Chùa Hải-Đức in Jacksonville

[Home] [Up] [Điểm Sách] [Sutras] [Dharma Talks] [GĐPT] [Sinh Hoạt] [Our Activities] [Kinh] [Pháp Thoại audio mp3] [Tin Tức Phật Giáo] [Thuyết Pháp] [Thơ Văn] [Phật Học] [Tụng Kinh] [Nghi Lễ - Rituals]

Chuyện Phật-đản trong văn nôm xưa

 

Hoàng Xuân-Hăn

Phiên âm từ bản nôm

 

Trong các bản văn nôm xưa, thể lục bát, c̣n có một bản kể chuyện Phật-đản.

Chắc là dịch từ một "Phật kinh" chữ Hán. Văn-bản nay c̣n là một bản in từ ván khắc với nhan-đề: Thích-Ca Như-Lai Thập Thế Chí Truyện Chú Nghĩa Quốc Ngữ.  

Sách khổ to 17 x 29, chữ chân phương kiểu vuông, viết và khắc rất chính-xác. Mỗi trương mười ḍng, mỗi ḍng mười sáu chữ. Cả thảy 6O tờ, 2728 vế, gần 19010 từ. Đó là một tư-liệu nôm xưa lớn.  

Nội-dung kể chuyện chín đời tiền-thân Phật, và cuối là đời đức Phật Thích-ca. Nhưng đây không giống như những sách Bản sinh khác của những dân-tộc thuần-túy phật-tử. Sách nầy xuất-phát tự dân Trung-quốc hay Việt, chủ-trương Tam giáo tĩnh hành; tôn-trọng ngang hàng ba giáo: Lăo, Phật, Nho. Tác-giả "kinh" nầy có lẽ lại thiên về Lăo hơn hết; cho rằng Lăo-tử là chủ các đạo, thấy đời suy-vi, cho nên sai một đệ-tử trung-thành đi đầu-thai để mong hoá ra kẻ cứu thế, rồi sự mong không được, lại gọi về để đi đầu-thai chỗ khác. Như thế đến lần thứ mười, th́ hoá làm con vua Tĩnh-Phạn, tức thành dức Thích-ca Mầu-ni. Từ đó, y kể chuyện đức Phật Thích-Ca gần như các kinh khác. Vả chuyện Thích-ca là phần chính sách , gồm 1236 vế, gần nửa văn chuyện. Tuy không c̣n phần lạc-khoản khiến ta biết ai là tác-giả và ván khắc năm nào, nhưng so-sánh với các sách cũ khác về phương-diện giấy mực, khổ chữ, từ cổ, lối viết nôm, th́ cũng thấy rằng tác-phẩm nôm nầy ít ra cũng đă được soạn trước đây chừng ba, bốn trăm năm.  

Xét lời văn, thấy tác-giả, ngoài sự thuộc phái Tam-giáo, là một văn-sĩ thông chữ Hán, biết tự-sự, gắng t́m từ, t́m vần dể dặt câu lục-bát cho thông; chứ không phải là một nhà thi-sĩ, và cũng không t́m niêm và vần cho đúng. Văn nầy thuộc loại văn b́nh-dị, dân-gian, phổ-biến trong các văn nôm chuyện đời Lê.  

Bắt đầu văn, tác-giả viết:  

Kính vâng giáo Bụt Thích-Ca
            Xem kinh Đồ-Tượng chép ra lời nầy 

Bộ Đại-tạng Chính-đức in tại Đài-loan thành hơn trăm tập (Phật-viện Trúc-lâm có) gồm mười tập lớn thuộc loại "Đồ-tượng", trong đó, tôi chưa t́m thấy nguyên-bản Hán-văn kinh "Thích-ca Mầu-ni Thập thế chí" nầy, nó có lẽ sẽ giúp ta khảo-sát văn-bản nôm một cách tiện-lợi hơn  

Nay nhân lễ Phật-đản, tôi sẽ tŕnh một đoạn văn nôm thuộc về đời đức Phật Thích-ca. Trong khuôn-khổ báo Hương Sen, tôi không thể viết dài về phần chú-giải và khảo-luận. Nhưng mỗi khi có từ-ngữ cổ hay tối nghĩa, tôi sẽ chú nghĩa vắn-tắt và viết trong hai dấu ngoặc đơn. Ám--hiệu " t.c." thấy trong chú-thích sẽ trỏ từ cổ hay tiếng cổ.  

