Chùa Hải-Đức in Jacksonville

[Home] [Up] [Điểm Sách] [Sutras] [Dharma Talks] [GĐPT] [Sinh Hoạt] [Our Activities] [Kinh] [Pháp Thoại audio mp3] [Tin Tức Phật Giáo] [Thuyết Pháp] [Thơ Văn] [Phật Học] [Tụng Kinh] [Nghi Lễ - Rituals]

Phật Giáo Với Con Người

 Thích Như Điển

 ---o0o---

 

Mục Lục

 

Lời vào sách.

Chương 1: Đại cương về Phật Giáo

Chương 2: Tinh thần Phật Giáo đối với các dân tộc Á Châu và Âu Mỹ  

Chương 3: Cái nh́n của người Âu Mỹ  về Phật Giáo

Chương 4: Cái nh́n của người Á Châu đối với đạo Phật

 

LỜI VÀO SÁCH

Cứ mỗi năm Bộ Nội Vụ Cộng Ḥa Liên Bang Đức lại tài trợ cho tôi viết một quyển sách, ngoài những giúp đỡ khác cho tờ báo Viên Giác, lễ lộc cũng như những chi phí phụ của chùa. Đây cũng là lư do và cũng là một động cơ thúc đẩy tôi phải cố gắng nhiều hơn nữa so với sự lưu tâm của Bộ Nội Vụ.

Mới đây, ông Dammermann là một Thượng Nghị Sĩ, từ Bonn đă đến thăm chùa sau hơn 15 năm Bộ đă giúp cho chùa rất nhiều phương diện qua các thời kỳ tiền nhiệm của ông Dr. Geißler, ông Dr. Lewandowski, bà thư kư Michael và lần nầy chính ông Dammermann đă thân chinh đến chùa để thăm cơ sở và t́m hiểu sơ qua sự sinh hoạt tại đây cũng như bàn bạc về vai tṛ của ngôi chùa cũng như Tôn Giáo, nhất là Phật Giáo cho kỳ triển lăm kỹ nghệ thế giới Expo năm 2000 từ tháng 6 cho đến tháng 10 của năm nầy. Ṛng ră trong 5 tháng trời ấy, thành phố Hannover dự định đón nhận 35 triệu người từ trong nước Đức cũng như khắp nơi trên thế giới.

Một lượng khách lớn như thế và một chủ đề: Mensch, Natur und Technik = Con Người, Thiên Nhiên và Kỹ Thuật đă làm cho mọi người phải quan tâm đến, mà ngôi chùa Viên Giác nằm cách xa khu triển lăm nầy không quá 10 phút đi bộ.

Câu chuyện của 4 năm nữa phải c̣n bàn bạc rất nhiều lần và dĩ nhiên Phật Giáo Việt Nam cũng sẽ đóng góp phần tâm linh của ḿnh vào sự phát triển của thế giới cũng như nhân loại trong hiện đại.

Mùa An cư kiết hạ cũng là mùa mà tôi có nhiều th́ giờ nhất cho chính ḿnh và đây cũng là cơ hội để tôi tĩnh tâm, tu niệm cũng như viết sách. Từ:

- 6 đến 7 giờ sáng mỗi ngày là giờ công phu khuya, thiền hành và thiền tọa.

- 7 giờ đến 8 giờ sáng là giờ viết sách của tôi.

- 8 giờ sáng Tăng chúng dùng điểm tâm trong chánh niệm.

- 9 đến 10 giờ tôi có thêm một giờ nữa để viết sách.

- 11 giờ đến 12 giờ là giờ quá đường và thiền hành, tụng kinh.

- 12 đến 2 giờ trưa là giờ chỉ tịnh.

- 2 giờ 30 đến 4 giờ 15 là giờ dạy học của tôi cho Tăng chúng trong mùa An cư cũng như cho các lớp Đức.

- 17 đến 18 giờ là giờ đọc sách.

- 18 giờ 30 dùng chiều trong chánh niệm.

Vào lúc 20 giờ tất cả mọi người vân tập nơi Chánh điện để lạy Kinh Đại Bát Niết Bàn, mỗi chữ mỗi lạy cho đến 21 giờ 30, sau đó là giờ của cá nhân.

Kinh Đại Bát Niết Bàn là một trong những kinh tối thượng thừa, Đức Phật đă nói trong 8 năm sau cùng của đời Ngài cùng với Kinh Pháp Hoa tại Linh Thứu Sơn nơi thành Vương Xá. Trong những năm tháng trước, khi mùa An cư kiết hạ đến, tôi có cho Tăng chúng và Phật Tử học các khóa giáo lư căn bản, kế đó là phát nguyện tu bát quan trai một ngày một đêm vào mỗi cuối tuần trong suốt mùa Kiết Hạ. Những năm sau đó tôi đă phát nguyện lạy kinh Ngũ Bách Danh (500 lạy), rồi Tam Thiên Phật Danh (3.000 lạy), rồi Vạn Phật (hơn 11.000 lạy); nhưng cảm thấy nội lực vẫn chưa tăng trưởng nhiều; nên tôi đă phát nguyện lạy kinh Pháp Hoa, mỗi chữ mỗi lạy.

Năm 1990 bắt đầu lạy kinh Pháp Hoa. Năm ấy lạy được 14.213 lạy. Năm 1991 lạy 13.767 lạy. Mặc dầu năm nầy có tổ chức lễ Khánh Thành chùa Viên Giác; nhưng Tăng chúng cũng rất tinh tấn trong việc tu hành. Đến năm 1992 lạy được 13.409 lạy. Năm 1993 lạy được 12.393 lạy. Năm 1994 có lẽ là năm lạy nhiều nhất, mặc dầu chỉ lạy trong 55 lần của mùa hạ, mà đến 17.090 lạy. Như vậy trung b́nh mỗi ngày lạy 310 lạy. Năm 1995 phần c̣n lại chỉ lạy trong 18 ngày, tổng cộng 5.130 lạy. Như vậy, nếu làm một con số thống kê ta sẽ có được 76.002. Trong kinh Pháp Hoa phần đầu có nói là hơn 60 ngàn lời được Đức Phật diễn thuyết; nhưng đó có lẽ là phần chữ Phạn hoặc chữ Hán, c̣n dịch ra tiếng Việt đă hơn 76 ngàn chữ vậy. Đây là một công đức rất thù thắng trong việc tu hành mà chùa Viên Giác cũng như cá nhân tôi đă thực hiện trong thời gian qua.

Tôi vẫn thường hay nói với quư Phật Tử rằng: tu phước cũng giống như cây đèn cầy; một ngày nào đó đốt măi cây đèn cầy cũng phải hết. Riêng tu đức hoặc trí huệ cũng giống như ánh sáng của cây đèn cầy, sáng măi không bao giờ hết. Nếu ta đem ánh sáng ấy thắp tiếp tục cho những ngọn đèn bên cạnh, ánh sáng lại càng tỏ rơ hơn nữa. Từ đó, chúng ta có thể hiểu, việc tu hành cả phước và huệ đều bổ sung cho nhau, không nên để thiếu một trong hai thứ ấy.

Đa phần chúng ta hay ít xử dụng tự lực mà chỉ muốn nương vào tha lực; nên con người, vốn đă yếu đuối, lại càng yếu đuối hơn nữa. V́ thế, tu tập là một việc làm rất cần thiết cho Phật Tử tại gia lẫn xuất gia.

Sau khi lạy xong kinh Pháp Hoa, tôi lại phát nguyện lạy tiếp kinh Đại Bát Niết Bàn. Kinh nầy gồm 2 tập. Mỗi tập không dưới 500 trang và chữ nhỏ hơn kinh Pháp Hoa, nên có lẽ phải lạy hơn 10 mùa hạ nữa mới xong. Việc tu hành không phải chỉ nhắm vào h́nh tướng. V́ tất cả cái ǵ có tướng đều hư vọng cả. Nhưng muốn đạt được tánh chân như, trước tiên phải nương vào tướng để hiển bày sự tu học là vậy. Có người phá chấp không cần lễ Phật nữa; nhưng riêng tôi th́ chủ trương khác. Con người ai cũng có bịnh cả. Bịnh do nghiệp mà ra. Vả lại ta có thân nên phải có bịnh. Mà nghiệp th́ có thể chuyển được. Muốn chuyển nghiệp th́ phải tu. Chỉ có thế thôi. Mà tu th́ phải đem thân lễ bái, đem tâm sám hối và đem miệng đọc tụng lời kinh Phật. Nếu ai ai cũng thực hiện được việc nầy th́ nhơn gian nầy sẽ biến thành tịnh độ. Việc khó nào rồi chúng ta cũng sẽ thành tựu viên măn.

 Ngày xưa Phật c̣n tại thế có lẽ Ngài và chư Tăng an cư kiết đông chứ không kiết hạ. V́ mùa đông mới có mưa, c̣n mùa hạ th́ khô ráo. Mùa mưa chính là mùa côn trùng hay sinh nở và không tiện cho việc đi khất thực, nên Đức Phật và chư Tăng ở lại tịnh xá để tham thiền và trau giồi giáo pháp. Đó cũng là thể hiện ḷng từ bi đối với muôn loài vạn vật. C̣n Việt Nam và Trung Quốc hay an cư kiết hạ vào mùa hè. Có lẽ đây thuộc về trường phái Bắc Tông, giữa Phật Đản và Vu Lan có 3 tháng chẳn; nên an cư vào 3 tháng ấy cũng hợp lư chăng, nên chư Tăng Bắc Tông an cư vào mùa nóng. Trong khi đó Nam Tông không có lễ Vu Lan nên không bị lệ thuộc vào 3 tháng mùa hè. Tuy nhiên ngày nay ở Việt Nam cũng như ngoại quốc có một vài nơi an cư kiết đông; nhưng cũng không tiện lợi mấy v́ ít có người tham gia, chư Tăng phải theo học ngoại điển, mà trường học ở ngoại quốc và Việt Nam thời gian nghỉ hè 3 tháng nhưng nghỉ đông chỉ một tháng thôi. Do đó khó bề thực hiện được.

Ở Âu Châu nầy, nhất là nước Đức, mỗi năm có 4 mùa rơ rệt. Mùa Đông bắt đầu từ tháng 1 đến tháng 3. Mùa Xuân từ tháng 4 đến tháng 6. Mùa Hạ từ tháng 6 đến tháng 9 và mùa Thu từ tháng 10 đến tháng 12. Mỗi mùa như vậy khí hậu thay đổi rơ rệt. Cây cối cũng theo đó mà đâm chồi nảy lộc hay tàn tạ theo khí hậu chung quanh. Nhưng có khi thời tiết cũng đổi thay đột ngột; đang nắng bỗng mưa, đang nóng bỗng lạnh. Có nhiều khi không có mùa xuân, mà từ đông, thời tiết đổi sang mùa hạ. Đôi khi trong hạ có những ngày lạnh kinh hồn. Hoặc giả đă sang đông; nhưng trời vẫn c̣n ấm áp. Lỗi ấy có lẽ không phải tại thiên nhiên, mà do con người làm ô nhiễm môi sinh nên thiên nhiên mới trừng phạt con người như thế ấy. Cách đây mấy ngàn năm về trước, con người sống trong sơ khai, hoang dă; nhưng tâm thức rất thảnh thơi. Con người khỏi lo chống chọi với mưa nguồn thác lũ. Bây giờ đây khoa học tiến bộ rất nhanh, đầu óc con người cũng tiến bộ theo đó; nhưng đồng thời sự văn minh của cơ giới và hóa học đă trở lại làm hại con người; nên con người trong hiện tại c̣n khổ đau hơn bao giờ hết. Đứng từ quan niệm của Phật Giáo, cách bảo vệ môi sinh hay nhất là mỗi người hăy tự có trách nhiệm với chính ḿnh trong mọi hành động và cử chỉ, th́ kết quả sẽ khác hẳn đi khi trách nhiệm ấy phải quy về cho tập thể và bắt tập thể phải có trách nhiệm như nhân loại hiện nay đang kêu gào. Tâm b́nh, thế giới b́nh; tâm loạn, thế giới loạn là vậy.

