thuyet;
Ni-a-na (Nidana) : Ly nhan duyen;
A-ba-a-na (Avadanam) : Th du ;
Y-e-muc-a-gia (Itivrttakam): Ban s (Chng qua);
Xa-a-gia (Jatakam): Tuc sanh truyen;
Ty-phat-lc (Vaipulyam) : kinh Phng Quang (Ly tham sau);
A-phu-a-at-ma (Addhutadharmah) : V tang hu, Than lc;
u-ba-e-xa (Upadsah) : Luan nghi

Vao the ky th 2 tay lch, Phat giao trng lao bo co bo kinh ghi lai li oi thoai ve chan e gia vua Mehinda, x Udyana (A-phu-han) va ty khu Na-tien (Nagasana) tai thu o Sahkot, gan bien gii A-phu-han va Pakistan; o la kinh Na-tien Van ap ma hau het cac nha hoc Phat eu biet en.

Cac bo kinh ai tang bang tieng bac Phan (Sanskrit) a b ngi Hoi tieu huy t the ky th 7. Nh cac dch gia, cao tang a dch ai tang kinh t bac Phan sang tieng Trung Hoa, Tay Tang, v.v... nen ngay nay, chung ta ch co ai tang kinh bang tieng Trung Hoa, Tay Tang v.v... ieu ang tiec la Phat giao VN cha co ai tang kinh c dch ra tieng Viet.

V cac quoc gia nam phng nam An o nh Tch Lan, Thai Lan v.v... theo trng lao bo nen co danh t nam tong; cac quoc gia nam phng bac An o nh Tay Tang, Trung Hoa, ai Han, Nhat Ban v.v. theo ai chung bo nen co danh t bac tong. V trng lao bo y theo kinh ien cua ky ket tap lan au nen
co ten la Phat Giao Nguyen Thuy; giao ly ai chung bo at trong tam tren bo e tam (long t bi) nen co ten ai tha; chiec xe ln cu kho chung sanh (thuyen t mot la vi vi, be tran ch het may ngi tram luan).

Mac du ao Phat la quoc giao cua x A-phu-han nhng vi tinh than t bi va tr tue, y theo vua A Duc (An o), vua Ca-uy-sac-ca (A-phu-han) a ban hanh cac ao luat bnh ang ton giao va trng tr nhng ngi giet hai nhng ngi khac ton giao cua mnh. Phat giao c trieu ai Kusana bao ve tai A-phu-han cho en the ky 5, sau o b ngi A-rap theo ao Hoi tieu diet; lp b giet, lp b cai ao nen ngay nay khong con v s nao tai A-phu-han.

Tom lai, Jalalabad la trung tam ai chung bo (Mahasanghikas), Kabul la mot trong cac trung tam Nht thiet hu bo (Sarvastivada), Kapisa (Begram) la thu o vua Ca-uy-sac-ca (Kaniska), Bamiyan co hai tng Phat tuyet ep khac ben sn oi va la trung tam tu vien cua Thuyet xuat the bo (Lokuttaravadins), Kandahar la ni ong quan cua vua A Duc nham muc ch bao ve ch tang thuoc Trng lao toa bo i truyen phap phng bac. A-phu-han a mot thi la trung tam cua Phat giao thuoc tat ca cac tong phai trng lao bo va ai chung bo. Th du, ai chung bo (Mahasaghikas) co 5 bo phai chanh tai Udyana la:

Ekavyavaharika (Nhat thiet bo) ;
Kaukulika (Ke dan bo) ;
Bahusrutiya (a van bo) ;
Prajnaptivadin (Thuyet gia bo) ;
Lokuttaravadin (Thuyet xuat the bo) ;

va Trng lao bo co 4 bo phai chanh cung tai ni ay nh:

Sarvastivadins (Nhat thiet hu bo) ;
Mahisasakas (Hoa a bo) ;
Dharmaguptas (Phap tang bo) ;
Kasyapiyas (Am quang bo).