Lăo-quân sai đệ-tử Y-Ḱ đầu-thai lần thứ chín làm thái-tử nước Chiêm-Ba (Chàmpa?), tu-hành đắc-đạo. Nhưng theo lời Lăo-quân th́ "chẳng chữa thiên hạ, chỉn xin tu ḿnh". Bèn sai Thiên-vương-tướng ủng-hộ con voi trắng mang Thái-tử đi đầu-thai vào nhà Tĩnh-phạn-vương. Đây ư muốn nói Bắc-tông Đại-thừa khác Nam-tông Tiểu-thừa bởi sự ngoài mục-đích tu ḿnh c̣n muốn cứu thiên-hạ.  

Nối sau đó là chuyện Phật-đản, bắt đầu từ vế (1523):  

 

Đời Phật Thích-ca

 

                  Ngày rằm tháng bảy nhật tinh (sáng sớm)

              Cỡi con bạch-tượng xuống ḿnh (đầu-thai) MA-DA

               (1525) Ban ngày nằm ngủ trương-ṭa (lầu vua)

                   Chiêm-bao nách hữu thấy qua vào ḷng

             Phu-nhân mộng giác (tỉnh) thân-trung (trong ḿnh)

                      Từ ấy ăn uống hôi tanh đều đ́nh

                         Ngồi th́ muốn ở một ḿnh

               (1530)  Gẫm hay Bồ-tát giáng-sinh chẳng nhầm

                 Sáng ngày Dục-giới (cơi người) thiên-quan

         Đến cùng thuyết pháp chẳng không một th́ (nghỉ một chốc)

               Nửa ngày Trung-giới (cơi đă thoát dục) chư

            Quỉ thần ban tối triều-nghi (mặc lễ-phục) tới cùng

         (1535) Chiều hôm, trung-dạ (nửa đêm), dạ-chung (cuối đêm)

          Thánh, Hiền đều đến song-song ḥa luần (t.c. cùng bàn)

                      Thuyết pháp, cứu-độ chúng-sanh

                  Cảm động tinh-thành Đâu-suất thiên-quan

                        Mười phương Bồ-tát hội-đồng

               (1540) Bẩm qua Đế-thích giáng-sanh trung-thần

               Bà-la (Bà-la-môn), cư-sĩ chư nhân (mọi người)

                    Chín mươi chín ức cùng sanh ra đời

          *** Phu-nhân măn nguyệt hoài thai (mang thai đủ tháng)

        Năm hai mươi bốn đời CHU Chiêu-vương (chừng 977 trước C.L.)

      (1545) Tháng tư mồng tám cung trương (tức trương-ṭa: lầu vua)

              Khắp ḥa (t.c. cả) cung-nữ chơi vườn Trung-viên

                   Phu-nhân khi ấy thừa-lương (hóng mát)

      Vin cây ưu-thụ (cây ưu-đàm nở hoa là điềm tốt) cội liền nở hoa

             Nhụy sen (hoa sen) cả (lớn) tày vừng xe (bánh xe)

                  (1550) Thái-tử tức-th́ nách hữu sinh ra

                        Thái-tử đứng trên liên-hoa

                Bước đi bảy bước, kêu ba tiếng hùng (mạnh)

                    Tay tả trỏ lên hư-không (ṿm trời)

     Tay hữu chỉ xuống, miệng cung (t.c. trong) niệm rằng (nói nhỏ):