Trời mùa hạ năm nay (1996) bỗng chốc mưa, bỗng chốc nắng. Khó mà lường trước được khí hậu ở chốn nầy. Có ngày nhiệt độ lên tới 32 độ C; nhưng có hôm chỉ c̣n 20 độ C. Phật Đản 2540 năm được tổ chức vào ngày 31 tháng 5 và 1 & 2 tháng 6 năm 1996 có cả hơn 5.000 người về tham dự; nhưng trời vẫn không thương tiếc tấm ḷng của những kẻ có tâm, mưa cứ rả rích rơi suốt trong 2 ngày lễ, mặc dầu vào chiều thứ sáu trước đó, ngày 31.5 là nhiệt độ khí hậu mùa hè, trời quang mây tạnh; nhưng đến sáng thứ bảy và chủ nhật nh́n bầu trời không khác nào mùa đông và nhiệt độ tự nhiên xuống rất thấp. Ở đây đi đâu, gặp ai và ở bất cứ chốn nào, câu gặp gỡ chào hỏi đầu tiên là sức khỏe, sau đó mới nói cho nhau nghe về thời tiết. Từ đó chúng ta thấy, thời tiết và sức khỏe của con người gắn chặt với nhau. Do vậy, việc chọn lựa an cư kiết hạ hay kiết đông của Đức Phật và chư Tăng ngày nay trên thế giới cũng có một tầm vóc rất quan trọng trong cuộc sống tâm linh của ḿnh.

Con người ai cũng muốn có sự tự do,có nghĩa là không bị trói buộc bởi chung quanh. Cũng như thế đó, tu là tự tập cho ḿnh đi đến sự giải thoát toàn diện. Giải thoát có nghĩa là cởi bỏ mọi sự ràng buộc của thế gian, ngay cả vật chất lẫn tinh thần. Sự giải thoát ấy chỉ có đuợc, khi ḿnh tự chọn cho ḿnh một lối đi. Mà giải thoát ở đây có nghĩa là giải thoát khỏi sự khổ đau, tục lụy, chứ không phải giải thoát khỏi tội lỗi. Từ điểm nầy tôi tự chọn cho ḿnh một lối đi, có lợi cho chính ḿnh và cho kẻ khác nữa. Cứ mỗi năm 3 tháng tôi có được những thời gian riêng cho chính ḿnh và trong thời gian nầy tôi trở về với con người của chính ḿnh. Cuộc chiến đấu nào cũng cam go và cạm bẫy cả. Riêng cuộc chiến đấu với nội tâm, tự ḿnh phải làm chủ lấy ḿnh là một cuộc chiến đấu rất khó khăn và đầy đủ giá trị thực tiễn của nó. 

Năm nay quyển sách nầy được viết bằng hai thứ tiếng nhan đề là: Phật Giáo Với Con Người. Ở đây tôi sẽ cố gắng giới thiệu đến quư độc giả xa gần Việt cũng như Đức, từ dễ đến khó, từ lư thuyết đến thực hành và sau chương giới thiệu tổng quát về Phật Giáo, chúng tôi sẽ phân tích cặn kẽ Phật Giáo cho con người Á Châu, Phật Giáo cho người Việt Nam, Phật Giáo cho người Âu Mỹ và những vấn đề trong hiện tại mà người Phật Tử cần nơi Đạo Phật cũng như Đạo Phật thiết thực như thế nào đối với con người. Một đề tài như thế có tính cách nghiên cứu tổng quát và chi tiết; nhưng tôi sẽ cố gắng tŕnh bày trong khả năng có thể của ḿnh để mang đạo vào đời và mong rằng tác phẩm nầy sẽ góp một phần nhỏ tri thức trong cuộc sống tâm linh của mọi người.

Hôm nay tôi có được cơ hội nầy để gởi đến quư độc giả xa gần những điều căn bản của Đạo Phật là do ân đức của Tam Bảo mà có, cũng như ơn sanh thành dưỡng dục của mẹ cha, ơn huấn dục của Thầy Tổ và ơn hộ tŕ của Đàn Na thí chủ. Tất cả những công đức lành nếu có được, xin hồi hướng đến pháp giới chúng sanh, trong ấy có những ân đức vừa kể.

Ngược lại, nếu có điều ǵ khiếm khuyết, kính mong chư tôn đức và các bậc thiện hữu tri thức chỉ bảo cho. Điều ấy rất hân hạnh cho người viết.

Ngoài ra cũng xin cảm ơn tất cả những anh chị em công quả, cận sự giúp đỡ chùa trong tất cả các khâu đánh máy, dịch thuật, in, ấn, sắp thành sách v.v... nên tác phẩm nầy mới thành h́nh. Xin  vô vàng đa tạ những tấm ḷng v́ đạo ấy và cũng xin măi măi là những người luôn luôn hỗ trợ cho Phật Pháp được tồn tại lâu dài trên thế gian nầy.

Xin nguyện cầu cho mọi người được đầy đủ phước huệ để tiến tu đạo nghiệp và con đường giải thoát đang rộng mở thênh thang để đón mời những tâm hồn biết quay về bến giác. 

Viên Giác tự vào đầu hạ năm 1996 

Tác giả cẩn chí: Thích Như Điển

 

 

CHƯƠNG MỘT

 Đại cương về Phật Giáo

 

Phật Giáo là một tôn giáo có mặt ở thế giới nầy tính cho đến năm nay (1996) là 2.540 năm. Đây là một trong những tôn giáo lâu đời nhất, xuất phát từ Á Châu và ngày nay giáo lư của Đức Phật đă lan dần vào khắp hang cùng ngơ hẻm, từ thôn quê đến thành thị, từ Á sang Âu và từ Âu sang Mỹ. 

Mỗi tôn giáo ra đời v́ nhu cầu của thời đại và quần chúng. Nếu tôn giáo nào đó có khả năng thu phục nhân tâm và hợp với đà tiến hóa của nhân loại, th́ tôn giáo ấy tồn tại lâu dài hơn. Phật Giáo giống như một cây đại thụ, có gốc rễ 2.540 năm mọc lên từ Ấn Độ và ngày nay cành lá hoa quả đang nở rộ khắp các châu trên thế giới. Điều ấy đă nói lên được tính thực tiễn và tính khoa học của nó.

Cách đây 2540 năm về trước một vị Bồ Tát đă giáng sanh nơi vườn Lâm Tỳ Ni của xứ Ấn Độ và mấy ngàn năm sau nữa những vị Phật trong tương lai cũng sẽ giáng sanh ở cơi nầy, như những vị Phật trong quá khứ đă làm thế. Tại sao chư Phật hay chư vị Bồ Tát không giáng sanh ở cơi khác mà chọn xứ Ấn Độ để thị hiện, quả có một lư do không nhỏ, ngoài việc chư Phật ra đời để dẫn dắt tất cả chúng sanh vào tri kiến của chư Phật. Kinh Pháp Hoa là một bộ kinh trọng yếu của Đại Thừa Phật Giáo đă minh định được điều đó. 

Ấn Độ là một xứ có núi cao sông dài, có nhiều giai cấp, có lắm thánh nhân. Người Ấn tương đối hiền ḥa hơn các nước lân cận. V́ người Ấn đa số ăn chay và có ḷng thương đối với muôn loài chúng sanh khác. Núi cao và sông dài có lẽ cũng là những yếu tố căn bản cho những bậc xuất thế. Là thánh nhân, ít ai muốn chen chân vào chốn thị thành. V́ nơi ấy có không biết bao nhiêu tạp nhiễm của cuộc đời. V́ sống nơi đô hội như thế, nên con người thể hiện các t́nh trần như thương, ghét, giận, hờn, buồn, vui v.v... làm cho tâm hồn bị vẩn đục. Đó là chưa kể đến những bả công danh và mùi phú quư. V́ thế Thái Tử Tất Đạt Đa đă từ chối cung vàng điện ngọc để đi vào núi thẳm rừng sâu mà t́m sư học đạo. Lâu nay chúng ta cũng thấy rất hiếm người từ bỏ chỗ thanh tịnh của họ để đi vào thế trần và đắm lụy nơi trần cảnh của thế gian. Khi Thái Tử Tất Đạt Đa chọn giáng sanh vào cung vua cũng là một lư do dễ hiểu. V́ Ngài nghĩ rằng: muốn giáo hóa muôn loài, trước tiên phải dùng đến phương tiện để độ sanh. Phương tiện nầy dùng rất nhiều trong kinh Pháp Hoa cũng như một số kinh điển khác. Nếu Thái Tử giáng sanh vào một nhà nghèo khổ, lớn lên, bỏ gia đ́nh để đi xuất gia học đạo, đó chỉ là một việc b́nh thường của nhân thế; nhưng ở đây Ngài phải ra đi từ cái có để chấp nhận cái không và chứng tỏ cho cuộc đời thấy rằng tất cả những ǵ trong thế gian nầy cũng đều phải biến đổi qua bốn giai đoạn thành, trụ, hoại, diệt cả. Rất nhiều người vẫn c̣n mê danh lợi, tiền tài, nên sự ra đi t́m đạo của Thái Tử đă làm cho họ giác ngộ. Trong đó có các bậc hoàng thân, quốc thích, vương tôn công tử như bà Ma Ha Ba Xà Ba Đề, công chúa Da Du Đà La, A Nan, Nan Đà, La Hầu La v.v... Đầu tiên Ngài độ cái khó trước và sau đó cũng không từ bỏ cái dễ như chinh phục ngoại đạo và cuối cùng Ngài Ca Diếp, Ngài Mục Kiền Liên và Ngài Xá Lợi Phất đă trở về với giáo lư của Ngài. Ngay cả những người sống trong giai cấp hạ tiện Ngài cũng độ nốt. Đó là Ưu Ba Ly, Bà già cúng đèn v.v... Từ đó chúng ta có thể cảm nhận được ư nghĩa đản sanh của Ngài một cách tường tận rồi. 

Giờ đây chúng ta có thể t́m hiểu thêm những khía cạnh khác nữa. Xă hội Ấn Độ là một xă hội giai cấp. Người nầy thống trị người kia do tập tục và tôn giáo đương thời chia ra để dễ trị; nhưng Đức Phật sau khi thành đạo, Ngài đă san bằng mọi giai cấp để chỉ cho mọi người thấy rằng trong ai cũng có Phật tánh cả. Với tánh Phật nầy mọi người sẽ thành Phật. Nếu ngày xưa Thái Tử Tất Đạt Đa thị hiện ở một nước khác, chưa chắc ǵ đă có sự phân chia giai cấp như thế để Đức Phật muốn hiển thị giáo lư của ḿnh. 

Những lư do xa xưa khác như trong nhiều kinh điển đă mô tả là Thái Tử và Hoàng Hậu Ma Ya đă có nhân duyên nhiều đời nhiều kiếp, nên lúc nào Thái Tử cũng đầu thai để làm con của Hoàng Hậu Ma Ya, làm chồng của công chúa Da Du Đà La và làm cha của La Hầu La. Đây có lẽ do tiền căn và túc nghiệp mà chính Ngài đă tự chọn cho ḿnh, cũng như mỗi người trong chúng ta tự chọn một lối đi để đến đích vậy. 

Ngày nay mặc dầu đă trải qua mấy ngàn năm lịch sử, từ thịnh đến suy; nhưng giai cấp vẫn c̣n ngự trị đó, chứng tỏ rằng chúng sanh trong xứ ấy cũng rất khó độ. V́ nhân duyên ấy mà các vị Phật trong tương lai cũng sẽ ra đời nơi đây để hướng dẫn con người rời khỏi bến mê để về bờ giác ngộ. 