Ngai Huyen Trang co vieng tham Bamiyan va cho biet tong phai Thuyet xuat the bo (Lokuttaravadin) rat thnh hanh tai ni ay. Ngai co vieng tham hai tng Phat khac ben sn oi. Tng Phat Thch Ca cao 35m c tac vao the ky th nhat tay lch, than sac vang, co pha lan mau xanh dng tuyet ep. Tng Phat Ty-lo-gia-na (Varocana) cao 55m c ieu khac vao the ky th 5. Ca hai tng Phat eu c tac vao trieu ai Kusana.

Hoi giao

Lien Hiep Quoc cho biet vao cuoi thang 5, nam 2001, chnh phu Hoi giao A-phu-han a buon ma-tuy e mua kh gii chong lai quan khang chien tai mien bac A-phu-han, nhng ngi khong chu s ap bc cua che o oc tai Hoi giao tr. Vao thang 3, nam 2001, chnh phu A-phu-han a cho quan oi ban pha tat ca tng Phat, chua chien Phat giao trong x Mac du Lien Hiep Quoc a cho ngi sang A-phu-han e ieu nh mua lai cac san pham my thuat vo gia cua dan toc ho nhng ho a t choi.

Tay phng co cau 'ai an cap trng se an cap bo' (qui vole un oeuf, volera un boeuf) hay 'ai ot sach se giet ng (qui brule un livre, brulera des hommes). Chnh phu A-phu-han bat au bang cach pha huy cac di tch Phat giao trong x; ke o la ra ao luat, bat tat ca nhng ngi khac tn ngng phai mac quan ao khac vi ho e ho de be phan loai va sau cung la tieu diet. o la phng cach cai tr chung cua cac che o oc tai ang tr hay ton giao tr.

Do Thai giao, Thien Chua giao va Hoi giao cung th chung ang thng e (oc nhat than); ch khac nhau qua ba thi gian. Do Thai giao tin thng e Yahve la ngi tao dng vu tru. Vao nam 1587 trc tay lch, vua Do Thai la ong Abram nghe thay thng e luc ong 99 tuoi va hai ben ong y cam ket la ngi nam Do Thai cat da quy au, e oi lai con chau cua ong sanh con e cai that nhieu e noi dong cho ong (do o, ngi n Do Thai co bon phan sanh con). Thng e chap thuan li cam ket nay va oi ten cho ong t Abram ra Abraham; t o, tat ca ngi Do Thai eu b bat buoc cat da quy au va tu s Do Thai phai lay v sanh con. Kinh sach Do Thai (Bible lay t tieng Hy-lap Biblia tc la sach) gom co ba quyen Ta-Na-Kha ghi lai li khai th, lch s va ca ngi thng e Kinh Do Thai co cau : 'nay ngi
dan Do Thai, Yahve la thng e duy nhat va ch co mot ang Yahve' (Ecoute Israel, Yahve est notre Dieu et le seul Yahve).

Chua Jesus giang sinh vao nam th 4 tay lch. V ngai la ngi Do Thai, ngai c cat da quy au sau khi ra i 8 ngay. Theo kinh ien Thien Chua giao, mac du Chua Jesus khong toi loi, thanh Jean Baptiste van lam phep ra toi cho ngai. Chua Jesus a lam nhieu phep la, ngai co 12 tn o tng trng cho 12 bo lac Do Tha Thanh Paul (Thien Chua giao) goi kinh sach Do Thai la Cu c (ancient testament) va kinh sach Thien Chua giao la Tan c (nouveau testament); le tat nhien ngi Do Thai khong ong y. Ngay nay, mot giao phai mi (new sect) a nhap chung hai quyen Tan c va Cu c lam thanh mot, sa oi oi chut va lay ten Chng Nhan Jehovah (Temoin de Jehovah); Thien Chua giao va Do Thai giao eu chong oi viec lam nay.