  (1555) (( Thiên thượng thiên hạ lâng-lâng (khắp cả trên trời dưới đất)

      (( Duy ngă độc tôn (một ḿnh ta cao-quí) giáng-sanh bây giờ ))

                    Thiên-vương lấy lụa phúc (trùm) che

           Ôm Thái-tử đứng trong ca (t.c. ở nơi) b́nh (lọ) vàng

                        Có vua Đế-thích Phạn-vương

      (1560) Che quạt, cầm tán (tàn), đ̣i (khắp các) phương đứng chầu

                       Chín rồng phun nước trước sau

          Tẩm (tắm) cho Thái-tử nước ḥa (vừa) ôn lương (ấm mát)

                       Bấy-giờ bốn tướng Thiên-vương

          Đều nâng chậu vàng quán tẩy kim khu (tắm gội ḿnh vàng)

                (1565) Ba mươi hai tướng tuyền no (t.c. đủ)

                Tám mươi thức tốt sáng ḥa (bằng) hào-quang

                       Ba ngh́n thế-giới đ̣i phương

   Soi khắp Đại-thiên (thế-giới gồm 1 triệu thế-giới) bằng gương làu làu

                        Thiên-long, Bát- bộ đâu đâu

                 (1570) Hư-không cổ-nhạc hương-hoa dập-d́u

          Áo tốt, anh-lạc (cườm xâu hạt ngọc) báu yêu (ngọc quí)

               Kể nào có xiết thụy (điềm lành) đều ứng sinh

              Khắp ḥa (cả) tha (nguyên: địa) ngục, băi h́nh

           Bát-quốc đế-vị đều sinh hoàng-trừ (con nối ngôi vua)

               (1575) Mọi nhà Thích-chủng (họ Thích) gần xa

                   Đều sinh hoàng-tử chín ngh́n năm trăm

                        Trưởng-giả, cư-sĩ, nhân-dân

                    Nam-tử sinh được tám ngh́n bốn muôn

                        Ngựa sinh được năm trăm con

         (1580) Đều th́ cùng đẻ một đêm mọi tàu (chuồng ngựa, voi)

                   Hễ là thương-cổ (kẻ buôn bán) đâu đâu

                    Đều được châu báu, trước sau về rày

                      *** Thái-tử sinh được bảy ngày

                   Mới đặt tên rày là TRUNG-THIÊN-vương

      (1585) Biểu-tự (tên để thường gọi) Tất-Đạt từ-tường (điềm lành)

                       Ba-Đồ-Ba-Đề là d́ giưỡng nuôi

                    *** Đến nên bảy tuổi mất lời (câm)

                  Hoàng-đế liền mời chư (các) La-môn-tiên

                       (( Xem tướng Thái-tử cho Quan

             (1590) (( Biết hay lành dữ, vậy an, được mừng ))

                 Bà-la tâu: (( Vua chưa từng! (chưa biết)

                   (( Thái-tử tướng-mạo lạ h́nh người ta

                (( Chưng sau (t.c.:sau nầy) ắt đi xuất-gia

        (( Nhược(nếu) ở nhà, truyền vị Luân-vương (Pháp-chủ) ))

             (1595) Thầy tướng tâu dộng (t.c.:tảu) Phụ-hoàng:

            (( A- Ḱ tiên cả (đầu) ngơ-ngàng (giỏi) thần thông

                 (( Ngài tu ở Hương-sơn trung (trong núi)

                  (( Biết hay quá-khứ, thông cùng vị-lai

                        (( Vua th́ đi rước lấy Ngài

     (1600) (( Đến xem được quyết (t.c. đoán, định) kẻo lời hồ-nghi ))

                         Hoàng-đế nghe tâu tức-th́

                     Kết làm toà báu liên-hoa một đài

              Hư-không (trông lên trời) cúng-dàng nguyện lời

                 Chúc-đảo: (( Xin Ngài gấp đến chốn nay ))