Sau khi Đức Phật thành đạo, Ngài liền đi về hướng đông cách cây Bồ Đề nơi Ngài ngồi chừng 100 bước, câu nói đầu tiên của Ngài đă thốt lên sau 49 ngày đêm tọa thiền là: không phải khi sinh ra đă là một Bà La Môn, mà điều quan trọng trong cuộc đời phải làm cái ǵ đó cho xứng đáng mới gọi là Bà La Môn được. Câu nói ấy hàm chứa một giáo lư cao siêu mầu nhiệm. Ngài đă phá lệ mà lâu nay những ǵ giai cấp Bà La Môn đă làm. Điều đó cũng cho ta thấy được rằng: mặc dầu mỗi chúng sanh đều có tánh Phật; nhưng nếu không tu hành th́ Phật quả cũng sẽ chẳng thành. Điều quan trọng là phải hành tŕ, mới đi đến kết quả được. Sau đó Ngài hướng về cây Bồ Đề và nói lời cảm tạ với loài thực vật ấy, nhờ nó mà Ngài đă đỡ đi mưa nắng dăi dầu trong suốt 49 ngày đêm tham thiền nhập định để chiến thắng ma quân. Đúng là một bậc Đại Giác! Ngài không những có t́nh thương với những loài hữu t́nh chúng sanh, mà cho đến cây cỏ hoa lá, Ngài cũng rất trân quư. Một sự kiện khác cũng không kém phần quan trọng là bên cạnh Kim Cương Ṭa, nơi Ngài đă chiến đấu với ma quân, có hai người Phật Tử đă trở thành đệ tử tại gia của Ngài chỉ quy y với Nhị Bảo. Nghĩa là chỉ quy y với Phật với giáo pháp và chưa có Tăng Đoàn để nương tựa. Sau khi Ngài đắc đạo dưới cây Bồ Đề, Ngài nh́n sâu vào chúng sanh, thấy rất khó độ, nên Ngài chỉ nói kinh Hoa Nghiêm cho những bậc Bồ Tát nghe và những vị ở cơi trên, c̣n loài người vẫn c̣n nằm trong trạng thái hôn trầm với giáo lư cao thượng ấy. Nếu không có vua trời Đế Thích hiện ra để thưa thỉnh và nhắc nhở Ngài trước khi thành đạo, v́ Ngài có hứa rằng: sau khi thành đạo quả Ngài sẽ độ sanh; khi nhớ lại lời hứa nầy Ngài đă không vội vào Niết Bàn mà một ḿnh đă đi ngay về thành Ba La Nại, nơi cùng tu khổ hạnh với năm anh em Kiều Trần Như thuở trước để độ họ. Đầu tiên những vị nầy tỏ ư không kính trọng Đức Phật, v́ nghĩ rằng Ngài đă không có khả năng kham nhẫn khi tu khổ hạnh nên đă rời đoàn thể. Họ có ư khinh thường; nhưng khi Đức Phật càng tiến lại gần, với dáng đi khoan thai, với vẻ mặt từ ái và với thân thể sáng ngời, họ đă tự đứng dậy để cung nghinh Ngài và nơi đây cũng như chính những người bạn cũ nầy là môi trường để Đức Phật giảng bài pháp đầu tiên về Tứ Diệu Đế. Sau khi nghe bài pháp nầy, năm anh em Kiều Trần Như đă chứng quả A La Hán và Tăng Đoàn đă được thành lập. Thế là 3 ngôi báu đă bắt đầu có từ đó. Nhưng Tứ Diệu Đế là ǵ? là khổ, tập, diệt và đạo. Điều đó ai cũng hiểu, cuộc đời là khổ, nguyên nhân của sự khổ, phương pháp diệt khổ và con đường đi đến sự giải thoát. Ngày xưa tại sao các bậc A La Hán nghe rồi tự ngộ và chứng được đạo. C̣n ngày nay chúng ta đă nghe bao nhiêu lần rồi, chúng ta vẫn không chứng được đạo quả? - Có lẽ ngày xưa con người c̣n nguyên sơ, không luận lư, không ngờ vực, dễ chấp nhận và thành đạo một cách dễ dàng. C̣n ngày nay chúng ta nghe, phải trải qua bao nhiêu sự phân tích lợi hại, hơn thiệt v.v... và chính từ sự phân tích nầy mà chúng ta lọt vào sự chấp tướng, chấp lư và sự, c̣n thực hành th́ chúng ta bỏ quên mất; nên đạo không chứng được là vậy. Cũng giống như thế ấy, 12 năm đầu, sau khi Đức Phật thành lập Tăng Đoàn và giảng pháp, Ngài đă không chế ra một điều luật nào cả. V́ tất cả Tăng chúng đều thanh tịnh, ai tu cũng đắc đạo quả A La Hán, hoặc ít nhất cũng vào quả dự lưu. Nhưng sau năm thứ 12 nầy trong Tăng chúng có vấn đề. Nghi kỵ nhau về sự tu, sự học, phạm phải nhiều lỗi lầm của thế gian; nên bắt buộc Đức Phật phải chế giới. Như thế so ra niềm tin của người xưa và niềm tin của người đời sau có rất nhiều điều cách biệt. Có thể hơn về phương diện nầy mà thua rất nhiều về phương diện khác. 

Nơi Vuờn Lộc Uyển Ngài ở không lâu, sau đó Ngài và Tăng Đoàn di chuyển về Vương Xá Thành, nơi đây có vua Tần Bà Sa La đang trị v́. Một vị vua có rất nhiều nhân duyên với Phật Pháp. Nơi đây Đức Phật ở những năm đầu tại Vườn Trúc và những năm sau cùng tại núi Kỳ Xà Quật. Ngài chọn nơi đây có lẽ để cho chúng sanh đời sau biết đến nghịch cảnh là ǵ? và chính nơi đây Ngài cũng đă giới thiệu thế giới Cực Lạc cho Hoàng Hậu Vi Đề Hy muốn thác sanh về đó, chỉ v́ nghịch tử A Xà Thế, mới nên nông nổi nầy. Ngày xưa Phật rất thương vua Tần Bà Sa La, mến đức hạnh của Hoàng Hậu Vi Đề Hy và cũng muốn chứng minh cho nhân thế biết về nghiệp, nhân quả, luân hồi là ǵ, nên Ngài mới lưu lại đây lâu như vậy. Câu chuyện được kể như sau: 

Trong núi kia có một vị tiên nhơn phát nguyện rằng sau khi măn thân nầy sẽ đầu thai vào cung vua để làm con của vua Tần Bà Sa La và Hoàng Hậu Vi Đề Hy; nhưng nhà vua đă lớn tuổi, chưa có con để nối dơi tông đường; nên nhà vua rất nôn nóng và cho người giết vị tiên nhơn ấy đi. Khi tái sanh, đúng như hẹn, vị tiên nhơn ấy đầu thai vào thai tạng của Hoàng Hậu Vi Đề Hy. Ngày lại tháng qua Hoàng Hậu sắp đến ngày khai hoa nở nhụy, vua cho chọn các bậc tướng số đến để đoán tướng. Có vị đạo sĩ đoán rằng: Hoàng Hậu sẽ sanh được hoàng nam; nhưng chắc rằng sau nầy hoàng nam sẽ soán ngôi v́ mối hận năm xưa, v́ vua đă cho giết vị tiên nhơn ấy. Khi nghe được điều đó vua Tần Bà Sa La rất buồn và có ư bảo Hoàng Hậu hăy hủy bỏ bào thai ấy đi; nên khi sanh không lo chu đáo. Do vậy Hoàng Hậu đứng để sanh Thái Tử, khi rớt xuống đất Thái Tử bị găy hết một ngón tay út. Nhưng Thái Tử vẫn chào đời, càng ngày càng được lớn khôn, nhà vua cũng nguôi ngoai đi, v́ thấy Thái Tử vẫn đẹp dạ; nhưng Thái Tử th́ không an tâm khi hỏi đến ngón tay của ḿnh tại sao bị găy, th́ từ cung phi mỹ nữ cho đến cận thần đều giấu kín. Một hôm Thái Tử A Xà Thế ra ngoài thành để dạo chơi, trong đám người đông đảo ấy đă xuất hiện một Đề Bà Đạt Đa và chính người nầy đă kể rơ cho Thái Tử ngay về manh tâm của vua Tần Bà Sa La cũng như sự dă tâm của Hoàng Hậu. 

Đề Bà Đạt Đa vốn không ưa ǵ Đức Phật v́ đă có lần Đề Bà Đạt Đa bảo Phật rằng: Nầy ông Cồ Đàm, ông đă già rồi, hăy giao quyền chưởng quản giáo hội lại cho tôi. Đức Phật từ chối khéo, rằng ngay cả Xá Lợi Phất là một bậc trí tuệ đệ nhất của ta, ta c̣n chưa giao, làm ǵ giao cho đồ nghịch tử ấy. Có lẽ đây là một câu trả lời đă làm cho Đề Bà Đạt Đa không vui mấy và ôm hận suốt đời, nếu có cơ hội th́ t́m cớ để hại Phật. Ông cũng đi tu nhưng v́ thấy Đức Phật có danh tiếng cũng như được nhiều người hầu hạ và chính ông, không phải để cầu giải thoát, nên giả trang làm thiền tướng và lừa đảo mọi người. Đức Phật biết thế, dầu cho bao lần ông đă cố ư giết Phật, lăn đá từ trên núi cao xuống hại Phật; nhưng hại Phật không được, ông tỏ ư tức giận và t́m đủ mưu sâu chước quỷ để hại Ngài. Thế nhưng trong kinh Pháp Hoa, phẩm Đề Bà Đạt Đa, Đức Phật vẫn thọ kư cho ông ta hằng vô lượng kiếp sau sẽ thành Phật, và Đức Phật cũng đă nhấn mạnh, chính Đề Bà Đạt Đa là một thiện hữu tri thức của ta. 

A Xà Thế cấu kết với Đề Bà Đạt Đa để giam cha ḿnh vào ngục tối và không cho ăn uống ǵ cả. Hoàng Hậu Vi Đề Hy cảm thương cho cảnh tù đày; nên đă nhồi bột vào ḿnh, vào tóc mang vào tù cho vua Tần Bà Sa La tạm dùng trong những ngày lao lư. Trong thời gian nầy Đức Phật đă về ngự trên đỉnh của Linh Thứu Sơn và thấy nhà vua khổ sở quá cho nên mới cho Ngài A Nan và Xá Lợi Phất đến truyền Bát Quan Trai giới cho nhà vua. Chính nhờ pháp thọ giới nầy mà nhà vua đă mạng chung một cách hỷ lạc. Trong khi đó Hoàng Hậu Vi Đề Hy đau khổ quá mới cầu mong Đức Phật để được sanh về một thế giới an lành hơn. Nơi đây cảnh giới Cực Lạc đă được hiện bày trước mắt và Hoàng Hậu cùng với 500 cung phi mỹ nữ đă phát nguyện văng sanh về đó.

H́nh ảnh của Đức Phật, mỗi sáng mai ngủ dậy hành thiền, đoạn đi vào thành khất thực. Sau khi dùng cơm, thăng ṭa thuyết pháp cho chư Tăng và Đại chúng. Trong những người nghe có Vua tôi, Hoàng Hậu, cung tần mỹ nữ và bá quan văn vơ triều đ́nh cũng như hàng dân dă hạ tiện. Trong những năm sống tại Trúc Lâm Tịnh Xá và núi Kỳ Xà Quật, Đức Phật đă dùng hết thần lực để chuyển hóa nhân quần xă hội và thể nghiệm giáo lư của Phật Đà vào nhân gian. Đây chính là bản nguyện của Phật lúc ra đời vậy. Quả thật nh́n bối cảnh khúc mắc ấy trong cuộc sống vương cung, nếu không nh́n bằng con mắt trí tuệ và chứng đạo, chắc chắn sẽ không giải thoát mọi người ra khỏi ràng buộc của thế trần được. Đây cũng là nguyên nhân và cũng là cơ hội để Đức Phật thể hiện giáo lư của Ngài. Ngài ở đâu và đi đến đâu cũng được nhiều người hỗ trợ và phụng tŕ giáo pháp từ bi, vị tha ấy. 

Nơi thứ hai Ngài ở tương đối lâu nhất. Đó là Kỳ Viên Tịnh Xá. Nơi đây Đức Phật đă ở suốt 25 mùa An cư kiết hạ và chính nơi đây những bộ kinh quan trọng như A Di Đà, Vu Lan v.v... đă được Đức Phật nói ra. Hẳn nơi đây phải có một điều ǵ đặc biệt mới làm cho Đức Phật quan tâm như vậy. Đây là nguyên nhân của câu chuyện. 

Ông Trưởng giả Cấp Cô Độc là một người rất giàu có tại nước Xá Vệ. Nhân một hôm ông ghé thăm nước Ma Kiệt Đà, nơi thành Vương Xá có người chị của ông làm dâu về đó. Đến đây ông được gặp Phật và muốn thỉnh Phật qua nước Xá Vệ để giảng kinh thuyết pháp; nhưng Phật bảo rằng: trước phải có nơi ăn chốn ở cho Tăng chúng, sau đó Ngài mới về. Đức Phật bằng sai Ngài Xá Lợi Phất là một bậc trí tuệ đệ nhất đi theo ông Trưởng giả Cấp Cô Độc về nước Xá Vệ. V́ Phật biết rằng chỉ có Xá Lợi Phất mới đối đầu lại nổi với bọn ngoại đạo tại xứ nầy. Trên đường đi từ Vương Xá thành đến nước Xá Vệ độ chừng 500 cây số ấy, ông Trưởng giả qua lời cố vấn của Ngài Xá Lợi Phất đă cho dựng dọc đường những trạm nghỉ chân để Phật và Tăng chúng dừng bước có nơi tạm nghỉ. Khi đến nước Xá Vệ t́m đâu cũng không ra vườn tốt, duy chỉ có vườn cây của Thái Tử Kỳ Đà là nổi tiếng đẹp, nên ông đă chọn mua. Thái Tử bảo rằng nếu Trưởng giả lót hết vàng được vườn nầy th́ Thái Tử sẽ bán. Trưởng giả nghe thế rất vui mừng, cho gia nhân ngày đêm khuân vàng đem lót vườn, chẳng mấy chốc lót sắp xong, Thái Tử có ư không muốn bán vườn ấy. Trưởng giả thưa: Thái Tử sẽ trị v́ thiên hạ trong tương lai, một lời hí ngôn của một bậc quân vương rất tai hại cho muôn họ. Sau đó Thái Tử thuận ưng; nhưng phần gốc cây không lót vàng được thuộc về Thái Tử và Thái Tử cũng tỏ ư cúng dường lên Đức Phật, như những ǵ Trưởng giả Cấp Cô Độc đă cúng dường cho Phật vậy. Thế là Ngài Xá Lợi Phất và ông Trưởng giả chuẩn bị thầy thợ để dựng Tịnh Xá; nhưng bọn ngoại đạo đă tâu với vua Ba Tư Nặc rằng, phải để cho họ đấu lư với đệ tử của Cồ Đàm. Nếu bên nào thua th́ tự ư rút lui. Đó là nguyên tắc. Ngài Xá Lợi Phất vốn xuất thân từ ngoại đạo trước khi quy y với Đức Phật, nên Ngài biết được tất cả những chiêu thức của ngoại đạo. Cuối cùng Ngài đă hàng phục được ngoại đạo và vua Ba Tư Nặc đă cho phép cất Tịnh Xá để thỉnh Phật về nước Xá Vệ nầy. 