Giao chu Mohamed, ngi A-rap, sanh nam 572; cha me mat sm, ong c ong noi va ngi chu cham soc. Ong van thng chi chung vi con cua ngi chu la Abu Talib. Ln len, ong thanh lap gia nh vi mot ba ln tuoi giau co ten la Khadidja. Ve sau, Abu Talib c con gai cua ong la ba Fatima. Luc 40 tuoi, ong len nui Hira (gan La Mecque), ong cho biet a gap thanh Gabriel (Thien Chua giao) day cho ong ve thng e Allah (tieng A-rap Allah la thng e); t o, ong lap ra Hoi giao (Islam). Danh t Islam co ngha la phuc tong thng e. Mot so ngi Hoi giao rat cuong tn, khong nhng bat buoc ngi nam phai cat da quy au ma ngi n cung phai cat am hach. Y theo Do Thai giao, ngi Hoi cau nguyen tai thanh a La Mecque nh sau:

'Seigneur, fais de nous des soumis (muslim) et de notre descendance une communaute soumise a to (Thng e, Hay lam cho chung con va con chau cua chung con phuc tong ngai).

V tn o Hoi giao muon tat ca nhng ngi khac phai 'tuan theo menh lenh' thng e Allah, ho tin nhng ai giet c nhng ngi khac tn ngng cua mnh se c len thien ang; o la tinh than Djihad tc la chien au cho Allah (combat dans la vie de Dieu). 'Ni nao co nhng ngi Hoi giao qua khch
la ni o co chien tranh'; khi th chien tranh ton giao gia Hoi giao, Thien Chua giao va Do Thai giao; khi th Hoi giao giet hai tu s va c s Phat giao tai An o va A-phu-han; ngay nay, ho ang giet nhng ngi Thien Chua giao tai Phi Luat Tan.

Gan ay, bao Paris Match ngay 28 thang 6, 2001 co bai viet ve A-phu-han 'dan chung cang ngay cang ngheo oi, hang ngay phai ao co cicuk an oi, loai co lam cho con ngi b benh kiet l sau khi an vao. Chnh phu Taliban bat tat ca dan chung phai hy sinh cho thng e bang cach lay tien mua sung an e giet hai dan lanh thay v mua lng thc e nuoi dan.

Tom lai, sau khi c Phat nhap diet tai Cau-thi-na, v can c, ao Phat phan chia thanh nhieu tong phai; ch co A-phu-han la quoc gia duy nhat hap thu, tiep nhan ay u tinh hoa cua cac tong phai Phat giao; ieu ang tiec la phan ln cac tong phai nay a b ngi Hoi tan pha, tieu diet nen ngay nay, ch con mot vai tong phai Phat giao ton tai Trung Hoa, Nhat Ban, ai Han, Viet Nam...

Posted January 10, 2002


Up ] Kệ Hồi Tm ] Quan m Thị Knh ] [ Đạo Phật A Ph Hn ] Bồ Tt Quan Thế m ] Ty Du K ] Những Ngy T Chung Với ng Đạo Dừa ] Truyện Si Vi ] L Sơn Chn Diện Mục ] Vụ n Một Người Tu ] Cha Tr Am ] Du Địa Ngục K ] Truyện Tch Phật Gio ] Tế Đin Ha Thượng ] Tứ Chng Đồng Tu ] Truyện Tch Quan m - Mục Lục ] Mi Hương Trầm - Mục Lục ] Mục-lin bản hạnh ] Thiền Sư Minh-Hải v Tổ Đnh Chc-Thnh ] Lễ Hội Cổ Truyền Tại Phố Cổ Hội-An ] Trong Động Tuyết Sơn ] Bn Con Vo Cha - Nhuận Php ] Cư Trần Lạc Đạo Ph ] Sự Tch Ty Du Phật Quốc ] Bhutan C G Lạ? - Như Điển ] Phật Gio Với Con Người - Thch Như Điển ] Ti Lm Phi Cng - Thch Như Điển ] Chuyện Phật-Đản Trong Văn Nm Xưa - Hong Xun Hn ] Hnh Hương Nước Phật Nhn Ma Đản Sinh PL 2550 ] Hnh Hương Xứ Phật Khắp Nơi Trn Thế Giới - Mường Giang ] Lng Thương Yu Sự Sống 1 - HT Thch Tr Chơn ] Những Đng Gp To Lớn Của Cc Học Giả Anh Quốc ] Sức Mạnh Của Lng Từ ] Nh Sư Vướng Lụy 1 - 5 ] Đại Đế Asoka - HT Hộ Gic ] Cuộc Sống Ở Nhật Bản - Nguyễn Đnh Đăng ] Nhật K Dharamsala - Khng Qun ]