                       (16O5) Đại-tiên khi ấy xa hay

                   Phút giây liền đến ngồi nay trên toà

                        Xem tướng Thái-tử, phán ra

                    Tiên-nhân nước mắt nhỏ-sa ḍng ḍng

                  Hoàng-đế thấy vậy lệ xong (t.c. sợ lắm)

             (1610) Hỏi Tiên-nhân rằng: (( Ấy sự làm sao ? ))

                          Đại-tiên khi ấy nói tâu

              (( Hoàng-đế chớ có lệ-âu (t.c. lo-lắng) chi là

                       (( Thương v́ tuổi nay đă già

            (( Năm trăm lại lẻ thêm ḥa (t.c. và, với) hai mươi

              (1615) (( Tiếc rằng chăng c̣n ở chầy (t.c. lâu)

                   (( Được nghe Thái-tử nói nay đạo mầu

                 (( Thái-tử tướng lạ có đâu (không đâu có)

                 (( Ba mươi tướng tốt, tám mươi giống lành

                      (( Trị quốc thiên-hạ thái-b́nh

         (1620) (( Nhược (nếu) đi tu-hành, nên Bụt Pháp-vương ))

             Ḷng Vua thấy thốt (t.c. nói) bội (t.c. rất) mừng

                   Tiên-nhân lại bảo: (( Nửa mừng nửa lo

                       (( Mừng rằng sinh làm con Vua

             (( Lo mười chín tuổi đi tu dụ (trèo qua) thành ))

               (1625) Thốt thôi hào-quang nhiễu (quấn) quanh

                    A- Ḱ tiên cả hóa h́nh biến đi.....

 

(Trích từ sách Thích-ca Mầu-ni Thập thế chí truyện Chú nghĩa Quốc-ngữ)

 

             Minh Quang posted May 19, 2006

 

[Home] [Up] [Kệ Hồi Tâm] [Quan Âm Thị Kính] [Đạo Phật A Phú Hăn] [Bồ Tát Quan Thế Âm] [Tây Du Kư] [Những Ngày Tù Chung Với Ông Đạo Dừa] [Truyện Săi Văi] [Lô Sơn Chân Diện Mục] [Vụ Án Một Người Tu] [Chùa Trà Am] [Du Địa Ngục Kư] [Truyện Tích Phật Giáo] [Tế Điên Ḥa Thượng] [Tứ Chúng Đồng Tu] [Truyện Tích Quan Âm - Mục Lục] [Mùi Hương Trầm - Mục Lục] [Mục-liên bản hạnh] [Thiền Sư Minh-Hải và Tổ Đ́nh Chúc-Thánh] [Lễ Hội Cổ Truyền Tại Phố Cổ Hội-An] [Trong Động Tuyết Sơn] [Bán Con Vào Chùa - Nhuận Pháp] [Cư Trần Lạc Đạo Phú] [Sự Tích Tây Du Phật Quốc] [Bhutan Có Ǵ Lạ? - Như Điển] [Phật Giáo Với Con Người - Thích Như Điển] [Tôi Làm Phi Công - Thích Như Điển] [Chuyện Phật-Đản Trong Văn Nôm Xưa - Hoàng Xuân Hăn] [Hành Hương Nước Phật Nhân Mùa Đản Sinh PL 2550] [Hành Hương Xứ Phật Khắp Nơi Trên Thế Giới - Mường Giang] [Ḷng Thương Yêu Sự Sống 1 - HT Thích Trí Chơn] [Những Đóng Góp To Lớn Của Các Học Giả Anh Quốc] [Sức Mạnh Của Ḷng Từ] [Nhà Sư Vướng Lụy 1 - 5] [Đại Đế Asoka - HT Hộ Giác] [Cuộc Sống Ở Nhật Bản - Nguyễn Đ́nh Đăng] [Nhật Kư Dharamsala - Không Quán]