Ngôi vườn nầy là một ngôi vườn Thượng Uyển của Thái Tử nên rất đẹp. Cây trái xanh tươi. Ngay cả ngày nay qua 25 thế kỷ với phong sương cùng tuế nguyệt; nhưng vị trí và cung cách của ngôi vườn đáng để cho đời đời được chiêm ngưỡng. Khi Đức Phật về đây, trong 25 mùa An cư kiết hạ, xa chốn thị thành, Ngài đă hoàn thành những giá trị vĩ đại cho cuộc sống tâm linh của Tăng Đoàn cũng như của Phật Tử tại gia. Trong mùa An cư kiết hạ Ngài không đi khất thực, với thời gian 3 tháng của mỗi năm Ngài đă độ không biết bao nhiêu vua chúa và mệnh phụ phu nhân ở xứ nầy qua cung cách của Ngài, qua cuộc sống của Ngài và nhất là Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo, nhân quả, nghiệp, luân hồi, sanh tử, Niết Bàn v.v... Những vấn đề trọng đại nầy đương thời cũng đă có nhiều phái ngoại đạo không chấp nhận; nhưng họ phải công nhận rằng giáo lư của Đức Phật có tính cách phóng khoáng, không bị trói buộc và không có chủ thể. Không có ai ban phước giáng họa cho ḿnh, mà cũng không có một đấng tối cao nào chi phối vũ trụ nầy được cả. Ngoại trừ hành nghiệp của mỗi con người. 

Nghiệp là những hành vi tạo tác từ nhiều đời nhiều kiếp; nó theo sát con người như bóng theo h́nh. Chính nghiệp nầy sẽ đi đầu thai trong ṿng sanh tử và chính tâm thức ḿnh sẽ bị chi phối bởi sự lành dữ đó. 

Đến cuối thế kỷ thứ 18 nhà triết học nổi tiếng của nước Đức. Đó là Schopenhauer; ông là người đă mang Đạo Phật vào xứ Đức nầy; nhưng theo ông, Đạo Phật cũng là một Đạo tiêu cực. V́ lúc nào cũng lo cho ḿnh trước và lo cho tha nhân sau; nhưng ngày nay sau bao nhiêu khảo nghiệm chứng minh cho thấy rằng điều ông hiểu là sai. Đạo Phật không phải là một đạo tiêu cực mà là một đạo rất hợp với thực tế. V́ tâm không b́nh th́ thế giới không b́nh được. Muốn cho cuộc đời được an vui hạnh phúc, trước tiên tâm ta phải được an lạc. Đây là ch́a khóa để mở mọi ngăn kéo của cuộc đời. Do vậy Đạo Phật không phải là đạo yếm thế mà là một đạo tích cực để hướng dẫn con người trở về con đường chân thiện mỹ vậy. 

Về luân hồi cũng thế. Ngày xưa người ta rất khó tin; nhưng bây giờ khoa học càng tiến bộ bao nhiêu, lời dạy của Đức Phật càng có giá trị bấy nhiêu. Đức Phật dạy rằng: 

Muốn biết nguyên nhân của đời trước

Hăy xem kết quả hưởng được hiện tại

Muốn xem quả vị lai

Hăy nh́n việc làm trong hiện tại. 

Giáo lư nầy có phần ảnh hưởng của Ấn Độ giáo. Nhưng Ấn Độ giáo th́ có thần ngự trị, c̣n Phật Giáo không có thần; nhưng Phật Giáo vẫn chấp nhận thần trong ba ngàn thế giới khác. Có thể gọi Phật Giáo là một tôn giáo siêu thần th́ đúng hơn. Trong 6 nẻo luân hồi, Trời, Người, A Tu La, Địa ngục, Ngạ quỷ và Súc sanh đều ảnh hưởng dây chuyền bởi nhân và quả; nên không thể chấm dứt được. Nếu c̣n tham, sân, si và ái dục lôi kéo, buộc ràng th́ vẫn c̣n lầm than trong sáu nẻo luân hồi. 

Sự sống chỉ là một giai đoạn chuyển tiếp trong giáo lư của Đạo Phật. Nó không có cái bắt đầu và cũng chẳng có cái cuối cùng. Giống như ánh sáng và bóng tối. Khi ánh sáng đến th́ bóng tối phải tránh đi; khi giác ngộ đến th́ mê mờ hết; khi lửa tắt th́ lửa sẽ phát sanh, nếu có nhân duyên gây nên lửa. Đơn giản thế thôi! và không ai sanh ra ai hết, tất cả đều có sẵn như thế, chỉ chờ đủ nhân duyên th́ hội tụ và đủ nhân duyên th́ tan biến. 

Thân thể con người giống như bóng đèn điện và tâm thức của con người giống như ḍng điện. Khi bóng điện sáng là nhờ có người bật chốt đèn điện. Nếu điện hư, dầu có bật chốt đèn, bóng điện vẫn không sáng; nhưng một ngày nào đó, bóng điện cũng phải hư. Ví như thân ta, một ngày nào đó phải tan ră, cái ǵ của gió trả về cho gió, đất trả về cho đất, nước trả về cho nước và lửa trả về cho lửa. Nhưng tâm thức th́ c̣n măi, sẽ biến đổi theo hành nghiệp của ḿnh. Cũng giống như ḍng điện vậy. Mặc dầu bóng điện hư; nhưng ḍng điện vẫn c̣n đấy, nếu thay thế bóng đèn khác, nó sẽ sáng hơn hoặc mờ hơn. Sáng hơn hay mờ hơn là do h́nh thức của bóng đèn, ḍng điện tùy theo công suất của bóng đèn mà mờ hay tỏ. Tâm thức của con người cũng thế, tùy theo nghiệp lực mà thọ sanh vào hàng trời hay người, hoặc làm chúng sanh dưới địa ngục và tâm thức ấy sẽ thay đổi để hợp với trạng thái của mỗi loài mà tâm thức phải đi đầu thai nơi ấy. 

Có nhiều tôn giáo chủ trương rằng: chết là hết; nhưng Đức Phật, bằng con mắt trí huệ của ḿnh, thấy rằng chết chỉ là một giai đoạn chuyển hóa mà thôi. Vậy muốn thoát ra khỏi ṿng sanh tử luân hồi phải làm sao? - không phải tin vào Đức Phật hay một vị thần nào để được cứu rỗi, mà chính ḿnh phải tự cỡi trói trong 12 mắc xích của 12 nhân duyên. Đó là: vô minh, hành, thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sanh và lăo tử. Trong 12 mắc xích nầy vô minh và các loại khác rất khó diệt; chỉ có ái dục là dễ hơn cả; nhưng thông thường dây ái nó vô h́nh nhưng đă có cội gốc từ nhiều đời nhiều kiếp, khi diệt chúng, cũng không phải là chuyện giản đơn. V́ vậy người xuất gia, tập sống đời giải thoát, phạm hạnh, đầu tiên là phải cắt ái, ly gia, ĺa xa cái gia đ́nh hiện hữu và t́nh thương của mẹ cha, huynh đệ, bè bạn. Đó là cái ái thấy được. C̣n cái ái chôn vùi sâu trong tâm thức hằng vô lượng kiếp, nó sẽ chỗi dậy khi nghiệp lực của ta phải trả. Điều ấy phải biết mặt nó và lấy giới để trừ ái dục. Chỉ có giới mới làm cho tâm hồn chúng ta được an định, giới và định sẽ làm cho tâm thức của chúng ta trong sạch, từ đó trí huệ tự nhiên phát sanh. Bầu trời trí tuệ đă rộng mở. Gương xưa nay lu v́ bụi bặm che khuất. Trăng không sáng tỏ v́ bị mây. Khi bụi sạch, mây không c̣n che nữa th́ kiếng tâm và trăng tuệ lại trong sáng như thường. Đây là bản lai diện mục, là nguyên thể của vũ trụ. Sự giác ngộ nầy không phải đi t́m ở đâu xa; nó có sẵn nơi ta và chính ở trong cơi đời ô trọc nầy. Nếu ta quyết tâm hạ thủ công phu th́ sẽ được. Lâu hay chậm là tùy hành giả. Đường sanh tử Niết Bàn chỉ hai chuyến đi về. Người có năng lực chỉ cần đi một mạch. Kẻ thiếu năng lực th́ phân chia ra nhiều đoạn để nghỉ mệt và sẽ đi tiếp. Cuối cùng rồi ai cũng đến đích thôi. V́ Đức Phật đă khẳng định rằng: tất cả chúng sanh đều có Phật tánh. Với tánh Phật nầy chúng ta sẽ thành Phật, lâu hay mau, mỗi người nơi ḿnh hăy tự chọn một lối đi. 

Nhưng cuộc đời vốn không bằng phẳng và toàn là kỳ hoa dị thảo. Do đó có không biết bao nhiêu người đă bị vấp ngă và sa vào cảnh đọa lạc trầm luân, lúc ấy phải cần vào tha lực. Cuộc đời và h́nh ảnh của Đức Phật hay những vị Bồ Tát Thánh Tăng chính là kim chỉ nam và những nơi nương tựa. Giáo lư của Đức Phật là một con thuyền để chuyên chở khổ đau và giúp đỡ nhân sinh thoát khỏi cơn hiểm nghèo trong đường tơ kẽ tóc. Phải nên nhớ rằng, giáo lư chỉ có nhiệm vụ giúp ta, c̣n cỡi trói hay ràng buộc là do chính mỗi con người, chứ không phải do một đấng chúa tể nào có quyền định đoạt việc ấy cả. 

Giáo lư của Đạo Phật hay đúng hơn là của Đức Phật dạy rất tự do, phóng khoán; nhưng không phải chuyện đơn giản. Nếu người bộ hành không tự cất bước, th́ điểm đến sẽ không bao giờ đạt được. Giáo lư ấy đă nói lên được tính chất trung thực của nó; nhưng phàm cái ǵ có h́nh tướng đều phải biến qua 4 trạng thái thành, trụ, hoại diệt hay vô thường, khổ, không và vô ngă. Đây là chơn lư để minh xác việc trên là đúng và để chỉ rơ cho con người biết lối mà ra. 

Thế nào là Vô Thường? 

Trong kinh Kim Cang có dạy rằng: "Phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng" Nghĩa là tất cả cái ǵ có h́nh tướng đều là không có thật. Vậy có nghĩa là cái ǵ thấy được, sờ mó được v.v... tất cả đều bị biến đổi. Ví dụ cái bàn, chiếc xe, chiếc đồng hồ, vàng, bạc, đá quư v.v... người chưa hiểu đạo th́ chấp chặt vào đó là của ḿnh, ḿnh là sở hữu chủ của vật nầy của người kia; nhưng trên thực tế nó không là của ai hết. V́ nó chỉ ở với ta một thời gian, rồi sau đó nó phải biến đổi theo luật vô thường. Người không hiểu đạo sẽ bị đau khổ khi mất mác, chia ĺa, nhất là của cải, tài sản, con cái. Người hiểu rơ định luật vô thường xem đó như một tṛ huyễn hóa. Họ sẽ không bị đau khổ khi thành bại, nên hư. Ngược lại người không hiểu vô thường sẽ trách trời giận đất v.v... 

Một ví dụ khác rất dễ hiểu mà ai trong chúng ta cũng đă kinh qua; nhưng rất hiếm người để ư đến. Khi ta sinh ra đời nầy không mang theo được một thứ ǵ, ngoại trừ hai bàn tay trắng và nghiệp lực của ḿnh; rồi suốt trong một cuộc đời đó ta làm phước  cũng nhiều; nhưng tạo tội nghiệp cũng không phải lá ít, rồi một ngày nào đó chúng ta lại phải ra đi, khi ấy cũng chẳng mang theo được ǵ, lại cũng trắng tay; nhưng hành nghiệp th́ cứ đeo đuổi theo ta măi. Khi sinh ra hai bàn tay của bất cứ ai cũng nắm chặt. Điều ấy chứng tỏ rằng sinh ra đời chưa biết ǵ, đă biết tham. Điều nầy có từ trong vô lượng kiếp, chứ không phải mới tạo ra từ kiếp nầy. Rồi khi ra đi, lúc bấy giờ muốn nắm hai tay lại thật chặt, như giữ vợ, giữ con, giữ của cải tài sản lại với ḿnh v.v... nhưng có giữ lại được ǵ đâu và hai bàn tay vẫn cứ xuôi ra, không làm sao nắm lại được nữa. Chúng ta khó cưỡng lại sự vô thường là vậy. Cụ Ôn Như Hầu cũng đă than rằng: 

"Trăm năm c̣n có ǵ đau

 Chẳng qua một nắm cỏ khâu xanh ŕ" 

Cuộc đời con người sống lâu lắm là 100 tuổi; nhưng cuối cùng rồi cũng chỉ một nấm mồ mà thôi. Hoặc giả như bài khuyến tu sau đây: 

"Dép dưới giường lên giường vội biệt

 Sống ngày nay chẳng biết ngày mai

 Mạng người hô hấp khinh thay

 Nghĩ cơn vĩnh biệt tuyền đài mà đau" 

Mới tối đi ngủ để dép dưới giường; nhưng sáng dậy có người c̣n không thể mang lại đôi dép tối hôm qua, thử hỏi cuộc đời đâu có ǵ là chắc thật? Ai trong chúng ta cũng đều biết rằng ḿnh sẽ sống được bao lâu. Không ai có thể làm chủ được ḿnh cả. Mạng sống con người chỉ có giá trị trong hơi thở. Nếu hít vào mà không thở ra. Xem như đă hết một đời. Điều quan trọng ở đây là hiểu và không hiểu. Người hiểu về vô thường sẽ t́m cách chấp nhận vô thường. Người không hiểu về vô thường sẽ t́m cách chối bỏ nó. Nhưng dầu chấp nhận hay chối bỏ, khi cơn vô thường đến nó cũng không chừa một ai đâu. Bởi vậy Đức Phật cũng có dạy rằng: Tất cả các pháp đều do nhân duyên sanh ra và các pháp đều do nhân duyên diệt là vậy. Tất cả cái ǵ trên thế gian nầy đều do nhân duyên mà hội tụ, rồi cũng v́ nhân duyên mà các pháp đều tan biến đi. Các pháp ở đây phải hiểu hai mặt. Một mặt hữu vi và một mặt vô vi. Hữu vi là những ǵ có h́nh tướng. C̣n vô vi là những ǵ không h́nh tướng. Không h́nh tướng cũng không có nghĩa là không có, mà cái không nầy là h́nh ảnh của cái có, đối nghịch lại với nhau vậy. Không và Có là hai trạng thái đối đăi nhị nguyên trong cuộc đời nầy. Khi nào thoát ra khỏi hai cảnh đối đăi nầy là hiểu đạo. 

 Khổ là ǵ ? 

Khi Đức Phật chuyển pháp luân lần đầu tiên Ngài đă nói đến khổ trước. Khổ về sanh, về già, về bịnh, về chết, khổ v́ thương nhau không được gần nhau, ghét nhau mà phải gặp nhau hoài, khổ v́ cầu không được, khổ v́ 5 ấm không điều ḥa. Những trạng thái của sự khổ nầy có tính cách h́nh tướng. C̣n cái khổ của tinh thần thuộc về nguyên nhân của sự khổ nầy. Tại sao có sanh, có già, có bịnh và có chết? Thiết nghĩ Đức Phật thấy cái khổ và nói cái khổ đầu tiên để chúng sanh biết khổ mà tu, biết bịnh mà uống thuốc. Người nào cảm thấy rằng ḿnh cần thuốc th́ phải biết ḿnh thuộc loại bịnh nào. Đức Phật giống như người Thầy thuốc, biết chữa bịnh và cho thuốc, c̣n uống thuốc hay không là thuộc về bịnh nhân chứ không phải thuộc về phạm vi của Thầy thuốc. 

Đức Phật cũng đă từng dạy: Nước mắt của chúng sanh đầy hơn nước trong 4 bể của Đại Dương. Nước bốn bể nhiều như thế mà sự khổ của chúng sanh c̣n nhiều hơn thế nữa. Nếu cuộc đời nầy là vui th́ khi sinh ra ai cũng phải cười chứ không phải khóc; nhưng có ai ngoại lệ được chăng? Chúng sanh bớt khổ; nhưng hay ham vui nên dễ quên đi cảnh khổ. Ví dụ một người nào đó đi vào nhà thương, trại cùi, trại mù hay nhà tù để thăm viếng, liền lúc đó họ động mối từ tâm, muốn cứu người giúp đời; nhưng qua giây phút đó, trở về lại với cuộc sống b́nh thường, lại đắm say trong tiền tài, danh vọng, sắc đẹp, ăn uống, ngủ nghỉ v.v... Đức Phật, Ngài đă chứng thực sự khổ đau, nên đă nói ra hết những thống khổ của nhân sinh và từ đó chúng ta có thể tránh khỏi, nếu chúng ta muốn. 

Không là ǵ ? 

Không ở đây có nghĩa là bị biến đổi. Có nghĩa là không thật tướng như trong kinh Bá Nhă đă nói: Có tức là Không, Không tức là Có. Có chẳng khác Không, Không chẳng khác Có. Thọ, tưởng, hành, thức đều như vậy cả. Cái ǵ có trên cuộc đời nầy cũng sẽ biến thành không và từ không sẽ trở lại có. Ví dụ như thân thể của chúng ta đây nhờ sự kết hợp của tinh cha huyết mẹ mà thành. Khi sinh ra đời, nơi thân thể ḿnh có đầy đủ 4 chất lớn là đất, nước, lửa và gió. Cộng thêm phần tâm thức nữa để thành tựu một thân thể con người. Khi chết th́ hơi thở mất trước. Hơi thở rời thân thể của ḿnh, trở lạ trạng thái uyên nguyên của đất trời vạn vật ḥa vào không khí và sức nóng, di chuyển đến nơi nào cần để tụ họp trở lại. Không khí và sức nóng rời khỏi thân thể trước. Kế đó là nước. Khi chôn cất xong, chừng 2, 3 ngày là phần nước rời khỏi thân thể và cuối cùng là phần thịt xương, sẽ trả về cho đất, làm xanh cây cỏ, ruộng đồng. Điều nầy cho thấy có tức là không. Rồi không tức có. Nghĩa là từ chỗ biến đổi của nghiệp lực vô h́nh mà chúng ta đi đầu thai trong 6 đường sinh tử, lúc làm trời, lúc làm người, lúc làm trâu ḅ, heo gà, lúc làm tiên, lúc làm ngạ quỷ v.v... chẳng lúc nào ngừng nghỉ trong cảnh khổ. Mỗi lần thọ lănh đầu thai là một sự có đă bắt đầu. Rồi sự nầy sẽ biến đổi theo thời gian năm tháng để trở thành không. 

Nói như vậy có nghĩa là không có ǵ cả sao ? 

- Có chứ! Cái có nầy vượt lên trên cái không và cái có vẫn hay đối đăi b́nh thường. Đó là chơn không. Chơn không nhưng mà diệu hữu. Vi diệu thay! đă không rồi; nhưng không ở đây không phải là không, mà là có. Cái có nầy là cái có chân thật. Cái có của người đắc đạo, vượt lên trên cái có không, c̣n mất của cuộc đời. Thử đọc 4 câu thơ nầy, ta sẽ hiểu được sự có không của cuộc đời: 

"Nhạn quá trường không

Ảnh hàm trầm thủy

Nhạn vô lưu tích chi ư

Thủy vô lưu ảnh chi tâm" 

Nghĩa là:

Khi nhạn bay qua không gian

Ảnh nhạn ch́m xuống mặt nước

Nhạn không hề có ư lưu dấu vết lại

Nước cũng không bận tâm giữ ảnh của nhạn lại.  

Bốn câu thơ nầy nói lên sự đạt đạo một cách nhiệm mầu. Không gian là một khoảng trống. Trong ấy nảy sinh biết bao nhiêu nguyên nhân và kết quả. Trong ấy vô t́nh có một chiếc nhạn ăn sương. Nhạn chưa hề nghĩ rằng bóng ḿnh sẽ in lên mặt nước và nước kia h́nh như cũng vô t́nh không cố ư giữ h́nh bóng nhạn lại làm ǵ. Ở đây hai h́nh ảnh, hai đối cảnh rất nhịp nhàng, sống động. Cả hai đều không muốn; nhưng đă hiện hữu. Nó đến và đi một cách tự nhiên, không mong đợi, không khước từ. Ấy là như thị, như thị như trong kinh Kim Cang đă minh giải. 

Vô Ngă nghĩa là thế nào ?

Đây chính là triết lư cao siêu của Đức Phật. Ví dụ như câu thơ sau đây: 

"Có thời có tự mảy may

Không thời cả thế gian nầy cũng không

Cho hay bóng nguyệt ḍng sông

Nào ai hay biết có không là ǵ" 

Tất cả đều không có chủ thể, không có cái ǵ thuộc về ta vĩnh cửu cả. Ngay cả tài sản, của cải, gia đ́nh, vợ con v.v... V́ bản chất của cuộc đời là không thật có và ngay cả chính ta cũng không phải là ta, th́ có cái ǵ để gọi là hữu ngă? Tất cả đều trở về với trạng thái không của nó. Có một người đi đêm hay sợ ma và bóng tối, đồng thời một người khác cũng đi vào bóng tối nhưng không sợ bóng đêm. V́ họ nghĩ rằng không có ma v́ bóng tối cũng chỉ là hai mặt của cuộc đời. C̣n người kia v́ chấp vào cái có của vô h́nh, nên có cảm nhận sự sợ hăi. Thật ra sự sợ hăi nầy cũng phát sinh từ sự chấp ngă, chấp có, chấp không, chấp thường, chấp đoạn mà thôi. 

Một giáo lư như thế rất tự nhiên và rất hợp với khoa học. Một thánh kinh như thế dầy gần 250.000 trang sách bằng chữ Hán và chữ Nhật, không ai có thể t́m ra được một kẽ hở nào để bác bỏ lại lư luận của Đức Phật cách đây 2.500 năm về trước. 

Giáo lư của Đức Phật có một sự b́nh đẳng giữa nam nữ và đẳng cấp, không phân biệt giàu nghèo sang hèn ǵ cả. Sau đây là một câu chuyện kể về Ngài A Nan, nhân việc kết tập kinh điển lần thứ nhất, sau khi Đức Phật nhập diệt 100 ngày tại động Thất Diệp gần Vương Xá Thành. 

Ngài A Nan là con cùng cha khác mẹ với Đức Phật. Có lẽ là con của  Bà Ma Ha Ba Xà Ba Đề, v́ ít thấy sử liệu Phật Giáo nào đề cập đến. Hay v́ địa vị của Đức Phật quá tôn quư; nên tất cả chỉ đổ dồn về Ngài, c̣n những người anh em một cha khác mẹ khác, hay anh em họ, đề cập một cách tương đối ít hơn. Ngày mà A Nan ra đời là ngày Đức Phật thành đạo. Cái tên A Nan Đà có nghĩa là Khánh Hỷ, tượng trưng cho sự vui mừng ấy. Nếu nói theo thuyết Nam Tông th́ Đức Phật thành đạo lúc 35 tuổi; c̣n Bắc Tông th́ Ngài thành đạo lúc 30 tuổi. Ở đây căn cứ theo Bắc Tông. V́ sau khi Đức Phật thành đạo, Ngài giảng 12 bộ kinh và hơn 300 hội thuyết pháp đến 49 năm, được chia ra như sau: 

21 ngày nói kinh Hoa Nghiêm

12 năm nói kinh A Hàm

8 năm nói kinh Phương Đẳng

22 năm nói kinh Bát Nhă

8 năm nói kinh Pháp Hoa và Đại Bát Niết Bàn 

Cộng tất cả lại thành 49 đến 50 năm. Đây là lối chia theo Ngài Thiên Thai Trí Giả Đại Sư, Tổ Tịnh Độ Tông của Trung Quốc; nhưng chắc chắn vẫn c̣n nhiều giả thuyết khác nhau. Có điều giữa Nam và Bắc Tông đều chấp nhận Đức Phật nhập Niết Bàn năm 80 tuổi. Như vậy niên đại Phật lịch 2.540 năm nay là năm Đức Phật Nhập Niết Bàn chứ không phải Đản Sanh. Đúng ra phải cộng thêm 80 tuổi thọ của Ngài nữa mới thành ngày Đản Sanh của Ngài; nhưng theo truyền phái Nam Tông chữ Vesak có nghĩa là trăng tṛn và ngày ấy kỷ niệm chung cho 3 ngày trọng đại trong cuộc đời của Đức Phật là: Đản Sanh, Thành Đạo và Nhập Niết Bàn. V́ thị hiện Đản Sanh cũng là thị hiện Nhập Diệt, nên cả hai trạng thái ấy có thể hiểu là một của một ứng thân Phật vậy. 

Như vậy Ngài A Nan kém Đức Phật 30 tuổi và khi Ngài A Nan xuất gia năm 20 tuổi th́ Đức Phật đă 50 tuổi rồi. Trong suốt 20 năm nầy Đức Phật đă giảng rất nhiều bộ kinh quan trọng; nhưng Ngài A Nan được cái phước báu là những ǵ Đức Phật đă nói trong 20 năm trước, Phật đều nói lại cho Ngài A Nan nghe, khi A Nan làm thị giả của Ngài. Ngài A Nan có được một cái là nghe nhiều hiểu rộng và có thể hệ thống hóa nhiều vấn đề khác nhau thành một đề tài chuyên biệt. Mỗi lần như thế không dưới 700 trang sách. V́ chỉ thích nghe nhiều hiểu rộng và ít đi sâu vào thiền định, nên khi Đức Phật Nhập Diệt rồi Ngàn A Nan vẫn chưa chứng được quả A La Hán. Sau khi Phật Nhập Niết Bàn 100 ngày, 499 vị Thánh Tăng chứng quả A La Hán muốn trùng tuyên lại lời Phật dạy; nhưng thiếu Ngài A Nan th́ sẽ không thành. V́ chỉ có Ngài A Nan mới có cơ hội để nghe tất cả những ǵ Đức Phật nói về kinh trong thời gian Đức Phật c̣n tại thế. Trong khi đó 499 vị A La Hán kia chưa chắc đă nghe hết trọn vẹn lời dạy của Đức Phật. Họ chỉ chứng một trong những pháp nào đó thôi. Suốt đêm trước khi vào hội nghị, Ngài A Nan đă tham thiền và đột nhiên đại ngộ chứng quả Vô Sanh và ngày hôm sau được vào Động Thất Diệp để trùng tuyên lại những lời Đức Phật dạy. Lúc bấy giờ Ngài Ca Diếp ngồi ghế chủ tọa cùng với các vị Trưởng Lăo khác, trong đó có A Nhă Kiều Trần Như là người mà Đức Phật đă độ lần đầu tiên tại vườn Lộc Uyển. Ngài Mục Kiền Liên và Ngài Xá Lợi Phất không có mặt trong kỳ kết tập nầy. V́ các Ngài đă thị tịch trước khi Đức Phật nhập diệt. Ngài A Nan tuyên lại các bộ kinh, Ngài Ưu Ba Ly tuyên đọc lại những bộ luật của Phật chế. Ví dụ như giới thứ nhất Đức Phật đă nói ở đâu, nói cho ai nghe và v́ duyên cớ ǵ phải nói giới đó và chia giới đó thuộc về lănh vực nào v.v... Ngài Phú Lâu Na tuyên đọc lại những bộ luận. Đại Hội thông suốt; nhưng đối với Ngài A Nan, 499 vị A La Hán có 5 điều đặt ra và mong rằng được nghe Ngài A Nan trả lời. Đó là: 

- Điều thứ nhất: Tại sao Ngài năn nỉ Phật để cho người nữ xuất gia? và chính v́ người nữ được xuất gia nên thời kỳ chánh pháp thay v́ ở đời 1.000 năm, chỉ c̣n có 500 năm ? 

Đây là một câu hỏi mà bao nhiêu vị A La Hán đă thắc mắc; nhưng Ngài A Nan có lẽ có duyên để độ cho người nữ, nên Ngài cũng đă không quản ngại khó nhọc mà thưa thỉnh cho họ; nên Ngài trả lời rằng: 

- Khi bà Ma Ha Ba Xà Ba Đề cùng với 500 mệnh phụ phu nhân của thành Ca Tỳ La Vệ đến xin Phật xuất gia; nhưng Phật không bằng ḷng. Họ đă thưa thỉnh đến 3 lần như thế, Phật vẫn làm thinh. Khi tôi thấy họ chân đi trần, máu chảy khắp bàn chân, xiêm y không c̣n đàng hoàn nữa, họ chỉ có một niệm duy nhất là xuất gia mà vẫn không được thọ kư. V́ vậy tôi cố thưa thỉnh Phật một lần nữa và bạch Phật rằng: Người nữ có khả năng thành Phật không? th́ Đức Phật bảo rằng có. Do duyên cớ ấy, tôi xin cho họ được xuất gia. 

Đối với người nữ phải cảm ơn Ngài A Nan mới phải. Nếu không có lời thưa thỉnh của Ngài A Nan th́ chưa chắc ǵ người nữ ngày xưa và ngày nay được thọ giới. Ở đây phải thành thật mà công nhận rằng: Đức Phật đă quá thương người nữ nên đă hy sinh 500 năm chánh pháp của ḿnh để cho họ được xuất gia thọ giới. Ngày nay có nhiều người hiểu lầm rằng tại sao Phật trọng nam khinh nữ, bắt người nữ phải giữ giới nhiều hơn nam; nhưng ở đây phải hiểu ngược lại th́ đúng hơn. Thông thường chúng ta thương ai nhiều hơn hay chia phần lớn cho họ. Chúng ta thương ai nhiều hơn chúng ta thường hy sinh cho kẻ khác. Giới luật cũng giống như một cái bánh. Đức Phật giống như ông cha, v́ thấy con gái của ḿnh cần có nhiều nghị lực để phấn đấu, nhất là khả năng thành Phật, nên mới chia cho nhiều như thế. C̣n đứa con trai kia, chính là những người sinh ra đă có sức mạnh, nên cho ít hơn cũng không sao. Chúng ta nên nghĩ rằng Đức Phật đă dùng con mắt trí tuệ mà hành xử để hai người con đều có quyền ngang nhau. Có thể ví Phật tánh của người con trai là 1 kg sắt. C̣n Phật tánh của người con gái là 1 kg bông g̣n. Trọng lượng của hai đều giống nhau; nhưng chỉ có h́nh thức là khác nhau thôi. Ngày nay trên thế giới đ̣i đủ loại quyền b́nh đẳng và quyền được bảo vệ; nhưng so ra dưới cái nh́n của Đức Phật, Ngài đă nâng cao giá trị của người nữ cách đây hơn 2.500 năm rồi, mà ngay cả ngày nay ở những xă hội Âu Mỹ nầy được gọi là tự do và người nữ có nhiều quyền hơn người nam; nhưng ngay tại xứ Đức nầy được gọi là văn minh bậc nhất trong thiên hạ vào thế kỷ thứ 20 nầy, thế mà có những chỗ lễ bái của Freiermauer, người đàn bà không được phép vào, đó là chưa nói những người đàn bà theo Hồi Giáo hay Ấn Độ Giáo. Như vậy, nữ quyền trong giáo lư của Đức Phật tương đối dễ chấp nhận hơn bất cứ là một tôn giáo nào có mặt trên thế gian nầy. 

Ngài A Nan có lẽ đă có lư khi xin cho người nữ; nhưng với điều kiện người nữ phải giữ kỷ cương của họ như Đức Phật đă chế cho họ trong 8 điều cần phải có đối với chư Tăng th́ Tăng Già mới tồn tại lâu dài. Bằng ngược lại, giá trị ấy, sẽ không c̣n đứng vững nữa. Từ thời Đức Phật c̣n tại thế Tỳ Kheo Ni giới rất thịnh hành; nhưng sau đó chừng 500 năm, truyền thống nầy không thấy c̣n xuất hiện bên Nam Tông nữa. Ngày nay chỉ c̣n giới Bạch Y Cư Sĩ thọ 8 giới mà thôi. Phía nữ đă ngă qua tinh thần của Đại Thừa giáo; nhưng cũng chỉ đặc biệt ở Trung Hoa, Đại Hàn, Nhật Bản và Việt Nam thôi. Trong khi đó Tây Tạng, Bhutan và Sikkim là những xứ Phật Giáo Đại Thừa nhưng cũng không thấy có truyền thống của Ni giới. 

- Điều thứ hai: Các vị A La Hán hỏi rằng: Tại sao khi Phật nhập diệt lại không ngăn chận những người nữ ở làng Mạt Lị vào thành Câu Thi Na, khi họ đến gần bên Phật, khóc lóc thảm thương và nước mắt của họ nhỏ vào nơi chân của Đức Phật, khiến sau khi thiêu th́ Xá Lợi không có nơi bàn chân nầy nữa ? 

Điều thứ hai nầy cũng thuộc về người nữ. Ngài A Nan trả lời rằng: Khi biết Phật nhập Niết Bàn, ông rất đau đớn, lo khóc thương chứ không để ư đến chung quanh, những người nữ nầy vào khi nào Ngài không biết, chứ không phải Ngài cho phép. Ở đây vấn đề được đặt ra là - tại sao nước mắt của người nữ có tác hại như thế? Có lẽ những nhà tâm lư, xă hội học rành hơn; nhưng lâu nay lịch sử cũng đă chứng minh biết bao nhiêu tao nhân mặc khách, anh hùng cái thế cũng v́ nghe lời người nữ và bị nước mắt đàn bà mà làm cho thân tan, thịt nát như Thúy Kiều với Từ Hải, như Đắc Kỷ với Trụ Vương v.v... 

Người đàn bà bản thể của họ không xấu; nhưng có lẽ v́ nghiệp lực nặng nề của nhiều kiếp huân tập lại nên mới có sự khác biệt với đàn ông như thế chăng? Đọc đến đây có nhiều người nữ cho rằng tôi thiên vị nam nhơn; nhưng công tâm mà xét th́ phải đứng trên hành vi nghiệp lực của mỗi con người mới có thể minh định được và không thể nh́n chung một tập thể để luận bàn. 

- Điều thứ ba: Các vị A La Hán đă hỏi Ngàn A Nan rằng: Tại sao khi giặt y của Đức Phật lại lấy chân đạp lên đó, tỏ ư khinh thường pháp y? Ngài A Nan trả lời rằng: Không phải tôi có ư đó, mà tại gió đă cuốn vào chân tôi. Đó chẳng phải là một sự biên minh; nhưng là một sự thật. Khi Ngài A Nan chấp nhận làm thị giả của Đức Phật, Ngài có đưa ra nhiều điều kiện như: không ăn cơm và đồ ăn c̣n lại của Phật, không mặc áo của Phật và nếu ai đến gặp Phật phải được sự đồng ư của Ngài trước v.v... như thế đủ thấy là Ngài A Nan đă pḥng xa như vậy; nhưng vẫn c̣n bị sự nghi kỵ như thường. Đi đến nơi đâu tại Ấn Độ, nhất là tại núi Linh Thứu, th́ h́nh ảnh nầy rơ ràng nhất. Đức Phật ở trên đỉnh núi, Ngài A Nan ở dưới chân núi, c̣n Ngài Xá Lợi Phất là bậc giáo thọ nên lúc nào cũng ở gần Tăng chúng và ít gần Phật như Ngài A Nan. Bất cứ ai, muốn gặp Phật, phải gặp Ngài A Nan trước. Như vậy, chứng tỏ rằng Ngài phải là người không được thiên vị ai cả, dầu cho đó là bậc vua quan hay thứ dân, hạ tiện. 

- Điều thứ tư: Các vị A La Hán hỏi Ngài rằng: Tại sao không thỉnh Phật ở lại đời lâu hơn nữa, mà chờ cho Phật nhập tứ thiền xong mới thưa thỉnh? Ngài trả lời rằng: V́ măi buồn lo nên quên thưa thỉnh. Lúc chợt nhớ ra việc thưa thỉnh qua sự nhắc nhở của chư thiên th́ đă trễ rồi. Lỗi nầy tại Ngài quá bi thương cảm động. 

Một Đức Thế Tôn ra đời có thể trụ thế dài lâu; nếu có sự thưa thỉnh. V́ Phật đă chứng vô sanh th́ đến cũng như đi, c̣n cũng như mất, tịch diệt cũng như thị hiện. Chỉ có chúng sanh là có mất c̣n. Riêng chư vị Bồ Tát th́ không đến, không đi, không c̣n, không mất. 

- Điều thứ năm: Các vị A La Hán hỏi Ngài A Nan rằng: Tại sao phải để Phật yêu cầu đến lần thứ 3 mới múc nước cho Phật uống, trong khi Đức Phật đă quá khát nước trên đường đi từ Tỳ Xá Ly đến Câu Thi Na? Ngài A Nan trả lời rằng: V́ trước đó có 500 cỗ xe ḅ lội qua, nước đục quá, tôi không nỡ đang tâm múc nước cho Phật. Đến lần thứ 3 nhờ Phật dùng thần lực làm cho nước trong, tôi mới múc cho Phật dùng. Đây là câu trả lời thành thật nhất. Nhưng có lẽ các vị A La Hán lúc đó không có mặt nên đă nghi kỵ về ḷng tốt của Ngài A Nan chăng? Dẫu sao, đứng về t́nh máu mủ th́ Đức Phật cũng là anh ruột ḿnh. Anh cùng cha khác mẹ mà cũng là anh em bạn d́ nữa, nên Ngài không bao giờ có ư hại Phật. Vả lại khi xuất gia được chọn làm đệ tử hầu cận Đức Phật, một người luôn luôn gần gũi và được mọi người biết đến. Đó là vinh dự của Ngài A Nan, nên không v́ bất cứ một lư do nào mà có ư hại Phật cả. 

Sau khi Ngài A Nan trả lời 5 điều nghi vấn ấy cả 499 vị A La Hán đều bằng ḷng và Ngài tiếp tục làm nhiệm vụ tuyên đọc lại các lời dạy của Đức Phật qua từng thời điểm khác nhau trong tinh thần kinh điển của Tiểu và Đại Thừa giáo. So ra, Ngài A Nan làm đệ tử của Đức Phật suốt 30 năm trường mà chỉ có 5 lỗi đáng trách th́ quả là một người đệ tử phi thường của một bậc thánh xuất thế gian. Điều ấy không phải dễ đối với một người b́nh thường có thể làm được. 

Duy Thức Học Phật Giáo là một môn triết học cao siêu, một môn tâm lư học sâu sắc, khó có loại triết học nào của Âu Châu sánh kịp. Lập luận của triết học Âu Châu có tính cách nhị nguyên, có nghĩa là: a sinh ra b, th́ b sinh ra c. Nếu a không có th́ c sẽ không có. Có nghĩa là Chúa sẽ sinh ra muôn loài vạn vật, Chúa sẽ sắp đặt mọi chuyện của con người. Nếu không có Chúa, cái ǵ trên thế gian nầy cũng không có. Hoặc theo thuyết Tam Đoạn Luận như Socrate đă chủ trương: a bằng b; b bằng c. Do đó suy ra a bằng c. Đây là h́nh thức cân bằng phương tŕnh và công thức lấy cái tuyệt đối trong cái tương đối. Nhưng ở Đạo Phật th́ có thuyết bất nhị (không hai). Nghĩa là ngoài a không có b và ngược lại ngoài b không có a. Cái nầy tồn tại v́ cái kia tồn tại, cái nầy mất đi v́ cái kia mất đi. Không ai sinh ra ai mà cũng không ai chi phối ai được. V́ nhân duyên mà có rồi v́ nhân duyên mà thay đổi. Triết thuyết nầy của Đạo Phật tương đối đứng vững qua thời gian và không gian, dẫu cho ngày nay khoa học có phát triển đến mức độ nào đi chăng nữa, cũng có thể chấp nhận một cách dễ dàng. Triết học Âu Châu chỉ nói đến thức thứ 6, trong khi đó triết học Phật Giáo nói đến sự hiện hữu của thức thứ 7 và thức thứ 8. Đó là Mạt Na Thức và A Lợi Da Thức. C̣n gọi là thức chấp ngă và thức làm chủ. Theo Duy Thức Học th́ tâm vương (thức thứ 8) là chủ của mọi sự tạo tác trong cuộc đời nầy. Ví dụ trồng hạt mít để sinh ra cây mít. Đó chỉ là việc nhân sinh ra quả; nhưng điều đó không quan trọng là tác ư để trồng hạt mít do tâm vương sai sử quan trọng hơn là hạt mít. Không hạt mít th́ có thể là một loại hạt khác cũng không sao. 

Tất cả những hành vi tạo tác từ trong quá khứ nó chứa chấp nơi thức thứ 8 nầy để rồi một ngày nào đó nó phải đi đầu thai, chính thức thứ 8 nầy nó sẽ chi phối tất cả sinh vật tiếp theo đó qua sự sắp xếp của thức thứ 7. V́ thức thứ 7 giữ nhiệm vụ chấp nhận hay chối từ. Nhiệm vụ của thức thứ 7 cũng rất quan trọng trong hệ thống Duy Thức Học Phật Giáo. Ở đây chỉ giới thiệu sơ qua về hệ thống triết học và tâm lư học của Phật Giáo mà thôi. Nếu có cơ hội, nên t́m đọc thêm các sách về Duy Thức Học để hiểu biết thật tường tận. 

Đức Phật Ngài giảng vô số bài thuyết pháp; nhưng không có bài nào trùng với bài nào. Mỗi một bài chứa đựng một nội dung khác nhau, một mục đích khác nhau; nhưng cuối cùng rồi cũng chỉ để giáo hóa chúng sanh và mong cho chúng sanh chóng rời bờ mê để trở về biển giác ngộ. 

Đi cao và sâu hơn nữa vào cảnh giới tam thiên đại thiên thế giới của kinh Pháp Hoa hay trùng trùng duyên khởi, trùng trùng biến hiện của Hoa Nghiêm kinh, chúng ta thấy giáo lư của Đức Phật là một hệ thống siêu triết học, siêu tôn giáo, siêu h́nh học. Vậy thế nào là tam thiên đại thiên thế giới? 

Tam thiên đại thiên thế giới ư chỉ cho số nhiều. Nghĩa là ngoài thế giới Ta Bà nầy, nơi chúng ta và các chúng sanh khác đang ở, c̣n có rất nhiều thế giới khác; nhưng ở đây chúng ta cũng có thể làm một bài tính nhân được. Cứ 1.000 thế giới hợp lại thành một Tiểu thiên thế giới. 1.000 tiểu thiên thế giới hợp thành một trung thiên thế giới. 1.000 trung thiên thế giới hợp thành một đại thiên thế giới. Trong cơi vô cùng nầy có đến 3.000 đại thiên thế giới như thế. Mỗi thế giới đều có 3 cơi. Đó là: Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới. Mỗi thế giới như thế có nhiều mặt trời, mặt trăng và quả đất v.v... Chúng ta ở trong cơi nầy gồm 5 châu. Đó chỉ là một hạt bụi trong các thế giới khác. Phật sau khi chứng đạo, Ngài đă thấy rơ thiên h́nh vạn trạng và sự cấu tạo bởi thế gian là một thế giới hoa tạng, trùng trùng duyên khởi và trùng trùng biến hiện. Nghĩa là nơi đây có một thế giới sanh, th́ nơi kia có một thế giới diệt và cứ thế luân chuyển hoài trong cơi vô cùng ấy. Nơi đây có cảnh khổ của địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh th́ nơi kia có cảnh giới cực lạc và giải thoát. Có thế giới chúng sanh có h́nh tướng, mà cũng có thế giới chúng sanh chỉ có tâm thức mà thôi. Có thế giới có cả nam nữ, trâu, ḅ, heo, gà; nhưng có thế giới không có thân h́nh người nam, lẫn thân người nữ; có thế giới chỉ toàn là những vị Bồ Tát và Bích Chi Phật; nhưng đồng thời cũng có những thế giới chỉ toàn là trâu ḅ và thực vật. 

Đây là sự cấu tạo của vạn hữu. Thế giới có từ khi các động vật gọi là người, thiên thần, chúa tể có, và thế giới nầy sẽ hoại diệt đi khi nhân duyên đă măn như 4 chất lớn trong người đă bị tan ră sau khi hơi thở đă ĺa xác thân. Đây cũng là sự biến đổi vô thường mà Đức Phật đă minh định trong giáo lư của Ngài. Ngoài ra mỗi một thế giới như thế có một vị Phật Giáo hóa. Ví dụ như cơi Ta Bà nầy có Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Cơi phía Đông có Ngài Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai. Cơi phía Tây có Đức Phật A Di Đà. Phật v́ chúng sanh mà hằng thuận, mà hóa độ để họ trở về với tánh chơn thường của ḿnh. Phật hoặc các vị Bồ Tát v́ chúng sanh mà các Ngài hiện hữu. V́ chúng sanh mà các Ngài lại thị tịch Niết Bàn. Các Ngài thay cho chúng sanh để chịu những khổ nạn. Các Ngài cũng v́ chúng sanh mà đi đầu thai trong 6 nẻo luân hồi. 

Nếu một người b́nh thường rất khó chấp nhận lư thuyết nầy. Ngay cả khi chưa phát hiện được Châu Úc th́ người ta nghĩ rằng thế giới nầy chỉ có 4 lục địa thôi; nhưng bắt đầu nay mai người ta sẽ phát minh thêm một lục địa nữa, khi có động đất và núi sẽ lấp biển thành đất bằng. Ai biết được? Chỉ có nhân duyên là đầy đủ khả năng để trả lời về việc nầy. 

C̣n triết học và tánh không Phật cũng đă nói trong Trung Quán Luận. Phật cũng phá chấp cho chúng sanh trong tinh thần kinh Kim Cang với ông Tu Bồ Đề. Phật cũng đă nói về Vô Ngă trong kinh Duy Ma Cật. Tất cả những lời dạy nầy cho đến ngày nay vẫn c̣n có giá trị. Chúng ta thử t́m hiểu tinh thần phá chấp trong kinh Kim Cang như sau. Có lúc Đức Phật nói: 

"Kẻ nào dùng h́nh tướng để thấy ta

Kẻ nào dùng âm thanh để cầu ta

Kẻ đó làm việc tà

Không bao giờ thấy được Như Lai"  

Ở đây đă bước lên một giai đoạn cao của tâm thức. Thông thường chúng ta nương vào h́nh tướng để làm một việc ǵ đó; nhưng nếu không hiểu đạo th́ sẽ bị cái tướng giả đó nó chi phối. V́ thế Phật đă v́ cái chơn thường mà dắt chúng sanh đi cao hơn một bực nữa. Nếu tu đến bậc thượng căn, thượng trí th́ không cần đến chùa, đến Phật tượng nữa. V́ tất cả những thứ nầy bị chi phối bởi luật vô thường. Một ngôi chùa dầu tốt đến đâu cũng chỉ tồn tại vài trăm năm là cùng. Tượng Phật dầu bằng đồng, bằng vàng, bằng kim cương, thạch bích v.v... nhiều lắm là vài trăm năm cũng băng hoại thay đổi. Nếu dùng lời nói để cầu Phật, dùng kinh điển để giải bày. Đây vẫn c̣n là phép đối đăi của thế gian. Thuộc về việc chấp chước. Tất cả đều sai so với phép xuất thế gian. Nếu không hiểu được lư lẽ nầy th́ sẽ không bao giờ thấy được Phật tánh của ḿnh. Như Lai tiếng Phạn gọi là Tatagatha. Là một bậc Đại Giác, một bậc Bạt Già Phạn, một bậc giác ngộ. Vị Phật nầy tất cả trong chúng ta đều có nhưng phải thấy các tướng ấy chính là các tướng giả, không phải tướng thật, th́ mới thấy được chơn tướng của Như Lai.

Chúng ta nên t́m hiểu thêm một đoạn khác cũng ở trong kinh Kim Cang như sau: 

"Tất cả các pháp hữu vi

Như mộng giả hợp, như bọt nước

Như sương mai, điện chớp

Nếu quán sát được như vậy

Sẽ thấy được chơn tướng của Như Lai" 

Đoạn nầy th́ phá chấp một cách rất rơ ràng, chúng ta dễ hiểu; nhưng việc thực hành không phải là chuyện đơn giản. Pháp hữu vi là những pháp có h́nh tướng, có sanh có diệt, có đến có đi. Tất cả các pháp nầy đều bị chi phối bởi luật vô thường về thành, trụ, hoại, diệt. V́ tất cả những pháp nầy như một giấc mộng, có đó rồi mất đó, như bong bóng nước, nh́n h́nh dáng là có; nhưng bản chất của nó là không, chỉ từ nước biến hóa nên thôi. Như giọt sương mai trên đầu ngọn cỏ. Mới trông thấy đẹp lắm; nhưng mặt trời lên cao th́ sương mai tan biến đi, không c̣n dấu vết ǵ ở lại với cây cỏ nữa. Điện là một tập hợp của nhiều công suất. Điện sẽ phát sinh khi hội đủ điều kiện, sáng lên rồi tắt đi, không có ǵ tồn tại lâu dài cả. Nếu tất cả chúng sanh trong cơi Ta Bà nầy đều biết quán sát như thế th́ sẽ bớt khổ, thêm vui. Phật đă chỉ tất cả những căn bệnh cho chúng sanh; nhưng v́ mải ham vui trong cuộc sống ngũ dục nầy; nên lại quên đi chân tâm, mà chân tâm nầy là Phật tánh. V́ vậy tánh Phật bị lu mờ. Mỗi một vị Phật hay một vị Bồ Tát ra đời nhằm đánh thức chúng sanh trở về lại với con người của chính ḿnh bằng sự chánh niệm tự có.

Chánh niệm có nghĩa là tập trung tư tưởng. Tập trung tư tưởng có nghĩa là thiền định là tụng kinh, là tŕ chú, là lễ bái, là niệm Phật v.v... tất cả các pháp môn nầy đều giúp ta làm chủ bởi chính ḿnh. Khi ăn chúng ta biết ḿnh đang ăn, khi đi dạo chúng ta biết ḿnh đang đi dạo, khi tụng kinh, tất cả tâm tư đều lóng đọng theo lời kinh tiếng kệ. Khi làm bất cứ một vấn đề ǵ, phải có đầy đủ ư thức nơi đó. Thực ra khi thực tập chánh niệm chỉ để ư thức về hơi thở, về việc làm và tạo sự an lạc cho thân tâm trong giây lát nào đó, chứ chưa tạo được sự giải thoát sanh tử. Muốn giải thoát sanh tử phải dụng công nhiều năm tháng trong mọi cách hành tŕ th́ mới mong màn vô minh được phá tan đi và ánh sáng trí tuệ lại đến. 

Người học đạo và tu đạo sẽ gặp nhiều thử thách, v́ thế Đức Phật đă giảng rất nhiều phương pháp để chữa trị như trong luận Bảo Vương Tam Muội, trong kinh Bát Đại Nhân Giác, kinh Pháp Cú v.v... Điều quan trọng ở đây là phải tự chiến thắng ḿnh. V́ cuộc chiến đấu nầy gay go hơn mọi cuộc chiến đấu khác đến trăm ngàn lần. Chiến đấu với kẻ khác rất dễ; nhưng chiến đấu  với nội tâm ḿnh quả là một kỳ công có một không hai của mỗi người. Tại sao vậy? Cái khó ở đây là ḿnh phải tự làm chủ lấy ḿnh. V́ hiểu ḿnh rất khó, nhưng hiểu đối tượng và tha nhân th́ tương đối dễ. Cuộc chiến đấu của nội tâm không cần binh hùng, tướng dũng, không cần súng đạn, ngựa xe; chỉ bằng một mănh lực tinh thần và ư chí. V́ vậy Đức Phật đă dạy: "Chiến thắng muôn quân không bằng tự thắng ḿnh, tự thắng ḿnh là chiến công oanh liệt nhất".

Trên đây là phần giáo lư căn bản trong khi Đức Phật c̣n tại thế đă dạy. Sau khi Ngài viên tịch rồi, các vị Tổ Sư, các vị Đại Luận Sư muốn cho Phật Giáo được phát triển, phải tùy căn cơ của chúng sanh mỗi nơi, mỗi thời mà diễn dịch, giải thích những lời dạy của Đức Phật một cách tương tế kỹ lưỡng hơn. 

Tăng Già là một đoàn thể ḥa hợp. Từ 4 vị Tỳ Kheo Tăng trở lên mới gọi là Tăng Già được. Đây có thể gọi là một Giáo hội nhỏ. Nếu một trong 4 vị không đồng ư ở bất cứ một lư do nào, xem như việc ấy không thành. Từ thuở Phật c̣n tại thế giáo hội của Ngài cũng chia ra làm hai. Một của Đề Bà Đạt Đa và một do Ngài lănh đạo. Giáo Đoàn của Ngài rất đông đúc. Cho nên cũng có rất nhiều vấn đề. V́ vậy phải cần Ngài Xá Lợi Phất và 9 vị Đại Đệ Tử khác trông coi. Trong khi đó Đề Bà Đạt Đa v́ muốn chưởng quản Giáo hội, nên đă t́m cách hại Phật. Giáo hội của Đề Bà Đạt Đa vẫn hợp pháp v́ có những người cùng một mục đích quy tụ tại đó; nhưng Giáo hội nầy không tồn tại lâu dài, lúc ẩn lúc hiện, lúc c̣n, lúc mất trong suốt cả mấy ngàn năm lịch sử. Giáo hội nầy có thể ví như ma vương hại Phật. Lúc nào cũng phải cần chiến đấu để chân lư được vẹn toàn.

Thời Đức Phật c̣n tại thế có rất nhiều bậc vương tôn công tử xuất gia. V́ vậy sự cúng dường cũng có tính cách hậu hỉ. Nh́n đời sống đầy đủ sung túc như thế; nên có nhiều tu sĩ ngoại đạo đă xin Phật cho xuất gia. Phật đồng ư nhưng đă chế ra 4 phép nương tựa sau đây. Nếu ai chấp nhận được th́ sống cuộc đời Tăng sĩ; nếu không th́ có quyền rút lui khỏi giáo đoàn. 

 - Phép thứ nhất: Là người xuất gia, mỗi ngày chỉ ăn một bữa. Điều nầy có nghĩa là mỗi ngày người tu phải đi khất thực. Chính Phật ngày xưa cũng vậy. Chỉ trừ những ngày được mời đến cung vua hay nhà thí chủ để được cúng dường. Ngoài ra trong 9 tháng không an cư kiết hạ đều phải đi khất thực. Đi khất thực sẽ giúp cho người tu dẹp bớt tự ngă của ḿnh, phải cố gắng ḥa ḿnh vào trong tập thể để sống. Đi tu nghĩa là bên trên cầu sự giác ngộ và bên dưới phải cứu giúp muôn loài. Đó là nhiệm vụ của người tu. Đi xin để nuôi cái thân thể bằng da bằng thịt ấy và người tu phải có bổn phận làm cho pháp thân huệ mạng được phát sanh. Phật cũng đă dạy trong luật rằng: Chư Thiên ăn buổi sáng, Phật dùng ngọ, súc sanh ăn buổi chiều và ngạ quỷ ăn buổi tối. Mỗi buổi ăn như vậy có một loài chúng sanh khác nhau hợp ư. Ngạ quỷ v́ sợ ánh sáng,nên chỉ ăn lúc ban đêm. Vậy là người, mà nhất là một người tu th́ không được phép dùng cơm sau khi mặt trời đă lặn, hay nói đúng hơn là quá ngọ. Ngày nay các xứ theo Phật Giáo Nam Tông th́ vẫn c̣n hành tŕ; nhưng Phật Giáo Bắc Tông đă thay đổi khá nhiều so với tinh thần nguyên thủy của nó. Nghĩa là chư Tăng dùng ngày 3 bữa bằng chay tịnh, chứ không dùng đến tam tịnh nhục như Đức Phật đă cho phép, khi đi khất thực. 

 - Điều thứ hai: Đối với một vị Tăng sĩ là sau khi ăn phải ngủ dưới gốc cây. Tại sao Đức Phật lại chế ra điều nầy? V́ sợ Tăng chúng lo thụ hưởng vấn đề vật chất, quên đi đời sống tâm linh, nên mới chế ra như thế. Đức Phật đă từ bỏ cung vàng điện ngọc, vợ đẹp con ngoan để ra đi t́m đạo th́ đâu c̣n vương vấn ǵ đến lầu son gác tía. Nên đối với Ngài rất dễ thực hiện. C̣n những chúng sanh khác không phải chuyện giản đơn. Nên Ngài đă t́m cách ngăn chặn tâm hưởng thụ của những người tu theo Đạo Phật. Vả lại xứ Ấn Độ là một xứ nóng, nên chư Tăng ít cần nhà hay Tịnh Xá, hoặc Chùa như các xứ Âu Mỹ ngày nay. Ở ngoài gốc cây vẫn mát hơn là ở trong nhà. Tuy nhiên những ngày mưa, có dạo nơi Trúc Lâm Tịnh Xá chư Tăng đă bị bịnh rất nhiều, do đó các vị trưởng lăo ở trong làng mới cho cất những ngôi nhà lên cho chư Tăng có nơi trú ngụ, thay v́ ở dưới gốc cây, hay trong hang động, gọi là những A Luyện Nhă thuở bấy giờ. 

- Điều thứ ba: Đối với chư Tăng là khi bịnh phải dùng một loại thuốc có tên là thuốc Trần Bà. Đây là một loại lá cây, xay ra để lấy nước uống hoặc thoa để đỡ bịnh. Có nơi giải thích đó chính là phân ḅ. V́ ngày xưa y học chưa phát triển, và tại Ấn Độ bị ảnh hưởng bởi Ấn Độ Giáo nên phân ḅ đôi khi cũng được dùng đến để chữa bịnh. 

Căn cứ vào những phép nương tựa nầy mà ngày nay khi có lễ Trai Tăng, các Phật tử tại gia thường hay gọi là dâng tứ vật dụng lên chư Tăng. Nghĩa là những thứ chư Tăng dùng hằng ngày. Đó là thức ăn, y áo để mặc, thuốc than cho việc đau ốm và chỗ ở. Ngày nay có dâng thêm tiền bạc để đi xe, đi đ̣. So ra ngày xưa với bây giờ việc cúng dường lên chư Tăng của Phật Tử không có ǵ thay đổi mấy. 

- Điều thứ tư: Đối với Tăng sĩ về tài sản chỉ có 3 y và một b́nh bát. Ba y nầy dùng để làm việc, dùng cơm, tụng kinh và đăng ṭa thuyết pháp. Y có nghĩa là áo. Bát có nghĩa là b́nh hoặc tô dùng để ăn cơm. Đây là tài sản riêng về vật chất. C̣n tài sản tinh thần của chư Tăng. Đó là trí tuệ. Chỉ có trí tuệ mới là sự nghiệp của chư Tăng mà thôi. Người nữ th́ có 5 loại áo, 3 loại như bên trên, loại thứ 4 dùng để tắm che kín ngực và loại thứ 5 dùng khi trong người không sạch sẽ. Những y áo và b́nh bát nầy nếu chết đi phải để lại cho thập phương Tăng, nếu Hội Đồng kiểm soát thấy rằng người chết kia không bị bịnh hoạn ǵ. 

Những y áo nầy ngày xưa phải vào băi tha ma, lượm giẻ rách của các tử thi đem về may vá lại thành y trăm miếng mà mặc. Ngày nay th́ ngược lại, giẻ rách không có, nên phải xé vải lành ra để may thành y. 

Trên đây là 4 phép nương tựa căn bản của một người xuất gia. Nếu ai chấp nhận th́ được thâu nạp vào hàng Tăng lữ. Nếu ai không thừa nhận cũng không sao. V́ giáo lư của Đức Phật không ép buộc bất cứ một người nào, mà ai cảm thấy có thể kham nhẫn được th́ dự vào. Điều ấy cho ta thấy rằng cuộc sống của những vị tu hành không phải là một cuộc sống hưởng thụ, mà lại cũng không có nghĩa là buông tha, cẩu thả phóng túng theo thế trần. 

Cho đến ngày nay Tăng Đoàn vẫn c̣n có mặt trên khắp năm châu bốn bể và chính họ đă nhờ vào phép sống lục ḥa và giữ đúng tinh thần giới luật cũng như phép Yết Ma mà họ tồn tại cho đến ngày nay. 

Giáo lư của Đức Phật th́ vô cùng tận, học suốt cuộc đời cũng không hết, hành suốt qua không gian và thời gian cũng không cùng; với sự hiểu biết hạn hẹp của ḿnh, nên xin gởi đến quư vị một cái nh́n tổng quát về Phật, Pháp, Tăng để từ đó chúng ta đi xa hơn nữa về sự trưởng thành giáo lư ấy đối với nhân sinh như thế nào qua các thời đại và qua các nước Á, Âu cũng như Mỹ để chúng ta có được một hướng đi đích thực cho tương lai. Đó là mang Đạo vào Đời.

 

Minh Quang posted May 10, 2006

[Home] [Up] [Phật Giáo Với Con Người 2 - Thích Như Điển]